Sáng 24/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Kết quả, có 465/467 đại biểu Quốc hội có mặt tán thành, chiếm 93%.
10 luật được sửa đổi, bổ sung gồm Luật Trồng trọt, Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, Luật Chăn nuôi, Luật Thú y, Luật Thủy sản, Luật Địa chất và khoáng sản, Luật Tài nguyên nước, Luật Thủy lợi, Luật Khí tượng thủy văn và Luật Đê điều. Luật gồm 12 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.
 |
| Quang cảnh Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật thuộc lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. - (Ảnh:quochoi.vn) |
Điểm đáng chú ý của Luật là tập trung vào cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm và đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Theo đó, 8 luật được sửa đổi để cắt giảm 40 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 12 thủ tục hành chính và cắt giảm 40 điều kiện kinh doanh. Bên cạnh đó, 4 luật được sửa đổi để phân quyền 24 thủ tục hành chính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thực hiện.
Những con số này cho thấy trọng tâm của lần sửa đổi không phải là điều chỉnh toàn diện các luật hiện hành mà tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn trực tiếp liên quan đến thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Qua đó, tạo thêm dư địa cho người dân, doanh nghiệp chủ động tổ chức sản xuất, kinh doanh, đồng thời giảm thời gian và chi phí tuân thủ.
Trước khi Quốc hội biểu quyết, thay mặt Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của các đại biểu Quốc hội và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường.
Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Chính phủ xác định việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm là định hướng cải cách xuyên suốt. Mục tiêu là giảm tối đa chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Điểm mới quan trọng trong phương thức quản lý là tăng trách nhiệm của tổ chức, cá nhân thông qua cơ chế tự công bố. Theo dự thảo Luật, đối với một số nhóm sản phẩm như giống cây trồng, thức ăn chăn nuôi..., tổ chức, cá nhân tự công bố phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính đầy đủ, chính xác, trung thực của thông tin đã công bố.
Việc tự công bố, thay đổi thông tin được thực hiện công khai, minh bạch trên Cổng thông tin điện tử của Bộ quản lý chuyên ngành hoặc hệ thống dữ liệu điện tử dùng chung. Các tổ chức, cá nhân cũng phải lưu giữ đầy đủ hồ sơ, tài liệu kỹ thuật chứng minh để phục vụ công tác hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc khi có yêu cầu.
Như vậy, tự công bố không đồng nghĩa với việc Nhà nước buông lỏng quản lý. Ngược lại, trách nhiệm pháp lý được chuyển mạnh hơn về phía chủ thể sản xuất, kinh doanh. Nếu thông tin công bố sai sự thật hoặc sản phẩm không đạt chất lượng đã công bố, cơ quan quản lý có quyền đình chỉ lưu hành, hủy bỏ thông tin tự công bố, buộc thu hồi, công khai vi phạm và yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật.
Cùng với đó, công tác hậu kiểm được thiết kế trên nguyên tắc quản lý rủi ro và lịch sử tuân thủ pháp luật, thay vì kiểm tra máy móc, dàn trải. Chính phủ cũng sẽ thiết lập các công cụ hậu kiểm phối hợp liên ngành và hoàn thiện chế tài xử lý nghiêm khắc nhằm tăng tính răn đe, phòng ngừa gian dối và tình trạng không duy trì điều kiện hoạt động.
Một nội dung đáng chú ý khác là tăng cường phối hợp giữa cơ quan chuyên môn tại địa phương với Hải quan, Biên phòng tại cửa khẩu để kiểm soát chất lượng vật tư, hóa chất nông nghiệp ngay từ đầu nguồn nhập khẩu. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng khi phương thức quản lý chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Để tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thực sự trở thành công cụ quản lý thay thế tiền kiểm, Chính phủ chỉ đạo ban hành hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hoặc các yêu cầu chuyên môn bắt buộc áp dụng, kết hợp với giám sát, hậu kiểm chặt chẽ. Những yêu cầu về năng lực kỹ thuật, an toàn sinh học, cơ sở vật chất, trang thiết bị trước đây là điều kiện công nhận, cấp phép sẽ được chuẩn hóa thành tiêu chuẩn, quy chuẩn chuyên ngành.
Theo hướng này, tổ chức, cá nhân phải tự đối chiếu, tuân thủ các yêu cầu trong suốt quá trình hoạt động và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật. Đây là sự thay đổi đáng chú ý về tư duy quản lý: Nhà nước tập trung xây dựng chuẩn mực, kiểm soát rủi ro và xử lý vi phạm, thay vì đặt nặng các điều kiện phải đáp ứng trước khi hoạt động.
 |
| Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật thuộc lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. - (Ảnh:quochoi.vn) |
Một điểm được doanh nghiệp và người sản xuất đặc biệt quan tâm là việc bỏ điều kiện kinh doanh đối với hoạt động buôn bán phân bón và giống cây trồng. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho biết, dự thảo Luật Đầu tư dự kiến bỏ ngành, nghề buôn bán phân bón, giống cây trồng. Do đó, dự án Luật này cũng bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh đối với hoạt động buôn bán hai nhóm hàng hóa trên nhằm bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật.
Tuy nhiên, việc bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với bỏ quản lý chất lượng. Quy định về điều kiện sản xuất giống cây trồng và sản xuất phân bón tại Luật Trồng trọt vẫn được giữ. Tổ chức, cá nhân tham gia sản xuất, kinh doanh phải tuân thủ các quy định về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Các hành vi sản xuất, kinh doanh hàng giả hoặc hàng hóa không đáp ứng yêu cầu vẫn bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Trong lĩnh vực thuốc bảo vệ thực vật, tinh thần cải cách cũng được đặt song hành với yêu cầu tăng cường quản lý. Một trong những nội dung được đại biểu Quốc hội quan tâm là cơ chế rà soát, loại bỏ thuốc bảo vệ thực vật khỏi danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam.
Theo báo cáo giải trình, pháp luật đã quy định các trường hợp thuốc bảo vệ thực vật không được đăng ký hoặc bị loại khỏi danh mục được phép sử dụng. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã loại bỏ 14 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật, 1.706 sản phẩm và 1.265 hàm lượng hoạt chất không đáp ứng quy định khỏi danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam. Một số hoạt chất khác đang tiếp tục được rà soát, nghiên cứu và thu thập thông tin để đề xuất loại bỏ trong thời gian tới.
Chính phủ cũng sẽ tiếp tục hoàn thiện các quy định về sản xuất, nhập khẩu, quản lý và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bảo đảm hiệu quả, khả thi và hướng tới phát triển bền vững. Điều này cho thấy chuyển sang hậu kiểm không có nghĩa là giảm yêu cầu bảo vệ sức khỏe con người, vật nuôi, hệ sinh thái và môi trường, mà đòi hỏi phương thức kiểm soát phải chính xác và dựa trên rủi ro hơn.
Bên cạnh cải cách thủ tục, việc phân quyền 24 thủ tục hành chính cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh được kỳ vọng tạo chuyển biến trong tổ chức thực hiện. Khi địa phương được trao thêm thẩm quyền, thời gian xử lý có thể được rút ngắn, tính chủ động được nâng lên và việc giải quyết thủ tục có điều kiện bám sát hơn thực tiễn từng địa bàn. Tuy nhiên, phân quyền cũng đặt ra yêu cầu phải phân định rõ trách nhiệm, tăng kiểm tra, giám sát và bảo đảm tính thống nhất trong thực thi pháp luật.
Đáng chú ý, Chính phủ cho rằng hiệu quả cải cách không thể chỉ được đo bằng số lượng văn bản được sửa đổi hoặc bãi bỏ. Ý kiến đề nghị đánh giá cải cách dựa trên mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp, chi phí tuân thủ thực tế và thời gian giải quyết thủ tục cũng được đặt ra. Chính phủ đã đặt mục tiêu giảm ít nhất 30% thời gian giải quyết và 30% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.
Với việc Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật về nông nghiệp và môi trường, một bước chuyển quan trọng đang được đặt ra trong phương thức quản lý nhà nước: giảm thủ tục, giảm điều kiện kinh doanh, tăng phân quyền, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và nâng cao trách nhiệm của chủ thể sản xuất, kinh doanh.
Khi Luật có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, hiệu quả thực tế sẽ được đánh giá không chỉ ở những quy định được cắt giảm, mà quan trọng hơn là khả năng giảm thời gian, chi phí tuân thủ và tạo môi trường sản xuất, kinh doanh thuận lợi hơn. Cải cách vì vậy không phải là giảm quản lý, mà là chuyển sang phương thức quản lý hiệu quả hơn, dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn, quản lý rủi ro và trách nhiệm giải trình.
