Không chỉ là cây, đó là những “báu vật sống” được nâng niu qua nhiều thế hệ. Từ các triển lãm sinh vật cảnh ở Việt Nam đến những bảo tàng bonsai danh tiếng tại Nhật Bản, có những tác phẩm được định giá tới hàng triệu USD. Đằng sau mỗi gốc cây là câu chuyện về thời gian, kỹ nghệ tạo tác và niềm đam mê vượt lên trên giá trị tiền bạc.
Tại triển lãm sinh vật cảnh nghệ thuật làng Triều Khúc (Hà Nội) đầu năm 2026, tác phẩm cây cổ mang tên “Lưỡng mai vạn thọ” của nghệ nhân Nguyễn Gia Hiền trở thành tâm điểm chú ý. Thông tin trên báo Thanh Niên cho biết, cây được giới chuyên môn định giá khoảng 1 triệu USD và từng giành giải vàng tại Festival sinh vật cảnh TP.HCM năm 2006. Bài báo cũng ghi nhận ấn tượng về thế cây độc đáo, tán lá cổ kính cùng quá trình tạo tác kéo dài nhiều năm.
 |
| Cây sanh cổ “Lưỡng mai vạn thọ” được xem là một trong những tác phẩm giá trị cao. Ảnh: Thanh Niên. |
Không chỉ riêng tác phẩm này, báo Tiền Phong phản ánh rằng tại làng Triều Khúc từng xuất hiện nhiều cây cảnh được chào giá lên tới vài chục tỷ đồng. Các kỳ triển lãm ở đây thường quy tụ đông đảo người chơi cây từ nhiều địa phương, nơi những tác phẩm được xem là “độc bản”, khó có thể tái tạo lần thứ hai.
Trước đó, theo báo Giáo dục & Thời đại, cây sanh cổ có tên “Quần Long Phượng Vũ” từng được giới sành chơi đánh giá ở mức xấp xỉ 1 triệu USD. Bài viết nhấn mạnh giá trị của cây không chỉ nằm ở kích thước đồ sộ hay tuổi đời lâu năm, mà còn ở bố cục tạo hình phức tạp, thể hiện tay nghề và tư duy thẩm mỹ của nghệ nhân.
 |
| Sanh là dòng bonsai được ưa chuộng nhờ thân cành dẻo, dễ tạo hình, cùng tán lá dày, xanh tốt, mang lại giá trị thẩm mỹ và kinh tế cao. Trong ảnh là tác phẩm "Giao long đẳng vân (Rồng ẩn trong mây) của nghệ nhân Cao Xuân Đô (làng Triều Khúc). Ảnh: Tiền Phong. |
Trong một triển lãm tại huyện Phúc Thọ (Hà Nội), theo ghi nhận của TTXVN, từng có cây duối cổ thụ được giới thiệu với giá trị hàng triệu USD, thu hút đông đảo người dân và du khách đến chiêm ngưỡng. Dù các mức giá chủ yếu mang tính định giá trong giới chơi cây, những con số ấy vẫn tạo nên sức hút đặc biệt, góp phần khẳng định vị thế của sinh vật cảnh Việt Nam trong khu vực.
Trong khi tại Việt Nam, nhiều “siêu cây” được giới thiệu và thu hút sự chú ý tại các làng nghề truyền thống hoặc triển lãm sinh vật cảnh, thì ở Nhật Bản – cái nôi của nghệ thuật bonsai – không ít tác phẩm đã hiện diện trong các bảo tàng và thị trường sưu tầm quốc tế.
Theo chuyên trang India Today NE, một cây thông trắng Nhật Bản ("Miyajima" Japanese White Pine) hơn 800 năm tuổi từng được giao dịch với giá khoảng 1,3 triệu USD vào năm 2011. Tác phẩm này hiện được trưng bày tại Bảo tàng Shunkaen ở Tokyo và được xem là biểu tượng của nghệ thuật bonsai truyền thống.
 |
| Cây bonsai thông trắng Nhật Bản đã được bán với giá 1,3 triệu USD tại Đại hội Bonsai Quốc tế năm 2011, phá vỡ mọi kỷ lục trước đó. Ảnh: Bernd Schmidt/Shutterstock. |
Trang Rarest.org cũng thống kê một số cây bonsai đắt giá nhất thế giới, trong đó có những tác phẩm bonsai thuộc dòng Sargent Juniper (duyên tùng) được định giá lên tới khoảng 2 triệu USD. Bài viết cho rằng mức giá này phản ánh sự kết hợp giữa tuổi đời, độ hiếm và kỹ thuật tạo hình đạt tới độ hoàn mỹ.
 |
| Cây Juniper Bonsai được định giá 2 triệu USD. Ảnh: Rarest. |
Không chỉ Nhật Bản, tại Mỹ, cây thông bonsai Yamaki Pine – hiện trưng bày tại Bảo tàng Bonsai và Penjing nằm trong khuôn viên của Vườn ươm Quốc gia Mỹ (U.S. National Arboretum) – được nhiều tờ báo quốc tế nhắc tới như một biểu tượng lịch sử đặc biệt. Cây được ước tính giá trị khoảng 1 triệu USD và nổi tiếng bởi câu chuyện sống sót sau thảm họa bom nguyên tử Hiroshima, trước khi được tặng cho nước Mỹ như một biểu tượng hòa bình.
 |
| Từ năm 2017, Bảo tàng Bonsai và Penjing (Mỹ) hoàn thiện một khu trưng bày dành riêng cho những cây bon sai Nhật Bản (Japanese Pavilion) và cây thông Yamaki được đặt gần lối vào. Ảnh: U.S. National Arboretum. |
Những con số triệu USD không đơn thuần là giá bán mà còn phản ánh giá trị văn hóa, lịch sử và tay nghề nghệ nhân tích lũy qua nhiều thập niên, thậm chí nhiều thế hệ.
Giữa những con số khiến công chúng choáng ngợp, điều đáng chú ý hơn cả là cách giới chơi cây nhìn nhận tác phẩm của mình. Nhiều chủ nhân cho biết họ không đặt nặng chuyện mua bán, mà coi mỗi cây như một phần cuộc đời.
Việc tạo tác bonsai đòi hỏi sự kiên trì, kiến thức sinh học, mỹ thuật và kinh nghiệm thực tiễn tích lũy qua thời gian dài. Một cây có thể mất hàng chục năm, thậm chí cả trăm năm để đạt đến độ hoàn thiện về dáng thế. Chính quá trình đó khiến bonsai được ví như “tác phẩm nghệ thuật sống”.
Từ Triều Khúc đến Tokyo, từ những làng nghề truyền thống đến các bảo tàng bonsai nổi tiếng, cây cảnh đã vượt khỏi phạm vi thú chơi thông thường. Chúng trở thành biểu tượng của thời gian, của sự nhẫn nại và của khả năng con người đối thoại với thiên nhiên bằng bàn tay và trí tưởng tượng.
Và có lẽ, điều khiến những “báu vật sống” ấy thực sự vô giá không nằm ở con số triệu USD được nhắc tới trên mặt báo, mà ở hành trình âm thầm của hàng chục năm tạo tác – nơi mỗi vòng sinh trưởng là một lớp ký ức được lưu giữ trong thân gỗ.
