Đặc sản bản địa mang lại giá trị kinh tế cao
Chanh rừng là giống cây bản địa gắn bó lâu đời với đồng bào dân tộc Dao tại xã Mẫu Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Những năm gần đây, người dân đã mở rộng diện tích trồng, thu hoạch quả để sử dụng làm gia vị và chế biến thành nhiều sản phẩm đặc trưng được thị trường ưa chuộng.
 |
Khác với chanh thông thường, chanh rừng Mẫu Sơn có quả nhỏ, thường chỉ bằng hoặc nhỉnh hơn quả quất, mỗi quả chứa khoảng 3-5 hạt. Quả xanh có nhiều tinh dầu, mùi thơm nồng; khi chín chuyển sang màu vàng, phần vỏ có vị ngọt bùi, lõi quả chua thanh và thơm đặc trưng.
Cây sinh trưởng tốt tại vùng núi Mẫu Sơn, ở độ cao khoảng 800-1.541 m so với mực nước biển, nhờ điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng riêng biệt. Quả chanh được sử dụng để pha nước chấm, làm gia vị, ngâm mật ong, ngâm muối hoặc chế biến thành ô mai.
 |
Đặc biệt, ô mai chanh rừng được sản xuất qua nhiều công đoạn thủ công, từ rửa quả, ướp muối, bỏ hạt đến ướp gừng. Quá trình chế biến mất nhiều thời gian nhưng tạo nên hương vị riêng, góp phần nâng cao giá trị của nông sản địa phương.
Theo ông Hoàng Vĩnh Hưng, Chủ tịch UBND xã Mẫu Sơn, chanh rừng là một trong những đặc sản tiêu biểu của địa phương và được xác định là cây trồng chủ lực. Nếu sinh trưởng, phát triển tốt, 1 ha chanh rừng có thể mang lại thu nhập lên tới 1 tỷ đồng/năm.
Cây chậm lớn, diện tích trồng giảm vì sâu bệnh
Dù có tiềm năng kinh tế lớn, chanh rừng lại là loại cây sinh trưởng chậm, đòi hỏi người trồng phải kiên trì. Cây giống thường được ươm khoảng một năm trước khi đem trồng, trong khi cây được chăm sóc tốt cũng phải đến năm thứ 5 mới bắt đầu cho quả.
 |
Hiện nay, việc trồng và chăm sóc chanh rừng chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống. Người dân thường vun gốc, bón phân hữu cơ trước Tết, trong khi năng suất phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết và khí hậu từng năm. Những cây phát triển tốt có thể cho thu hoạch 10-20 kg quả mỗi năm.
Thời gian gần đây, cây chanh rừng tại Mẫu Sơn bị ảnh hưởng bởi sâu đục thân, các loại sâu bệnh, kỹ thuật chăm sóc chưa phù hợp và thời tiết bất lợi. Mưa bão trong các năm 2024-2025 càng khiến nhiều diện tích cây trồng bị thiệt hại.
Theo Hợp tác xã Nông trang sinh thái Mẫu Sơn, diện tích chanh rừng của đơn vị đã giảm từ hơn 11 ha xuống còn khoảng 3-4 ha.
Trước thực trạng này, hợp tác xã đang hướng dẫn người dân lựa chọn cây khỏe mạnh, quả to, vỏ đẹp để nhân giống, đồng thời áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Tuy nhiên, việc bảo tồn và mở rộng diện tích vẫn gặp khó khăn do cây chậm phát triển, nguồn giống hạn chế và nguy cơ sâu bệnh.
Đề xuất hỗ trợ đến 2 tỷ đồng để phát triển chanh rừng
Để bảo tồn giống cây bản địa và khai thác tiềm năng kinh tế, chính quyền xã Mẫu Sơn đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn nghiên cứu, đánh giá khả năng nhân rộng diện tích trồng chanh rừng, đồng thời tăng cường hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.
 |
Theo kế hoạch, địa phương dự kiến nâng diện tích chanh rừng toàn xã lên 30 ha, từng bước hình thành vùng trồng tập trung, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.
Đáng chú ý, Nghị quyết số 10/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Lạng Sơn về chính sách hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu từ các nhiệm vụ khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh quy định mức hỗ trợ:
- Hộ gia đình: Tối đa 200 triệu đồng/dự án trồng chanh rừng theo chính sách.
- Doanh nghiệp, hợp tác xã: Tối đa 2 tỷ đồng/dự án.
Hiện xã Mẫu Sơn đang hoàn thiện hồ sơ, thủ tục cho các hộ trồng chanh rừng tại địa phương để triển khai chính sách hỗ trợ. Việc đưa chanh rừng từ cây mọc tự nhiên thành cây trồng chủ lực không chỉ xuất phát từ giá trị kinh tế mà còn nhằm bảo tồn nguồn gen bản địa, phát huy đặc sản gắn với văn hóa của đồng bào Dao và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng núi.
 |
Nếu giải quyết được những khó khăn về giống, kỹ thuật canh tác và phòng trừ sâu bệnh, chanh rừng Mẫu Sơn có cơ hội phát triển thành nông sản đặc trưng có giá trị cao, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương.
