Từ một nhánh nhãn đột biến, lão nông miền Tây thành “vua nhãn tím”

Hơn 20 năm trước, từ một nhánh nhãn có màu sắc khác thường, lão nông này đã kiên trì nhân giống, chăm sóc và gìn giữ một giống nhãn độc đáo, từng tạo nên “cơn sốt” tại miền Tây.

Từ một nhánh cây lạ đến giống nhãn đặc biệte

Từ một nhánh cây nhãn đột biến trong vườn, ông Huy đem chiết cành và chăm sóc, nhánh cây đó bất ngờ phát triển thành giống nhãn tím. Ảnh: Thiện Chí

Càng chăm sóc, ông càng nhận thấy cây nhãn này không giống những cây thông thường trong vườn. Khi ra hoa, nhụy hoa mang màu tím thay vì trắng ngà. Đến khi trái mới hình thành, phần vỏ cũng ánh lên sắc xanh tím đặc trưng.

Nhận thấy đây có thể là một giống cây quý, ông Huy âm thầm nhân giống và theo dõi trong nhiều năm. Từ một nhánh cây ban đầu, những cây nhãn tím đầu tiên lần lượt được tạo ra.

“Lúc đầu tôi chỉ thấy cây lạ nên nhân giống thử, không nghĩ sau này nó lại được nhiều người quan tâm đến vậy”, ông Huy chia sẻ.

“Vua nhãn tím” và cơn sốt một thời

Sau nhiều năm âm thầm nghiên cứu, đến khoảng năm 2012, giống nhãn tím bắt đầu được biết đến rộng rãi trên các phương tiện truyền thông. Từ đó, khu vườn của ông Huy trở thành địa chỉ tìm đến của thương lái, nhà vườn và những người yêu cây lạ từ nhiều tỉnh, thành.

Ông Trần Văn Huy bên cây nhãn tím trong vườn nhà ở xã Phong Nẫm (Cần Thơ).

Thời điểm nhãn tím tạo “cơn sốt”, trái vừa chín đã có người đặt mua. Giá bán cao hơn nhiều lần so với nhãn thông thường nhưng nguồn cung vẫn không đủ đáp ứng.

Không chỉ trái nhãn, cây giống cũng được săn tìm. Có thời điểm, mỗi cây giống được bán với giá khoảng 1 triệu đồng. Từ một vài cây nhãn mẹ, mỗi đợt chiết cành, ông Huy có thể cung cấp khoảng 200 cây giống.

Nhờ giống nhãn đặc biệt này, cuộc sống gia đình ông từng bước ổn định hơn. Cũng từ đó, cái tên “vua nhãn tím” được nhiều người đặt cho người nông dân đã phát hiện và góp phần đưa giống nhãn độc đáo này đến với thị trường.

Hơn 20 năm không ngừng gìn giữ giống

Dù từng có thời điểm cây giống được săn lùng, ông Huy không lựa chọn mở rộng diện tích một cách ồ ạt. Khu vườn khoảng 4.000 m² vẫn được ông duy trì, chăm sóc và nhân giống ở quy mô vừa phải.

Hiện vườn có hơn 60 cây nhãn tím với nhiều độ tuổi khác nhau. Những cây nhãn mẹ được ông đặc biệt chú ý chăm sóc để duy trì nguồn giống.

Giống nhãn tím có vẻ ngoài rất đặc biệt, có màu tím từ lá đến cành, hoa và quả đều có màu ánh tím đặc trưng.

Theo ông Huy, nhãn tím thích nghi khá tốt với điều kiện khí hậu miền Tây và tương đối ít sâu bệnh. Cây có tán tròn, phân cành đều, khả năng đậu trái khá tốt. Mỗi vụ, vườn có thể cho từ khoảng 500 kg đến 1 tấn trái.

Điểm dễ nhận biết nhất của giống nhãn này là sắc tím xuất hiện trên nhiều bộ phận của cây. Từ lá non, cuống lá, cành, hoa đến lớp vỏ trái khi còn non đều có ánh tím đặc trưng.

Không chạy theo số lượng

Sau hơn hai thập niên, nhãn tím đã được nhân giống và xuất hiện ở nhiều địa phương tại miền Tây. Tuy nhiên, sức hút của giống cây này không còn ở mức “sốt” như những năm đầu.

Giá cây giống hiện đã giảm đáng kể, chỉ còn vài chục nghìn đồng/cây. Trong khi đó, xét về năng suất và chất lượng trái, nhãn tím chưa thực sự vượt trội so với những giống nhãn thương mại phổ biến như nhãn Ido, thanh nhãn, nhãn xuồng hay nhãn da bò.

Dù giá nhãn tím đã hạ nhiệt so với thời sốt giá, nhưng vẻ đặc biệt của nhãn tím vẫn thu hút khách tham quan.

Vì vậy, nhiều nhà vườn chỉ trồng với số lượng nhỏ, chủ yếu để tạo điểm nhấn, phục vụ khách tham quan hoặc bán trái và cây giống ở quy mô vừa phải.

Riêng ông Huy vẫn chọn cách giữ khu vườn với diện tích vừa phải thay vì mở rộng đại trà.

“Tôi không muốn trồng quá nhiều vì sợ mất giống, đồng thời muốn chăm sóc thật tốt từng cây”, ông Huy nói.

Từ giống cây lạ thành điểm nhấn du lịch

Ngày nay, vườn nhãn tím của ông Huy không chỉ là nơi sản xuất mà còn trở thành một điểm tham quan được nhiều du khách tìm đến khi khám phá vùng cây trái Phong Nẫm.

Giữa những vườn cây xanh mướt của miền Tây, sắc tím khác biệt của nhãn khiến khu vườn trở nên đặc biệt. Du khách có thể tận mắt quan sát những đặc điểm hiếm thấy của giống cây, thưởng thức trái và nghe chính người đã phát hiện ra giống nhãn kể về hành trình hơn 20 năm gìn giữ.

Với ông Huy, giá trị của nhãn tím hôm nay không đơn thuần nằm ở giá bán trái hay cây giống. Điều đáng quý hơn là từ một biến dị tình cờ xuất hiện trong khu vườn năm 2004, ông đã kiên trì nhân giống, chăm sóc và gìn giữ để tạo nên một giống cây mang dấu ấn riêng của vùng đất Phong Nẫm.

Hơn 20 năm trôi qua, “vua nhãn tím” vẫn gắn bó với khu vườn của mình. Những cây nhãn tím năm nào giờ đã trưởng thành, tiếp tục cho trái và tạo nên một câu chuyện thú vị về sự tình cờ, niềm đam mê cùng sự bền bỉ của người nông dân miền Tây.

Từ một nhánh cây khác thường, ông Trần Văn Huy đã biến điều tưởng như tình cờ thành một dấu ấn riêng của vùng cây trái miền Tây – câu chuyện về giống nhãn tím Phong Nẫm và một người được gọi bằng cái tên đầy thân mật: “vua nhãn tím”.