Khi những cơn mưa đầu mùa đổ xuống tưới mát núi rừng Tây Nguyên, cũng là lúc người dân các xã Quảng Phú, Krông Nô và Nam Đà (Lâm Đồng) bước vào vụ gieo trồng mới. Trên những triền đất phủ đầy đá ong – tàn tích còn sót lại từ những đợt phun trào núi lửa cổ xưa – họ bắt đầu công việc phát dọn cỏ, đốt thực bì để chuẩn bị cho vụ ngô.
Khác với nhiều vùng canh tác khác, nơi đây không thể sử dụng máy móc do địa hình toàn đá. Toàn bộ công đoạn trồng trọt đều được thực hiện bằng tay. Người dân vạch từng khe đá, tìm khoảng đất nhỏ để tạo hốc rồi đặt vào đó từng hạt giống. Dụng cụ lao động cũng đơn giản, chỉ là một thanh tre hoặc gỗ vót nhọn, bọc sắt ở đầu để dễ xuyên qua lớp đất lẫn đá.
Công việc gieo hạt thường được thực hiện theo từng cặp. Một người đi trước đảm nhiệm chọc lỗ, người còn lại theo sau để tra hạt và lấp đất. Mỗi bước đi trên triền dốc lởm chởm đều phải thật cẩn trọng, đồng thời giữ nhịp phối hợp đều tay để không bỏ sót vị trí nào có thể gieo hạt. Với đặc thù địa hình như vậy, một cặp lao động khỏe mạnh mỗi ngày cũng chỉ có thể gieo được khoảng một kg ngô giống.
Ông Cao Văn Cường, người dân thôn Phú Xuân (xã Quảng Phú), cho biết: "Ở đây không tính diện tích trồng, mà tính theo số giống sử dụng mỗi vụ. Chỗ nào có đất thì trồng, gặp đá thì phải né". Dù trồng trên nền đá ong, nhưng cây ngô ở đây vẫn phát triển tốt nhờ được nuôi dưỡng bởi lớp đất hình thành từ dung nham núi lửa.
 |
| Vùng đất đá ong rộng 3.000 ha tại Đắk Nông là nơi người dân gieo trồng ngô hoàn toàn thủ công. Ảnh: Báo Lâm Đồng. |
Cách trồng thủ công truyền thống này đã tồn tại và được duy trì qua nhiều thế hệ. Để đảm bảo tiến độ xuống giống kịp mùa, người dân địa phương thường thực hiện theo hình thức đổi công. Mỗi nhóm khoảng 5-10 người sẽ luân phiên hỗ trợ nhau làm rẫy. Ai chưa có rẫy hoặc ít đất canh tác sẽ tranh thủ làm thuê để tăng thu nhập. Chị H’Giót, sống tại thôn Phú Xuân, chia sẻ: “Làm nhóm như vậy vừa đỡ mệt, vừa có tinh thần. Dù trời mưa cũng không nghỉ, vì làm xong rẫy mình thì còn giúp người khác cho kịp mùa”.
Toàn bộ khu vực gieo trồng này rộng khoảng 3.000 ha, trải dài trên các địa bàn Quảng Phú, Krông Nô và Nam Đà. Đây là vùng đất đặc trưng bởi sự hiện diện của lớp đá ong, được hình thành từ các đợt phun trào dung nham của hai ngọn núi lửa cổ là Chư B’lúk và Nâm Kar. Những núi lửa này đã ngưng hoạt động hàng triệu năm trước, để lại cảnh quan đá xếp tầng đặc thù và nguồn tài nguyên đất bazan phong phú.
Dù điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, người dân nơi đây vẫn giữ được nhịp sản xuất hàng năm bằng chính đôi tay và sự bền bỉ. Chính quyền địa phương hiện đang hỗ trợ bà con tiếp cận các giống ngô lai cho năng suất cao hơn, nhằm cải thiện hiệu quả canh tác.
Không chỉ là nơi sản xuất nông nghiệp, khu vực này còn nằm trong quần thể Công viên địa chất toàn cầu UNESCO – một trong những cụm núi lửa có cảnh quan đặc sắc và hệ thống hang động dung nham dài nhất Đông Nam Á. Những địa danh như núi lửa Chư B’lúk, Nâm Kar và các hang động liền kề thu hút nhiều nhà nghiên cứu địa chất, khách du lịch yêu thích khám phá thiên nhiên.
Du khách đến đây không chỉ để chiêm ngưỡng cảnh quan địa chất độc đáo, mà còn có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm cùng người dân địa phương. Từ phát rẫy, vạch đá gieo hạt, nướng ngô giữa nương đến ngủ lại trong nhà dân – mọi sinh hoạt hàng ngày của đồng bào có thể trở thành những trải nghiệm đáng nhớ đối với người từ nơi khác. Những công việc tưởng chừng bình dị như gùi nước, nhóm lửa, hay chọc lỗ gieo hạt lại mang đến cảm giác gần gũi và hiểu hơn về cuộc sống vùng cao.
Giá trị của vùng đất không chỉ nằm ở lớp đá cổ, mà còn ở sức sống bền bỉ của con người nơi đây. Trong bối cảnh nhiều vùng nông thôn gặp khó khăn về sinh kế và môi trường, mô hình phát triển gắn liền giữa sản xuất nông nghiệp và du lịch cộng đồng như ở Quảng Phú, Krông Nô và Nam Đà được kỳ vọng sẽ là hướng đi bền vững.
Theo định hướng địa phương, thời gian tới khu vực sẽ tiếp tục được đầu tư nâng cấp hạ tầng du lịch, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống của các dân tộc sinh sống quanh khu vực núi lửa. Sự kết hợp giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ sinh kế người dân và phát triển du lịch trải nghiệm được xem là chìa khóa cho chiến lược phát triển vùng di sản địa chất toàn cầu này.
