Trải qua hơn 300 năm, nghề làm hương đen ở làng Chóa, nay thuộc thôn Lạc Trung, xã Yên Trung, TP Bắc Ninh, vẫn được người dân gìn giữ và phát triển. Bằng sự khéo léo của đôi bàn tay cùng những cách quảng bá mới, người làm nghề đang nỗ lực đưa sản phẩm truyền thống đến gần hơn với người tiêu dùng.
Hương đen độc đáo từ nhựa trám
 |
| Làm hương thủ công đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ của người thợ. |
Theo những người cao tuổi trong làng, nghề làm hương đen ở làng Chóa đã có lịch sử hơn 300 năm. Trước đây, hầu như gia đình nào cũng biết làm hương. Qua nhiều thế hệ, bí quyết và kỹ thuật làm nghề được truyền lại, tạo nên sản phẩm mang mùi thơm đặc trưng, được nhiều người biết đến.
Nguyên liệu chính để làm hương đen gồm nhựa trám và than hoa. Trong đó, nhựa trám là thành phần tạo nên nét riêng của sản phẩm. Nhựa trám ban đầu có màu trắng, sau khi đun nóng rồi nghiền mịn cùng than hoa sẽ tạo thành hỗn hợp dẻo, có màu đen bóng.
Làm hương thủ công đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ của người thợ.
Công đoạn se hương đòi hỏi người thợ phải khéo léo, căn chỉnh lượng bột sao cho bám đều quanh thân nứa. Nếu lớp bột quá dày hoặc quá mỏng, cây hương sẽ khó đạt độ đồng đều. Sau khi se xong, hương được đem phơi khô dưới nắng rồi đóng gói, dán nhãn trước khi đưa ra thị trường.
Nỗ lực giữ nghề, tìm hướng đi mới
Những năm gần đây, sự xuất hiện của nhiều loại hương công nghiệp giá rẻ khiến hương đen làng Chóa phải đối mặt với không ít thách thức. Hiện toàn làng còn khoảng 30 hộ làm nghề và kinh doanh hương.
 |
Gia đình bà Nguyễn Thị Tập là một trong những gia đình có nhiều thế hệ gắn bó với nghề. Bản thân bà đã có hơn 60 năm làm hương, chứng kiến những thay đổi trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Trước đây, do ít người biết đến hương đen làng Chóa, nhiều hộ chỉ sản xuất vào những tháng cận Tết, khi nhu cầu tăng cao. Tuy nhiên, thời gian gần đây, nhờ sự quan tâm của người tiêu dùng, các hộ đã duy trì sản xuất thường xuyên hơn.
Để mở rộng thị trường, gia đình bà Tập cùng con trai là anh Nguyễn Hữu Tĩnh tận dụng nền tảng TikTok, đăng tải các video ngắn giới thiệu sản phẩm và quy trình làm hương truyền thống. Cách làm này giúp nhiều người biết đến hương đen làng Chóa, đồng thời tạo thêm cơ hội tiếp cận khách hàng trên môi trường số.
 |
| Hương đen làng Chóa được đóng gói, dán nhãn riêng để tiếp cận người tiêu dùng. |
Bên cạnh hương que truyền thống, người dân còn phát triển thêm các sản phẩm nụ trầm với nhiều kích thước khác nhau, đáp ứng nhu cầu sử dụng đa dạng. Loại nhỏ, dài khoảng 2,5-3cm, có thời gian cháy từ 15-20 phút; trong khi những nụ trầm lớn, dài từ 15cm trở lên, có thể cháy liên tục từ 8-12 tiếng. Theo bà Tập, loại nụ trầm kích thước lớn thường được sử dụng tại các điện, miếu trong những dịp lễ.
 |
| Nụ trầm làng Chóa được sản xuất với nhiều kích thước, phục vụ các nhu cầu sử dụng khác nhau. |
Việc đa dạng hóa sản phẩm, kết hợp nghề truyền thống với phương thức quảng bá hiện đại đang mở ra hướng đi mới cho người làm hương ở làng Chóa. Không chỉ giúp tăng cơ hội tiêu thụ, những cách làm này còn góp phần đưa giá trị của nghề thủ công lâu đời đến gần hơn với thế hệ trẻ và người tiêu dùng ở nhiều địa phương.
Dù vậy, trước sức ép cạnh tranh của thị trường, việc duy trì chất lượng, giữ nét đặc trưng của hương đen truyền thống và tìm kiếm đầu ra ổn định vẫn là những vấn đề quan trọng. Sự bền bỉ của các gia đình nhiều đời làm nghề, cùng những nỗ lực đổi mới trong sản xuất và quảng bá, sẽ góp phần giữ lửa nghề hương đen hơn 300 năm tuổi ở làng Chóa.
