Ở Việt Nam, ngải cứu mọc hoang nhiều nơi và rất dễ trồng. Từ lâu, dân gian đã sử dụng ngải cứu trong nhiều bài thuốc cũng như chế biến món ăn như gà ác hầm, trứng chiên, canh gà, lẩu gà…
Tại Trung Quốc, ngải cứu được dùng từ hàng nghìn năm qua để làm thuốc và thực phẩm. Các thư tịch cổ như Kinh Thi, Hoàng Đế Nội Kinh, Bản Thảo Cương Mục đều ghi nhận công dụng của loại cây này. Theo Tân Hoa Xã, người Trung Quốc xem ngải cứu là “vua của các loại thảo mộc” nhờ giá trị dược liệu phong phú.
 |
Ngải cứu chứa nhiều hoạt chất sinh học như artemisinin, camphor, pinene, cineol cùng các flavonoid và acid hữu cơ. Các chất này mang lại nhiều lợi ích đối với sức khỏe.
Artemisinin được ghi nhận có đặc tính chống viêm, kháng khuẩn, kháng nấm, chống oxy hóa; đồng thời hỗ trợ lưu thông máu, bảo vệ gan và giúp tiêu hóa tốt hơn. Tinh dầu ngải cứu (chứa camphor, cineol) còn có khả năng giảm đau cơ, thư giãn thần kinh, hỗ trợ giấc ngủ và điều hòa huyết áp.
Trong y học cổ truyền, ngải cứu thường được dùng để điều hòa kinh nguyệt, giảm đau bụng kinh và cải thiện tiêu hóa nhờ khả năng kích thích tiết dịch mật và acid dạ dày.
 |
| Ngải cứu khô. |
Ngải cứu là loại thảo dược quen thuộc, được dân gian sử dụng trong nhiều bài thuốc giúp giảm đau, điều hòa khí huyết, làm ấm cơ thể và hỗ trợ tiêu hóa. Tuy nhiên, giống như nhiều loại thảo mộc có hoạt tính sinh học mạnh, ngải cứu vẫn tiềm ẩn rủi ro nếu dùng không đúng cách hoặc dùng cho các nhóm đối tượng nhạy cảm. Các chuyên gia khuyến cáo cần đặc biệt lưu ý những điểm sau:
Ngải cứu chứa artemisinin – hoạt chất có khả năng kích thích tử cung. Khi dùng với liều cao hoặc kéo dài, hoạt chất này có thể làm tăng co bóp tử cung, từ đó gây nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc làm trầm trọng các triệu chứng đau bụng dưới.
Trong dân gian, nhiều người vẫn sử dụng ngải cứu để an thai, nhưng thói quen này tiềm ẩn rủi ro vì liều lượng và cách chế biến không được kiểm chứng. Bà bầu chỉ nên dùng khi có chỉ định của bác sĩ, tuyệt đối tránh tự ý sắc uống hoặc chườm nóng kéo dài.
Ngải cứu thuộc họ Cúc, dễ gây dị ứng chéo với phấn hoa, cần tây, cà rốt và một số loại thực vật cùng họ. Khi cơ thể phản ứng, người dùng có thể xuất hiện ngứa ngáy, nổi mề đay, sưng môi hoặc mí mắt, đau bụng, nôn, khó thở hoặc phản vệ.
Những người từng dị ứng phấn hoa hoặc thức ăn thuộc họ Cúc cần thử với lượng rất nhỏ hoặc tránh dùng hoàn toàn để bảo đảm an toàn.
Ngải cứu có tác dụng làm loãng máu nhẹ. Khi kết hợp với thuốc chống đông hoặc thuốc giảm đau – hạ sốt như aspirin, ibuprofen, nguy cơ chảy máu sẽ tăng lên, đặc biệt ở người có bệnh lý dạ dày, bệnh về tiểu cầu hoặc vừa trải qua phẫu thuật.
Ngoài ra, ngải cứu còn có thể làm thay đổi khả năng hấp thu của một số loại thuốc khác. Người đang điều trị bệnh mạn tính nên thảo luận với bác sĩ trước khi dùng.
Một số giống ngải cứu chứa thujone – chất có thể gây độc cho hệ thần kinh và gan nếu tích tụ trong thời gian dài. Dùng thường xuyên hoặc dùng dưới dạng tinh dầu, chiết xuất đậm đặc làm tăng nguy cơ mất ngủ, co giật hoặc tổn thương gan.
Những người có bệnh gan, thận, người già hoặc cơ thể suy nhược càng cần thận trọng hơn.
Dù dùng dưới dạng uống, chườm nóng hay xông hơi, ngải cứu vẫn có tác động sinh học mạnh. Người có bệnh nền, đang dùng thuốc mỗi ngày, phụ nữ sau sinh, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người từng dị ứng với cây họ Cúc đều nên được tư vấn chuyên môn trước khi dùng.
Việc tham khảo ý kiến bác sĩ giúp hạn chế nguy cơ tác dụng phụ và đảm bảo ngải cứu được sử dụng an toàn, phù hợp với từng tình trạng sức khỏe.
