Phát triển OCOP và du lịch nông thôn: Nhìn lại một chặng đường, hướng tới tương lai xanh

Sáng 16/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị đánh giá kết quả phát triển sản phẩm OCOP và du lịch nông thôn giai đoạn 2021-2025, định hướng giai đoạn 2026-2030, triển khai theo các Quyết định số 919/QĐ-TTg và 922/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Quyền Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng dự và chỉ đạo Hội nghị.

Thứ trưởng Trần Thanh Nam phát biểu khai mạc Hội nghị đánh giá kết quả phát triển sản phẩm OCOP và du lịch nông thôn giai đoạn 2021-2025, định hướng giai đoạn 2026-2030. - (Ảnh: Phạm Hùng)

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh: hội nghị lần này mang ý nghĩa quan trọng trong việc tổng kết toàn diện kết quả thực hiện Chương trình OCOP và du lịch nông thôn, đồng thời mở ra định hướng cho giai đoạn phát triển mới.

Từ những mô hình đầu tiên còn mang tính thử nghiệm, đến nay, OCOP và du lịch nông thôn đã trở thành phong trào lan tỏa rộng khắp, mang lại sinh khí mới cho hàng triệu người dân vùng quê Việt Nam. Đó không chỉ là những con số về sản lượng hay doanh thu, mà còn là câu chuyện đổi thay trong tư duy phát triển, về niềm tự hào của những con người đang viết tiếp giấc mơ làm giàu từ chính mảnh đất quê hương.

Các đại biểu tham dự Hội nghị đánh giá kết quả phát triển sản phẩm OCOP và du lịch nông thôn giai đoạn 2021-2025, định hướng giai đoạn 2026-2030. - (Ảnh: Phạm Hùng)

Các đại biểu tham dự Hội nghị đánh giá kết quả phát triển sản phẩm OCOP và du lịch nông thôn giai đoạn 2021-2025, định hướng giai đoạn 2026-2030. - (Ảnh: Phạm Hùng)

Sau hơn 7 năm triển khai Chương trình OCOP và hơn 3 năm phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới, chương trình Mỗi xã một sản phẩm đã tạo dấu ấn mạnh mẽ với hơn 17.316 sản phẩm đạt 3 sao trở lên (tăng 12.838 sản phẩm so với năm 2020, tăng 8.404 sản phẩm so với năm 2022, vượt 1,68 lần chỉ tiêu giao theo Quyết định số 919/QĐ-TTg ngày 01/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ), trong đó 72,1% sản phẩm 3 sao, 27,1% sản phẩm 4 sao và 126 sản phẩm 5 sao. Đồng bằng sông Hồng dẫn đầu cả nước với 32,3%, Đồng bằng sông Cửu Long đứng thứ hai với 22,2%, kế đến là vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên chiếm 18%, thấp nhất là vùng Đông Nam Bộ với 6,5%. Về cơ cấu, nhóm thực phẩm chiếm 78,3%, thủ công mỹ nghệ 9,1%, đồ uống 8,3%, còn lại là các nhóm khác.

Ông Ngô Trường Sơn, Chánh văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương báo cáo kết quả phát triển sản phẩm OCOP và du lịch nông thôn giai đoạn 2021-2025, định hướng giai đoạn 2026-2030. - (Ảnh: Phạm Hùng)

Các hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại sản phẩm OCOP ra nước ngoài được đẩy mạnh, với các gian hàng tại hội chợ quốc tế ở Italia, Thái Lan, Nhật Bản, Trung Quốc... Sản phẩm OCOP đã có mặt tại nhiều kênh phân phối lớn, mở đường xuất khẩu qua các hệ thống thương mại đa quốc gia như Thái Lan, Campuchia. Các địa phương như Hà Nội, Quảng Ninh, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Quảng Ngãi, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ… đã tổ chức thường niên các hội chợ, diễn đàn kết nối, xây dựng hơn 674 trung tâm và điểm bán sản phẩm OCOP gắn với đô thị, khu du lịch (tăng hơn 4,5 lần so với năm 2020). Nhiều sản phẩm đã được phân phối ổn định tại Central Retail, Saigon Coop, Mega Market và các sàn thương mại điện tử như Voso, Lazada, VNPost, TikTok… Các hoạt động này góp phần lan tỏa hình ảnh thương hiệu OCOP Việt Nam trên thị trường trong và ngoài nước.

Nhiều sản phẩm đặc trưng vùng miền như cà phê Buôn Ma Thuột, chè Thái Nguyên, mật ong Hà Giang, gạo ST Sóc Trăng, nước mắm Phú Quốc, cam Hà Tĩnh… không chỉ khẳng định thương hiệu nông sản Việt mà còn trở thành đại diện tiêu biểu trong các hội chợ, triển lãm quốc tế. Các địa phương đã tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất, cải tiến bao bì, hình thành vùng nguyên liệu và gắn kết sản phẩm OCOP với du lịch, giúp giá trị kinh tế tăng cao, người nông dân tự tin chuyển từ “làm theo kinh nghiệm” sang “sản xuất theo tiêu chuẩn”.

Song song với OCOP, du lịch nông thôn đã mở ra hướng phát triển mới, đưa nông thôn trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài nước. Từ Bắc chí Nam, hàng trăm mô hình du lịch cộng đồng, sinh thái, trải nghiệm tại làng nghề được hình thành, tạo nên những không gian văn hóa sống động. Du khách đến Mai Châu (Hòa Bình) nghỉ trong nhà sàn, thưởng thức cơm lam, rượu cần; đến Sa Pa (Lào Cai) khám phá văn hóa H’Mông, Dao; hay về miền Tây chèo xuồng giữa rặng dừa nước, nghe đờn ca tài tử – mỗi điểm đến là một câu chuyện về con người và quê hương.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường trao Giấy chứng nhận sản phẩm OCOP 5 sao cho các đại diện Hộ kinh doanh, HTX, Doanh nghiệp có sản phẩm. - (Ảnh: Phạm Hùng)

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường trao Giấy chứng nhận sản phẩm OCOP 5 sao cho các đại diện Hộ kinh doanh, HTX, Doanh nghiệp có sản phẩm. - (Ảnh: Phạm Hùng)

Theo báo cáo của các địa phương, hiện cả nước có hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn đang hoạt động (tăng 1,64 lần so với năm 2021), tập trung nhiều ở miền núi phía Bắc và Đồng bằng sông Cửu Long. Có gần 400 điểm du lịch nông thôn được UBND tỉnh công nhận theo Luật Du lịch, trong đó 11,3% là điểm du lịch nông nghiệp, làng nghề; 21,2% du lịch cộng đồng; 21,7% du lịch sinh thái, còn lại là di tích, tham quan và lưu trú. Đã có hơn 200 sản phẩm OCOP về dịch vụ du lịch cộng đồng, điểm du lịch được công nhận từ 3 sao trở lên (tăng 5,5 lần so với năm 2021), trong đó 2 sản phẩm đạt 5 sao về du lịch nông thôn.

Công tác quảng bá du lịch nông nghiệp, nông thôn cũng được chú trọng. Lần đầu tiên, du lịch nông thôn được giới thiệu tại Hội chợ Du lịch quốc tế TP. Hồ Chí Minh năm 2023, cùng không gian tôn vinh sản phẩm OCOP và thủ công truyền thống. Các địa phương như Tuyên Quang, Lào Cai, Phú Thọ, Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ… tổ chức nhiều lễ hội, sự kiện truyền thông quảng bá điểm đến gắn với OCOP. Nhiều tổ chức, cá nhân tận dụng mạng xã hội như Facebook, TikTok, Zalo để quảng bá hình ảnh, video về sản phẩm, dịch vụ bản địa, tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ cho du lịch nông thôn gắn với nông thôn mới.

Kết quả giai đoạn 2021–2025 không chỉ được đo bằng con số mà còn bằng giá trị nhân văn sâu sắc: hàng chục nghìn việc làm mới được tạo ra; thu nhập bình quân của người dân tại vùng có mô hình OCOP và du lịch cộng đồng tăng 1,5–2 lần so với trước; nhiều thanh niên quay về khởi nghiệp từ sản phẩm đặc trưng địa phương. Các mô hình kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ, du lịch sinh thái gắn với bảo tồn di sản được nhân rộng, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường chụp ảnh cùng đại diện Công ty TNHH Gốm sứ Quang Vinh (Quảng Ninh) có sản phẩm Bộ lọ hoa men chảy Xuân Hạ Thu Đông được chứng nhận OCOP 5 sao. - (Ảnh: Phạm Hùng)

Dẫu vậy, hành trình phát triển OCOP và du lịch nông thôn vẫn còn không ít khó khăn: phần lớn sản phẩm vẫn do hộ nhỏ lẻ sản xuất, năng lực quản trị hạn chế, xúc tiến thương mại chưa đồng bộ, liên kết sản phẩm với thương hiệu du lịch còn yếu. Tác động của biến đổi khí hậu và xu hướng tiêu dùng xanh đòi hỏi sự đổi mới tư duy – từ “bán sản phẩm” sang “bán giá trị và trải nghiệm”. Thành công chỉ đến khi chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng cùng đồng hành, khi mỗi địa phương biết phát huy lợi thế bản địa, gắn sản phẩm OCOP với không gian văn hóa và trải nghiệm riêng.

Hướng tới giai đoạn 2026–2030, chương trình OCOP và du lịch nông thôn được định hướng phát triển “xanh – thông minh – bền vững”. Các sản phẩm sẽ được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, ưu tiên quy trình thân thiện môi trường, ứng dụng công nghệ cao, phát triển du lịch sinh thái, học đường, kết hợp bảo tồn di sản và nâng cao chất lượng sống. Chuyển đổi số trở thành giải pháp đột phá, hướng tới hệ sinh thái OCOP số quốc gia – nơi mỗi sản phẩm và mỗi địa phương được định danh, quảng bá và giao thương minh bạch, hiệu quả.

Trung tâm của mọi chính sách trong giai đoạn mới vẫn là con người nông thôn – những chủ thể sáng tạo, tự tin, dám đổi mới. OCOP và du lịch nông thôn không chỉ là câu chuyện phát triển sản phẩm, mà là hành trình phát triển con người, nuôi dưỡng khát vọng và niềm tin vào quê hương. Nhìn lại chặng đường đã qua, có thể khẳng định rằng chương trình này đã làm thay đổi diện mạo vùng quê Việt, khơi dậy sức sống mới cho văn hóa và bản sắc dân tộc. Bước vào giai đoạn 2026–2030, với định hướng rõ ràng và sự chung tay của toàn xã hội, OCOP và du lịch nông thôn sẽ tiếp tục tỏa sáng, trở thành biểu tượng cho phát triển bền vững – nơi kinh tế, văn hóa và môi trường hòa quyện trong một tương lai xanh của nông thôn Việt Nam.