Từ Bali 1991 đến Hà Nội 2027 – Hành trình ấn tượng của ASPAC qua ba thập kỷ

Từ những năm 1970, những tên tuổi huyền thoại như Saburo Kato, Haruo Kaneshiro, John Naka và Ted Tsukiyama đã miệt mài khơi nguồn cho một phong trào toàn cầu về cây cảnh nghệ thuật, đặt nền móng cho sự hình thành Liên đoàn Bonsai Thế giới (WBFF). Sự kiện Expo '70 tại Osaka, Nhật Bản, không chỉ là một triển lãm nghệ thuật mà còn là nơi gieo mầm cho triết lý “Hòa bình thế giới thông qua cây cảnh” – tư tưởng cao đẹp do Saburo Kato đề xuất, đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt hành trình phát triển của nghệ thuật Bonsai toàn cầu. WBFF ra đời sau đó với cơ cấu tổ chức rõ ràng, chia thế giới thành chín khu vực lớn, trong đó Châu Á – Thái Bình Dương (trừ Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản) được xác định là một đơn vị địa lý trọng yếu. Các công ước Bonsai Thế giới lần lượt được tổ chức tại Nhật Bản (1989), Hoa Kỳ (1993), Hàn Quốc (1997), Đức (2001), Washington D.C (2005), Puerto Rico (2009), Trung Quốc (2013), Nhật Bản (2017) và tiếp tục mở rộng với quy mô ngày càng lớn.

Logo của sự kiện ASPAC

Trên nền tảng ấy, năm 1989, tại Indonesia, ông Paiman – một người đam mê bonsai đã đề xuất ý tưởng tổ chức một sự kiện quy mô khu vực. Được sự ủng hộ mạnh mẽ của Bộ trưởng Tư pháp Indonesia khi ấy là ông Ismail Saleh, cùng sự bảo trợ từ Hiệp hội Bonsai Indonesia (PPBI), Hội nghị & Triển lãm Cây cảnh Châu Á – Thái Bình Dương (ASPAC) chính thức được hình thành và lần đầu tiên tổ chức vào năm 1991 tại Bali. Với chủ đề “Tình bạn qua Bonsai”, sự kiện đã ghi dấu một bước ngoặt lịch sử khi quy tụ được các nghệ nhân và người yêu bonsai từ 15 quốc gia, đưa Indonesia và khu vực Đông Nam Á vào bản đồ sinh vật cảnh quốc tế.

Từ thành công tại Bali, ASPAC nhanh chóng trở thành một lễ hội định kỳ hai năm một lần, được tổ chức luân phiên giữa các quốc gia trong khu vực. Năm 1993, ASPAC thứ hai được tổ chức tại Hồng Kông, nơi khai sinh thêm yếu tố Suiseki – nghệ thuật đá cảnh – vào sự kiện, qua đó mở rộng phạm vi thể hiện của sinh vật cảnh. Chủ đề “Cây cảnh tốt hơn, Môi trường tốt hơn” như một lời khẳng định rằng nghệ thuật không tách rời đời sống mà góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về gìn giữ thiên nhiên. Năm 1995, ASPAC thứ ba diễn ra tại Singapore với thông điệp “Cuộc sống mãnh liệt với Cây cảnh”, tiếp tục lan tỏa tinh thần gắn kết và hài hòa giữa con người và thiên nhiên.

Tiếp nối đó, lần lượt các kỳ ASPAC được tổ chức tại Thượng Hải (1997), Đài Bắc (1999), Kuala Lumpur (2001), Manila (2003), Bắc Kinh (2005), Bali (2007), Đài Trung (2009), Takamatsu (2011), Jintan (2013), Quảng Châu (2015), Đài Trung lần hai (2017) – mỗi kỳ đều đánh dấu sự lớn mạnh về quy mô, sự chuyên nghiệp trong tổ chức và chiều sâu văn hóa của nghệ thuật Bonsai – Suiseki. Các chủ đề như “Niềm đam mê phương Đông”, “Hòa hợp thiên nhiên”, “Cây – Đá và sự hòa hợp”, “Vượt biên giới nghệ thuật” không chỉ là khẩu hiệu mà thể hiện tâm hồn Á Đông sâu sắc, nơi con người không chỉ tạo hình mà còn gửi gắm cảm xúc và triết lý sống vào từng cành cây, phiến đá.

Tại kỳ ASPAC lần thứ 15 tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh vào tháng 11 năm 2019, Việt Nam chính thức ghi dấu ấn trên bản đồ sinh vật cảnh khu vực với chủ đề “The Art of Bonsai – The Convergence of Friendship and Integration”.

Tại kỳ ASPAC lần thứ 15 tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh vào tháng 11 năm 2019, Việt Nam chính thức ghi dấu ấn trên bản đồ sinh vật cảnh khu vực với chủ đề “The Art of Bonsai – The Convergence of Friendship and Integration”. Không chỉ là chủ nhà, Việt Nam đã chứng minh được năng lực tổ chức các sự kiện quốc tế đẳng cấp, giới thiệu hàng trăm tác phẩm đặc sắc mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, từ cây Sanh cổ đến đá cảnh Hòn non bộ, từ cách sắp đặt bonsai theo phong cách Việt đến các tiết mục giao lưu mang màu sắc truyền thống. Sự kiện tại TP. HCM là một nấc thang quan trọng đưa nghệ thuật bonsai Việt Nam hội nhập sâu rộng với quốc tế, và cũng là tiền đề để ASPAC 18 năm 2027 được WBFF trao quyền tổ chức cho Việt Nam.

Trong suốt ba thập kỷ, ASPAC không chỉ là một triển lãm bonsai hay diễn đàn kỹ thuật tạo tác, mà thực sự trở thành một không gian văn hóa, nơi các nền nghệ thuật giao thoa và các nghệ nhân từ khắp nơi hội ngộ, chia sẻ không chỉ bí quyết chăm cây mà cả tình bạn, sự tôn trọng và khao khát gìn giữ giá trị thiên nhiên trong đời sống hiện đại. Từ châu Á tới châu Đại Dương, từ Nhật Bản với sự tinh tế trầm mặc đến Indonesia phóng khoáng nhiệt đới, từ Trung Quốc với truyền thống lâu đời đến Singapore hiện đại, các kỳ ASPAC đều phản ánh sự đa dạng của khu vực, đồng thời cùng hướng tới một giá trị chung – phát triển bền vững nghệ thuật gắn với môi trường sống.

Đáng chú ý, ASPAC không ngừng đổi mới theo thời đại. Các hoạt động bên lề ngày càng phong phú: trình diễn tạo tác bonsai trực tiếp, hội thảo chuyên đề về đá cảnh, triển lãm Ikebana – nghệ thuật cắm hoa Nhật Bản, phối hợp đá – cây – chậu theo chủ đề sáng tạo. ASPAC cũng trở thành nơi ghi nhận sự chuyển giao giữa các thế hệ nghệ nhân, sự kết nối giữa người chơi nghiệp dư và giới chuyên gia, mở ra cơ hội đào tạo, truyền cảm hứng và phát triển nghề nghiệp cho hàng ngàn người yêu bonsai trên toàn thế giới.

ASPAC 16 tổ chức tại Philippines năm 2023 với chủ đề “Beauty Beyond Years and Borders – Vẻ đẹp vượt không gian và thời gian” đã gây tiếng vang mạnh mẽ. Trên 300 tác phẩm bonsai, 200 suiseki, cùng hàng chục phong cách Ikebana được trình diễn, cho thấy sự phát triển không giới hạn của nghệ thuật sinh vật cảnh. Đặc biệt, nghệ thuật bonsai Việt Nam tiếp tục tỏa sáng với nhiều tác phẩm độc đáo và nghệ nhân Việt Nam cũng tích cực tham gia vào các hoạt động chuyên môn, phản biện học thuật, sáng tạo nghệ thuật đương đại trong khuôn khổ lễ hội.

Tại ASPAC 17 được tổ chức tại Bali – Indonesia năm 2025, Việt Nam chính thức được trao quyền đăng cai tổ chức ASPAC 18 vào tháng 10 năm 2027 tại Hà Nội.

Và trong không khí ấy, tin vui đến với cộng đồng sinh vật cảnh Việt Nam: Tại ASPAC 17 được tổ chức tại Bali – Indonesia năm 2025, Việt Nam chính thức được trao quyền đăng cai tổ chức ASPAC 18 vào tháng 10 năm 2027 tại Hà Nội. Đây không chỉ là vinh dự, mà còn là minh chứng cho uy tín, vị thế ngày càng cao của Việt Nam trong cộng đồng bonsai – suiseki châu Á – Thái Bình Dương. Sự kiện năm 2027 sẽ không đơn thuần là một triển lãm, mà là cơ hội vàng để quảng bá văn hóa Việt Nam thông qua nghệ thuật sinh vật cảnh, từ chất liệu cây bản địa, cách tạo hình đặc trưng đến triết lý sống “thuận thiên”, hài hòa với tự nhiên của người Việt.

Hà Nội – với lịch sử nghìn năm văn hiến, với hồ Hoàn Kiếm và những cây lộc vừng cổ kính, với làng nghề cảnh Vị Khê, Nhật Tân, Tứ Liên… – sẽ trở thành điểm đến nghệ thuật trong mắt bạn bè quốc tế. ASPAC 18 không chỉ là nơi hội tụ những nghệ nhân hàng đầu, mà còn là cầu nối để bonsai Việt khẳng định vị thế, đồng thời tiếp nhận tinh hoa từ khắp nơi để phát triển theo hướng hiện đại, đẳng cấp và đầy bản sắc.

Ba mươi năm, mười bảy kỳ lễ hội, hàng ngàn tác phẩm và hàng triệu người yêu bonsai đã cùng viết nên một hành trình ấn tượng của ASPAC – từ Bali 1991 đến Hà Nội 2027. Và hành trình ấy vẫn đang tiếp diễn, với những cành cây tiếp tục sinh trưởng, những viên đá tiếp tục được nâng niu, và tình bạn vẫn tiếp tục đơm hoa – đúng như tinh thần khởi nguyên “Friendship through Bonsai” – Tình bạn qua Bonsai, mãi mãi xanh tươi cùng thời gian.