Gần 20 năm gắn bó với nghệ thuật đá cảnh suiseki, ông Phan Khôi (Đà Nẵng) sở hữu khoảng 150 tác phẩm có hình dáng độc đáo, được định giá hơn 1 triệu USD. Có người từng đề nghị đổi cả lô đất ven biển trị giá hàng chục tỷ đồng để lấy đá, nhưng ông vẫn từ chối vì muốn giữ gìn bộ sưu tập tâm huyết.
 |
| Nhà sưu tập đá suiseki bên BST các tác phẩm đá suiseki độc nhất tại tư gia. |
Say mê vẻ đẹp độc bản của đá tự nhiên
Với nhiều người, đá chỉ là những vật vô tri được tìm thấy trong tự nhiên. Nhưng trong mắt người chơi suiseki, mỗi viên đá là một tác phẩm nghệ thuật được thiên nhiên tạo tác qua hàng triệu năm, mang hình dáng, đường vân và vẻ đẹp không viên nào giống viên nào.
Ông Phan Khôi, 56 tuổi, sống tại Đà Nẵng, là một người dành gần hai thập niên để theo đuổi thú chơi đặc biệt này. Hiện bộ sưu tập của ông có khoảng 150 tác phẩm đá cảnh, nhiều tác phẩm được giới chơi đá đánh giá cao nhờ hình dáng khác lạ và khả năng gợi mở trí tưởng tượng.
 |
| Ông sở hữu 150 tác phẩm đá suiseki được giới chơi đá cảnh đánh giá cao bởi tính nghệ thuật và độc đáo. |
Cơ duyên đưa ông đến với suiseki bắt đầu vào năm 2007. Trong một lần đi mua bánh sinh nhật cho con gái, ông tình cờ gặp một người chơi đá cảnh lâu năm tại Đà Nẵng. Những khối đá với hình thù tự nhiên, độc đáo lập tức thu hút sự chú ý của ông. Từ sự tò mò ban đầu, ông dần say mê và bắt đầu sở hữu những tác phẩm đầu tiên.
Càng tìm hiểu, ông càng nhận ra sức hấp dẫn của bộ môn này. Mỗi viên đá đều có quá trình hình thành riêng, mang dấu ấn của thời gian và thiên nhiên. Người chơi không chỉ cần con mắt thẩm mỹ mà còn phải có trí tưởng tượng để nhận ra hình ảnh ẩn chứa trong từng đường nét, đồng thời biết cách lựa chọn, trưng bày sao cho tôn lên vẻ đẹp vốn có.
Năm 2018, ông Khôi phối hợp với Bảo tàng Đà Nẵng tổ chức triển lãm nghệ thuật đá cảnh suiseki, giới thiệu 35 tác phẩm thuộc hai thể loại vân cảnh và hình dáng. Những viên đá sau khi được làm sạch, đặt trên bệ gỗ chạm khắc và đặt tên phù hợp đã mang đến cho người xem nhiều liên tưởng thú vị.
Một trong những tác phẩm tiêu biểu là Anh hùng tương ngộ, được hình thành từ đá núi Duy Xuyên, Quảng Nam. Hình dáng tự nhiên của khối đá gợi liên tưởng đến hình ảnh đại bàng, biểu tượng của sức mạnh trên bầu trời, đứng bên sư tử, chúa tể mặt đất. Chính khả năng khơi gợi trí tưởng tượng ấy đã làm nên sức hút riêng của nghệ thuật suiseki.
Từ chối lô đất hàng chục tỷ đồng để giữ bộ sưu tập
 |
| Tác phẩm đá suiseki với tạo hình như một quả tim nặng gần 4kg, dài hơn 20cm được ông nâng niu như báu vật, mất nhiều công sức để sở hữu. |
Không ít người chơi đá sẵn sàng bỏ ra số tiền lớn để sở hữu một tác phẩm độc đáo. Với ông Khôi, giá trị của những viên đá không đơn thuần nằm ở tiền bạc mà còn ở công sức tìm kiếm, những kỷ niệm và cái duyên giữa người chơi với tác phẩm.
Khoảng 10 năm trước thời điểm bài báo được đăng, một doanh nhân tại Đà Nẵng từng đề nghị đổi một lô đất ven biển trị giá hàng chục tỷ đồng để lấy 100 viên đá trong bộ sưu tập của ông. Tuy nhiên, ông Khôi từ chối bởi mục đích của ông là sưu tầm, thưởng thức nghệ thuật chứ không phải mua đi bán lại để kiếm lời.
Trong số những tác phẩm được ông trân trọng, có thể kể đến Anh hùng tương ngộ, Mẹ Quan Âm, Một thoáng Hạ Long, Một thoáng cố đô, Hòn Chồng Nha Trang cùng nhiều khối đá mang hình dáng động vật như Kim quy, Lân hý cầu, Hắc điểu, Mãnh sư và Linh cẩu vãn sanh.
Mỗi tác phẩm đều được đặt tên theo hình dáng hoặc ý nghĩa mà người sưu tầm cảm nhận được. Cùng một viên đá, người này có thể nhìn thấy hình ảnh ngọn núi, người khác lại liên tưởng đến một con vật hay một cảnh quan thiên nhiên. Sự đa dạng trong cách cảm nhận khiến đá cảnh trở thành thú chơi giàu tính nghệ thuật.
Gần 10 năm theo đuổi viên đá mang hình trái tim
 |
| Tên gọi Trái tim bất diệt của Bồ tát Thích Quảng Đức xuất phát từ sự liên tưởng của ông Khôi đến trái tim của Hòa thượng Thích Quảng Đức, gắn với sự kiện tự thiêu năm 1963. Qua tên gọi này, ông muốn thể hiện sự tưởng nhớ và tôn kính đối với lý tưởng cao đẹp của vị hòa thượng. |
Trong gần 20 năm sưu tầm, một trong những tác phẩm để lại dấu ấn sâu đậm nhất với ông Khôi là khối đá mang tên Trái tim bất diệt của Bồ tát Thích Quảng Đức.
Khối đá nặng khoảng 4 kg, dài gần 20 cm. Điểm đặc biệt nằm ở phần trên có những đường nét và chi tiết đá nhỏ trông như các mạch máu, khiến tổng thể gợi hình ảnh một trái tim người.
Ông Khôi tình cờ nhìn thấy tác phẩm tại một triển lãm ở Đà Lạt vào năm 2009. Ngay từ lần đầu tiên, ông đã bị cuốn hút và ngỏ ý muốn mua lại. Tuy nhiên, chủ nhân khi ấy đã từ chối nhiều lời đề nghị trước đó, khiến việc sở hữu viên đá trở thành hành trình dài.
Suốt nhiều năm, ông không ngừng tìm cách thuyết phục người sở hữu. Phải gần một thập niên sau, khi chủ nhân tuổi đã cao và hai con gái không có ý định tiếp nối thú chơi của cha, viên đá mới được chuyển nhượng cho ông Khôi sau những cuộc bàn bạc trong gia đình.
Theo chia sẻ của ông, người chủ cũ trân trọng tình cảm và sự kiên trì của ông đối với tác phẩm, đồng thời mong muốn viên đá được tiếp tục gìn giữ.
Tên gọi Trái tim bất diệt của Bồ tát Thích Quảng Đức xuất phát từ sự liên tưởng của ông Khôi đến trái tim của Hòa thượng Thích Quảng Đức, gắn với sự kiện tự thiêu năm 1963. Qua tên gọi này, ông muốn thể hiện sự tưởng nhớ và tôn kính đối với lý tưởng cao đẹp của vị hòa thượng.
Câu chuyện ấy cũng cho thấy một khía cạnh đặc biệt của thú chơi suiseki: đôi khi, giá trị lớn nhất của tác phẩm không nằm ở hình dáng hay giá tiền, mà ở ý nghĩa tinh thần mà người sở hữu gửi gắm vào đó.
Sưu tầm không phải để bán, mà để lưu giữ cho đời sau
 |
Một tác phẩm khác khiến ông Khôi nhớ mãi là Anh hùng tương ngộ. Khi mới bước chân vào thú chơi đá cảnh, ông đã dành nhiều tháng thuyết phục chủ nhân nhượng lại khối đá này. Cuối cùng, ông sở hữu tác phẩm với mức giá gần 5.000 USD.
Về sau, mỗi khi bắt gặp viên đá ưng ý, ông sẵn sàng chi hàng chục triệu đồng để đưa về bộ sưu tập. Nhiều người từng ngỏ ý mua lại những tác phẩm quý, nhưng ông đều từ chối. Theo ông, việc sưu tầm xuất phát từ đam mê và mong muốn gìn giữ những vẻ đẹp độc đáo của tự nhiên, chứ không phải để tìm kiếm lợi nhuận.
Bộ sưu tập của ông được ước tính có giá trị hơn 1 triệu USD. Dù vậy, đằng sau kho đá đắt giá ấy còn có sự đồng hành của gia đình, đặc biệt là người vợ thấu hiểu niềm đam mê của chồng.
Ông từng kể có lần âm thầm bán một lô đất để có tiền mua thêm đá cảnh. Điều khiến ông trân trọng là vợ không trách móc mà còn gợi ý rằng, nếu một ngày ông không còn tiếp tục chơi đá, ông nên hiến tặng bộ sưu tập cho bảo tàng để nhiều người có cơ hội thưởng thức.
 |
| Tác phẩm Song Quy. |
Ý tưởng ấy cũng trở thành dự định lâu dài của ông. Ông mong muốn cải tạo căn nhà riêng thành một bảo tàng tư nhân dành cho đá cảnh suiseki, mở cửa miễn phí để công chúng có thể đến tham quan.
Với ông Phan Khôi, gần 20 năm sưu tầm không chỉ là hành trình tìm kiếm những viên đá đẹp mà còn là quá trình tích lũy kỷ niệm, trải nghiệm và sự chiêm nghiệm về thiên nhiên. Ông quan niệm rằng, có duyên mới sở hữu được viên đá mình yêu thích; đôi khi theo đuổi nhiều năm vẫn chưa chắc có được.
Và có lẽ, điều khiến kho đá của ông trở nên đặc biệt không chỉ là giá trị triệu đô, mà còn nằm ở mong muốn gìn giữ những tác phẩm độc bản, để vẻ đẹp được thiên nhiên tạo tác qua hàng triệu năm có thể tiếp tục được thưởng thức bởi nhiều thế hệ sau.
