Làng trầu trăm tuổi Vị Thủy: Từ nét văn hóa Nam Bộ đến hướng đi du lịch nông nghiệp

Nằm tại xã Vĩnh Thuận Đông (TP. Cần Thơ), làng trầu Vị Thủy với lịch sử hơn 100 năm không chỉ là nơi lưu giữ nét đẹp văn hóa truyền thống của vùng quê Nam Bộ mà còn mang lại sinh kế bền vững cho hàng trăm hộ dân. Trước những biến động của thị trường, địa phương đang chủ động củng cố liên kết sản xuất và từng bước khai thác tiềm năng du lịch nông nghiệp nhằm nâng cao giá trị cho làng nghề.

Làng trầu Vị Thủy (Cần Thơ).

Sinh kế ấm no từ những mảng vườn xanh

Đến xã Vĩnh Thuận Đông hôm nay, hình ảnh những hàng nọc trầu thẳng tắp, xanh mướt đã trở nên quen thuộc. Toàn xã hiện có 182 hộ trồng trầu với tổng diện tích hơn 63 ha, tập trung chủ yếu tại ấp 5 và ấp 7 (tăng 21 ha so với những năm trước). Ưu điểm lớn nhất của cây trầu là cho thu hoạch nhiều đợt trong năm, giúp người dân tận dụng diện tích đất vườn và tạo việc làm thường xuyên cho lao động nông thôn.

Bà Tuyết Thị Hai, một người trồng trầu lâu năm tại địa phương, chia sẻ rằng trung bình 10 đến 15 ngày gia đình bà lại hái trầu một lần. "Bán trầu một tháng cũng được ba mấy triệu, bình thường một lần hái bán được 9 - 10 triệu tùy theo giá cả", bà Hai phấn khởi cho biết.

Nhiều hộ dân khác như ông Mai Văn Sàng cũng đánh giá công việc chăm sóc cây trầu nhẹ nhàng hơn so với trồng lúa, lại cho nguồn thu nhập trải đều trong năm. Ông Trần Trung Kiên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Vĩnh Thuận Đông, tính toán: Trong điều kiện thuận lợi, thu nhập từ một công đất trồng trầu có thể đạt từ 100 triệu đồng/năm trở lên – một con số mang lại hiệu quả kinh tế cao vượt trội trên cùng diện tích canh tác. Không chỉ giúp các hộ trực tiếp trồng trầu thoát nghèo và làm giàu, làng nghề còn tạo thêm việc làm cho lao động địa phương qua các công đoạn thu hoạch, phân loại và xếp lá.

Liên kết hợp tác xã – Lời giải cho bài toán đầu ra

Dù mang lại giá trị cao, đầu ra của lá trầu trước đây phụ thuộc lớn vào thương lái để chuyển đi các chợ đầu mối miền Trung hoặc xuất khẩu, khiến giá cả đôi lúc bấp bống. Nhằm tháo gỡ khó khăn này, cuối năm 2019, Hợp tác xã (HTX) Trầu Vàng đã ra đời với 26 thành viên, canh tác trên diện tích 16 ha. Cũng trong năm 2019, làng trầu Vị Thủy chính thức được công nhận là Làng nghề truyền thống.

Ông Nguyễn Văn Đời, Giám đốc HTX Trầu Vàng, cho biết: "Nhờ vô HTX, bà con đoàn kết với nhau, giá cả tăng hơn trước. Trước đây bán riêng lẻ nên bị thương lái ép giá, còn bây giờ ổn định, gần Tết giá bán tăng gấp ba lần". Sự liên kết này đã giúp người dân chủ động hơn trong tiêu thụ, bảo đảm nguồn thu để trang trải cuộc sống và lo cho con cái học hành.

Thời gian tới, địa phương tiếp tục định hướng củng cố vai trò HTX, phối hợp với các cơ quan chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật canh tác an toàn, cải tạo vườn cây và rà soát nhu cầu hạ tầng, vốn vay để hỗ trợ bà con duy trì vùng trồng.

Mở hướng du lịch nông nghiệp trải nghiệm

Bên cạnh mục tiêu sản xuất, việc khai thác giá trị văn hóa - du lịch của làng trầu hơn 100 năm tuổi đang được xem là hướng đi đột phá. Cảnh quan nông thôn đặc trưng với những vườn trầu xanh ngát cùng nét sinh hoạt gắn liền với tập quán Nam Bộ sở hữu sức hút rất riêng đối với du khách.

Địa phương đang từng bước triển khai mô hình du lịch nông nghiệp: lựa chọn các vườn trầu đủ điều kiện, vận động người dân tham gia và kết nối với các đơn vị lữ hành. Đến đây, du khách không chỉ được tham quan cảnh quan mà còn được trải nghiệm thực tế quy trình chăm sóc, hái lá, xếp trầu, giao lưu với nông dân và nghe kể những câu chuyện lịch sử làng nghề.

Phát triển du lịch không nhằm thay thế nghề trồng trầu mà đóng vai trò gia tăng giá trị cho sản phẩm. Qua đó, người dân có thêm nguồn thu từ dịch vụ hướng dẫn, ẩm thực và quà tặng địa phương, đồng thời giúp quảng bá hình ảnh làng nghề ra ngoài khu vực.

Giữ nghề trầu trăm năm tại Vị Thủy không đơn thuần là giữ một phương thức sản xuất, mà còn là bảo tồn ký ức cộng đồng và bản sắc văn hóa độc đáo. Với sự đồng lòng của chính quyền và người dân, làng trầu Vị Thủy đang tự tin bước vào chặng đường phát triển mới – đa dạng, bền vững và giàu tiềm năng.