Loài động vật nguy cấp, quý hiếm tiếp tục được bảo vệ nghiêm ngặt khi Danh sách loài nhóm IB mới nhất năm 2025 được ban hành, quy định xử phạt nặng hành vi nuôi nhốt, buôn bán trái phép, thậm chí có thể chịu án tù.
 |
| Sếu đầu đỏ là loài động vật nguy cấp, quý hiếm tiếp tục được bảo vệ nghiêm ngặt khi Danh sách loài nhóm IB. - (Ảnh: Lao động) |
Danh mục này được Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành chính thức và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, nhằm siết chặt quản lý, bảo tồn các loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng nghiêm trọng. Trong số đó, nhiều loài chim, thú, bò sát và các nhóm động vật rừng quen thuộc với người dân Việt Nam đã được đưa vào diện bảo vệ tuyệt đối. Ở nhóm chim, đơn cử trong Bộ Gà, Họ Trĩ có 7 loài quý hiếm như công, gà so cổ hung, gà lôi lam mào trắng, gà tiền mặt vàng, gà tiền mặt đỏ, trĩ sao, gà lôi tía. Bộ Ngỗng, Họ Vịt cũng có những cái tên đáng chú ý như ngan cánh trắng. Ngoài ra, nhiều loài chim đặc hữu, được ghi nhận tại một số khu vực rừng núi đặc thù, cũng nằm trong danh mục nhóm IB, như khướu ngọc linh, khướu ngực cam, mi núi bà, khướu đầu đen má xám. Đây là những loài vốn từng xuất hiện trong đời sống, thậm chí bị săn bắt làm cảnh hoặc thương mại hóa, nay được xếp vào diện cần bảo vệ khẩn cấp.
Theo quy định mới, mọi hành vi săn bắt, giết, nuôi nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép các loài thuộc nhóm IB đều bị coi là vi phạm pháp luật nghiêm trọng và sẽ bị xử lý hình sự. Điều 244 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017 và 2025) quy định rõ các khung hình phạt đối với hành vi xâm hại động vật nguy cấp, quý, hiếm. Ở mức thấp nhất, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 1 đến 4 tỷ đồng hoặc bị phạt tù từ 1 đến 5 năm nếu săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép các loài nhóm IB hoặc tàng trữ, vận chuyển bộ phận cơ thể, sản phẩm của chúng. Trong các tình tiết tăng nặng, như phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn, săn bắt trong khu vực hoặc thời gian bị cấm, buôn bán qua biên giới, sử dụng phương tiện săn bắt bị cấm, hoặc vi phạm với số lượng lớn, mức hình phạt có thể tăng lên từ 5 đến 10 năm tù.
Ở mức độ nghiêm trọng nhất, khi số lượng động vật bị xâm hại vượt quá giới hạn cao nhất quy định hoặc thuộc các loài đặc biệt nguy cấp như voi, tê giác, hổ, gấu với số lượng lớn, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 10 đến 15 năm. Ngoài hình phạt tù, người vi phạm còn có thể bị phạt bổ sung từ 50 triệu đến 200 triệu đồng, bị cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền có thể dao động từ 1 tỷ đến 15 tỷ đồng, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, và thậm chí có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn nếu vi phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Điểm đáng chú ý trong Thông tư 27/2025 là sự đồng bộ với Công ước về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES). Điều này giúp Việt Nam nâng cao trách nhiệm bảo tồn đa dạng sinh học, đồng thời thể hiện cam kết mạnh mẽ trong phòng chống buôn bán động vật hoang dã trái phép. Việc liệt kê 109 loài nhóm IB cũng đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn đối với các cơ sở nuôi động vật rừng, các điểm kinh doanh động vật cảnh, và các hoạt động vận chuyển, mua bán có liên quan. Các lực lượng kiểm lâm, hải quan, công an môi trường được giao nhiệm vụ phối hợp kiểm tra, xử lý vi phạm, đảm bảo các quy định mới được thực thi hiệu quả.
Thực tế, nhiều vụ việc vi phạm trong lĩnh vực này đã bị phát hiện và xử lý trong những năm gần đây, từ việc buôn bán các loài chim quý trên mạng xã hội đến các đường dây vận chuyển động vật hoang dã qua biên giới. Mức phạt nặng hơn theo Thông tư 27/2025 và Điều 244 BLHS sửa đổi sẽ là lời cảnh báo rõ ràng, góp phần răn đe, giảm thiểu tình trạng khai thác, buôn bán động vật nguy cấp. Đây không chỉ là vấn đề tuân thủ pháp luật mà còn là trách nhiệm bảo vệ môi trường, bảo tồn nguồn gen quý hiếm cho các thế hệ sau.
Với việc danh sách loài nguy cấp nhóm IB được cập nhật đầy đủ và mức xử phạt tăng cao, các cơ sở chăn nuôi, hộ gia đình, thương nhân và cả những người chơi sinh vật cảnh cần rà soát ngay hoạt động của mình để tránh vi phạm. Việc chủ động tuân thủ quy định không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý mà còn thể hiện ý thức cộng đồng trong bảo vệ các loài động vật quý, hiếm trước nguy cơ biến mất vĩnh viễn khỏi tự nhiên. Đây là thời điểm mà mỗi hành động nhỏ, từ việc ngừng mua bán đến tố giác hành vi săn bắt, buôn bán trái phép, đều có thể góp phần vào công cuộc bảo tồn thiên nhiên và giữ gìn cân bằng sinh thái cho đất nước.
Danh sách động vật quý hiếm (Nhóm IB) mà nếu nuôi nhốt hoặc mua bán thì người vi phạm có thể đi tù được quy định tại Phụ lục I ban hành kèm theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT có hiệu lực từ ngày 01/7/2025:
(Tên gọi chính thức của loài là tên khoa học, tên tiếng Việt chỉ có giá trị tham khảo)
 |
Thông tin các văn bản liên quan đến bài viết, bạn đọc có thể tải tại đây:
Phụ lục Danh mục các loài nguy cấp - Theo Thông tư 27
Bộ Luật hình sự 2015 (từ điều 243)
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ Luật hình sự 2025 (sửa đổi Bộ luật hình sự 2015)
| Theo quy định mới nhất về Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm tại Điều 244 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017 và 2025). (1) Trong các trường hợp sau đây, phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 4.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm: (i) Săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; (ii) Tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống hoặc sản phẩm của động vật quy định tại điểm a khoản này; (iii) Tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép ngà voi có khối lượng từ 02 kilôgam đến dưới 20 kilôgam; sừng tê giác có khối lượng từ 50 gam đến dưới 01 kilôgam; (iv) Săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IB hoặc Phụ lục I Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp mà không thuộc loài quy định tại điểm a khoản này với số lượng từ 03 cá thể đến 07 cá thể lớp thú, từ 07 cá thể đến 10 cá thể lớp chim, bò sát hoặc từ 10 cá thể đến 15 cá thể động vật lớp khác; (v) Tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống của từ 03 cá thể đến 07 cá thể lớp thú, từ 07 cá thể đến 10 cá thể lớp chim, bò sát hoặc từ 10 cá thể đến 15 cá thể động vật lớp khác quy định tại điểm d khoản này; (vi) Săn bắt, giết, nuôi, nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật hoặc tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống hoặc sản phẩm của động vật có số lượng dưới mức quy định tại các điểm (iii), (iv), (v) nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định trên hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. (2) Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm: - Có tổ chức; - Lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức; - Sử dụng công cụ hoặc phương tiện săn bắt bị cấm; - Săn bắt trong khu vực bị cấm hoặc vào thời gian bị cấm; - Buôn bán, vận chuyển qua biên giới; - Số lượng động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ hoặc số lượng bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống cùng loại của từ 07 đến 10 cá thể lớp thú, từ 07 đến 10 cá thể lớp chim, lớp bò sát hoặc từ 10 đến 15 cá thể lớp khác thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; - Số lượng động vật nguy cấp, quý hiếm quy định tại (iii) thuộc (1) hoặc số lượng bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống cùng loại của từ 08 đến 11 cá thể thuộc lớp thú, từ 11 đến 15 cá thể lớp chim, bò sát hoặc từ 16 đến 20 cá thể động vật thuộc các lớp khác; - Từ 01 đến 02 cá thể voi, tê giác hoặc bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống cùng loại; từ 03 đến 05 cá thể gấu, hổ hoặc bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống cùng loại; ngà voi có khối lượng từ 20 kilôgam đến dưới 90 kilôgam; sừng tê giác có khối lượng từ 01 kilôgam đến dưới 09 kilôgam; - Tái phạm nguy hiểm. (3) Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 15 năm: - Số lượng động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ hoặc số lượng bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống cùng loại của từ 08 cá thể lớp thú trở lên, 11 cá thể lớp chim, lớp bò sát trở lên hoặc 16 cá thể lớp khác trở lên thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ; - Số lượng động vật nguy cấp, quý hiếm quy định tại (iii) thuộc (1) hoặc số lượng bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống cùng loại của 12 cá thể lớp thú trở lên, 16 cá thể lớp chim, bò sát trở lên hoặc 21 cá thể động vật trở lên thuộc các lớp khác; - Từ 03 cá thể voi, tê giác hoặc bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống cùng loại trở lên; 06 cá thể gấu, hổ hoặc bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống cùng loại trở lên; ngà voi có khối lượng 90 kilôgam trở lên; sừng tê giác có khối lượng 09 kilôgam trở lên. (4) Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm. (5) Pháp nhân thương mại phạm tội quy định trên, thì bị phạt như sau: - Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại (1), thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng; - Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại (2), thì bị phạt tiền từ 5.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng; - Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại (3), thì bị phạt tiền từ 10.000.000.000 đồng đến 15.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm; - Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 Bộ luật Hình sự 2015, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn; - Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 600.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm. |
