Dù giá tại vườn cao gấp 2-3 lần các giống nhãn thông thường, thậm chí có thời điểm vượt 100.000 đồng/kg, thanh nhãn vẫn được thương lái và người tiêu dùng săn tìm. Nhiều nhà vườn cho biết lượng cung thường không đủ đáp ứng nhu cầu thị trường.
Từ những gốc nhãn cổ đến giống nhãn đặc sản
Thanh nhãn là giống nhãn được bà Trần Kiều (75 tuổi, thường gọi là bà Thanh), chủ một khu vườn nhãn cổ ở phường Hiệp Thành, dày công chọn lọc và nhân giống.
Năm 1994, trong một lần thu hoạch, bà tình cờ phát hiện vài cây nhãn lâu năm cho những trái có đặc điểm khác biệt: vỏ vàng đẹp, cơm dày, khô, giòn, thơm và ngọt hơn các giống nhãn phổ biến trong vùng.
 |
| Thanh nhãn là dòng nhãn cổ được chọn lọc và nhân giống tại Hiệp Thành (Cà Mau). Ảnh: Thanh Huyền |
Nhận thấy tiềm năng của giống nhãn này, bà bắt đầu cắt cành để tháp, ghép lên những gốc nhãn cũ. Sau nhiều năm chọn lọc và nhân giống, thanh nhãn dần hình thành và được người dân biết đến.
Đến năm 2014, giống nhãn này được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận bảo hộ thương hiệu độc quyền.
So với nhiều giống nhãn khác ở Đồng bằng sông Cửu Long, thanh nhãn có trái lớn, trọng lượng cao, cơm dày và ít nước. Từ vài gốc cây ban đầu, gia đình bà Thanh đã mở rộng diện tích lên hàng chục hécta và phát triển cơ sở chuyên nhân giống để cung cấp cho nhiều địa phương.
Vì sao thanh nhãn Cà Mau có giá cao?
Thanh nhãn thường vào chính vụ từ tháng 7 đến tháng 8. Những ngày này, các nhà vườn phải bắt đầu công việc từ sáng sớm để thu hoạch, phân loại và đóng hàng gửi đi.
Trong khi nhãn da bò, nhãn xuồng vào chính vụ thường có giá khoảng 15.000-30.000 đồng/kg, thanh nhãn tại vườn được thu mua ở mức 80.000-110.000 đồng/kg.
 |
| Cùi dày, hạt nhỏ, vị ngọt sâu và thanh, cơm nhãn khô, giòn, ít nước, hương thơm đậm khiến loại nhãn này được săn đón. |
Theo kỹ sư Khưu Văn An, người chăm sóc vườn nhãn cho gia đình bà Thanh, chất lượng đặc biệt của thanh nhãn có liên quan mật thiết đến thổ nhưỡng vùng giồng cát ven biển. Đất cát có vị mặn nhẹ góp phần tạo nên vị ngọt thanh, hương thơm đậm và màu vàng đặc trưng cho phần thịt quả.
Đây cũng là lý do nhiều nơi đưa giống thanh nhãn về trồng nhưng khó tái tạo được đầy đủ màu sắc và hương vị như tại vùng đất Cà Mau.
Thanh nhãn còn có lớp vỏ khá dày, đầu cuống hơi méo và phần thịt chiếm hơn 80% quả. Cơm nhãn khô, giòn, ít nước nên thuận tiện cho việc vận chuyển và bảo quản.
Nếu bảo quản trong tủ lạnh, nhãn có thể giữ được độ giòn, ngọt trong khoảng nửa tháng. Nguồn hàng hạn chế trong khi nhu cầu cao khiến nhiều thương lái phải đặt trước, nhưng vẫn khó mua đủ số lượng.
Người dân ưu tiên canh tác theo hướng sinh học
Gia đình anh Ngô Kim Vũ ở khóm Biển Tây B, phường Hiệp Thành bắt đầu trồng thanh nhãn từ năm 2012. Theo anh, giống nhãn này có đặc tính gần với nhãn cổ, cây phát triển khá tự nhiên và không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc.
Khi được trồng trên vùng đất giồng ven biển, thanh nhãn cho chất lượng vượt trội và giá bán thường cao hơn khoảng 20% so với sản phẩm cùng giống từ nơi khác.
 |
| Những vườn thanh nhãn tại phường Hiệp Thành đang vào mùa chín rộ, sai trĩu quả |
Năng suất không quá cao, trung bình khoảng 5 tấn/ha, nhưng với giá bán khoảng 80.000 đồng/kg, cây vẫn mang lại nguồn thu đáng kể. Gia đình anh hiện đã phát triển hơn 100 gốc thanh nhãn.
Đáng chú ý, dù thị trường luôn trong tình trạng thiếu hàng, nhiều hộ dân tại Hiệp Thành vẫn không chạy theo việc tăng năng suất bằng phân bón hoặc thuốc hóa học. Người trồng duy trì phương pháp canh tác theo hướng sinh học, chú trọng bảo vệ bộ rễ và duy trì sức khỏe lâu dài của cây.
Hướng tới xây dựng chỉ dẫn địa lý cho thanh nhãn Cà Mau
Thanh nhãn đang được xem là một trong những cây trồng có giá trị kinh tế cao tại vùng đất giồng cát ven biển Cà Mau.
Theo chính quyền phường Hiệp Thành, địa phương hiện có hơn 80ha trồng thanh nhãn. Giá bán ổn định trên 100.000 đồng/kg giúp loại cây này mang lại hiệu quả kinh tế cao; trước đây, một số dự án đầu tư trồng mới thanh nhãn từng giúp người dân đạt lợi nhuận trên 500 triệu đồng/ha/năm.
 |
| Gia đình bà Thanh đang tất bật thu hoạch, đóng gói thanh nhãn để gửi đến khách hàng. |
Trước nhu cầu mở rộng diện tích nhưng nguồn cây giống còn hạn chế, địa phương dự kiến phối hợp với các sở, ngành của tỉnh xây dựng hồ sơ chỉ dẫn địa lý cho thanh nhãn Cà Mau.
Cùng với đó là các giải pháp hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật và mở rộng vùng trồng, nhằm đưa thanh nhãn trở thành cây trồng chủ lực, nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.
