Trước năm 2020, ngành trồng lan trong nước phụ thuộc gần như hoàn toàn vào giá thể rêu nhập khẩu từ Trung Quốc và Chile. Đại dịch Covid-19 khiến chuỗi cung ứng gián đoạn, đẩy giá nguyên liệu tăng mạnh và đặt ra bài toán cấp thiết về tự chủ nguồn giá thể trong nước.
Nhận thấy rêu đất bản địa tại Y Tý có đặc tính tương đồng với các loại rêu nhập khẩu cao cấp, anh Nguyễn Văn Hùng - người có hơn 10 năm kinh nghiệm trồng và chăm sóc hoa lan - đã tiên phong đưa mô hình trồng rêu đất về thôn Nhìu Cồ San từ những năm gần đây.
Khởi đầu, anh Hùng thuê lại các diện tích ruộng một vụ kém hiệu quả của người dân để thử nghiệm. Rêu đất phát triển tốt trong môi trường ẩm, có nước chảy liên tục - điều kiện tự nhiên Y Tý đáp ứng quanh năm. Cây được nhân giống từ thân mẹ, sau khoảng 18 tháng chăm sóc có thể thu hoạch.
 |
| Mô hình trồng rêu đất tại thôn Nhìa Cồ San, xã Y Tý đang mở ra hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng hiệu quả cho người dân vùng cao. |
Hiệu quả kinh tế vượt trội so với lúa một vụ
So với xơ dừa và các giá thể truyền thống khác, rêu đất có nhiều ưu điểm: sợi dai, bền, lâu phân hủy, giữ ẩm và dinh dưỡng tốt - phù hợp với hoa lan, cây cảnh và nhiều loại cây trồng công nghệ cao. Nhờ đó, sản phẩm được thị trường trong nước ưa chuộng, giá bán dao động 70.000 - 85.000 đồng/kg khô.
Đến nay, quy mô sản xuất đã mở rộng lên gần 3 ha, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 10 lao động địa phương với thu nhập 8 - 10 triệu đồng/người/tháng. Vào cao điểm thu hoạch, nhu cầu lao động tăng thêm, tạo thêm việc làm thời vụ cho các hộ dân trong thôn.
So với cây lúa một vụ — vốn cho giá trị kinh tế thấp trên những diện tích khó canh tác - rêu đất đang chứng minh sự phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù của vùng cao Y Tý và mang lại giá trị gia tăng cao hơn rõ rệt.
Hướng đến mở rộng vùng nguyên liệu
Để thúc đẩy sản xuất, anh Hùng triển khai liên kết với người dân theo hình thức hỗ trợ kỹ thuật, ứng trước chi phí đầu vào và cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm đầu ra. Thị trường tiêu thụ nội địa còn rất lớn khi phần lớn nhu cầu giá thể rêu vẫn đang phụ thuộc vào nhập khẩu, đây là dư địa để mô hình tiếp tục mở rộng quy mô trong thời gian tới.
Từ một loại thực vật tự nhiên ít được chú ý, rêu đất đang dần trở thành hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng tiềm năng tại Y Tý, góp phần tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng biên giới.
