Khai thác tiềm năng từ những cánh rừng
Ông Nguyễn Quốc Trung, ở thôn Kim Thành, xã Sơn Tây cho biết: Đây là năm thứ 4 ông đưa cây dược liệu thiên niên kiện từ rừng tự nhiên về trồng dưới tán rừng keo của gia đình. Nhận thấy loại cây này phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, ông đã chủ động tìm hiểu kỹ thuật chăm sóc, nhân giống để từng bước mở rộng diện tích.
 |
| Thiên niên kiện tên khoa học Homalomena occulta (Lour.) Schott (thuộc họ Ráy - Araceae), còn gọi là cây sán sục, là loài cây dược liệu vốn sinh trưởng dưới tán rừng tự nhiên, nay được người dân trồng và nhân rộng dưới tán rừng tràm |
Đến nay, một số diện tích đã cho thu hoạch, bước đầu mang lại nguồn thu nhập cho gia đình. Từ hiệu quả đó, ông Trung tiếp tục mở rộng diện tích trồng lên hơn 8 ha, đồng thời thử nghiệm thêm cây lá khôi – loại dược liệu được sử dụng trong y học cổ truyền.
Thiên niên kiện tên khoa học Homalomena occulta (Lour.) Schott (thuộc họ Ráy - Araceae), còn gọi là cây sán sục, vốn sinh trưởng dưới tán rừng tự nhiên. Trước đây, người dân thường vào rừng khai thác bán cho thương lái. Tuy nhiên, việc thu hái kéo dài khiến nguồn cây tự nhiên ngày càng suy giảm. Vì vậy, chuyển sang trồng và nhân giống dưới tán rừng đang trở thành hướng đi phù hợp, vừa bảo tồn nguồn dược liệu, vừa tạo sinh kế lâu dài.
Theo thống kê, xã Sơn Tây hiện có khoảng 70 ha thiên niên kiện và dự kiến phát triển thêm 60 ha trong năm 2026. Sau 3-5 năm, cây có thể cho thu hoạch thân, củ, với giá trị kinh tế ước đạt 45-50 triệu đồng/ha. Ngoài Sơn Tây, các xã Sơn Kim 1, Sơn Kim 2, Sơn Hồng cũng đang phát triển loại cây này. Toàn tỉnh hiện có hơn 1.200 ha thiên niên kiện.
Mở rộng các mô hình dược liệu giá trị cao
Không chỉ thiên niên kiện, ba kích tím cũng đang mở ra triển vọng phát triển kinh tế tại các địa bàn miền núi. Tại thôn 3, xã Thọ Điền (nay thuộc xã Vũ Quang), mô hình trồng ba kích tím của anh Phan Đăng Vượng sau gần 4 năm triển khai trên diện tích 2 ha đã bắt đầu cho thu hoạch.
 |
| Ngoài cây dược liệu Thiên niên kiện, ông Nguyễn Quốc Trung còn trồng cây lá Khôi. Đây là một loại dược liêu chuyên trị bệnh dạ dày trong y học cổ truyền. |
Đến nay, gia đình đã thu hoạch một phần diện tích, sản lượng đạt gần 1 tấn củ mỗi sào. Với giá bán dao động từ 100.000-120.000 đồng/kg, ba kích tím được kỳ vọng trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế khá. Loại cây này phù hợp với đất đồi, có khả năng thoát nước tốt, ít sâu bệnh và không đòi hỏi nhiều công chăm sóc.
Trong khi đó, tại thôn Vĩnh Phúc, xã Hương Xuân, cây sâm bố chính đang được đưa vào sản xuất nhằm chuyển đổi những diện tích đất trồng ngô, lạc kém hiệu quả. Cuối năm 2025, có 23 hộ dân tham gia cải tạo đất, xây dựng mô hình trồng loại dược liệu này.
 |
| Khu vực quy hoạch trồng dược liệu dưới tán rừng ở xã Sơn Kim 1 Hà Tĩnh |
Là thành viên Tổ hợp tác trồng sâm bố chính số 1, anh Nguyễn Văn Học đã đầu tư chăm sóc và nhận thấy cây sinh trưởng khá tốt, phù hợp với điều kiện đất đai địa phương. Ngoài thu hoạch củ, hoa và hạt sâm bố chính còn có thể tận dụng để chế biến trà, làm giống, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm.
Gắn phát triển dược liệu với bảo vệ rừng
Cùng với các mô hình trồng cây dược liệu, Hà Tĩnh đang nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để đa dạng hóa sản phẩm dưới tán rừng. Đáng chú ý, Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh đang triển khai mô hình trồng thử nghiệm nấm linh chi đỏ, mở thêm hướng khai thác tiềm năng kinh tế từ đất lâm nghiệp.
 |
| Tại thôn Vĩnh Phúc, xã Hương Xuân, cây sâm bố chính đang được đưa vào sản xuất nhằm chuyển đổi những diện tích đất trồng ngô, lạc kém hiệu quả. |
Ông Nguyễn Văn Thắng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Tĩnh cho biết: Mô hình được thực hiện trên diện tích khoảng 2.000 m², với 14.000 giá thể, phấn đấu đạt sản lượng khoảng 1 tấn nấm. Hai hộ dân tại xã Mai Hoa được lựa chọn tham gia, đồng thời được hỗ trợ giống, giá thể và tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, bảo quản sản phẩm.
Để bảo đảm đầu ra, Trung tâm đã kết nối với doanh nghiệp có kinh nghiệm phát triển nấm linh chi tại Gia Lai và bước đầu có cam kết bao tiêu sản phẩm. Đây là cơ sở quan trọng để người dân yên tâm sản xuất, đồng thời đánh giá khả năng nhân rộng mô hình.
 |
| Tại thôn 3, xã Thọ Điền (nay thuộc xã Vũ Quang), mô hình trồng ba kích tím của anh Phan Đăng Vượng sau gần 4 năm triển khai trên diện tích 2 ha đã bắt đầu cho thu hoạch. |
Thực tế cho thấy, phát triển dược liệu đang mở ra hướng khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, khí hậu và tài nguyên rừng ở Hà Tĩnh. Tuy nhiên, để tạo giá trị bền vững, cần quy hoạch vùng trồng, lựa chọn giống phù hợp, chuẩn hóa quy trình sản xuất, đẩy mạnh chế biến và xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ.
Đặc biệt, phát triển dược liệu dưới tán rừng phải gắn với yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái, không làm ảnh hưởng đến cấu trúc rừng và đa dạng sinh học. Khi lợi ích kinh tế song hành với trách nhiệm bảo vệ rừng, “kho báu xanh” dược liệu sẽ trở thành nguồn lực quan trọng, góp phần tạo sinh kế ổn định và nâng cao đời sống người dân miền núi, vùng biên Hà Tĩnh.
