Có dịp, tôi cùng Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đá cảnh Thạch Hãn đến thăm nhà ông Lê Sinh tại Đông Hà, Quảng Trị. Ở tuổi 84, ông vẫn minh mẫn, khỏe khoắn và say sưa kể cho tôi nghe về hành trình hơn ba thập kỷ gắn bó với những viên đá quê hương.
Bước vào không gian nhà ông, tôi có cảm giác như đang bước vào một thế giới thu nhỏ của nghệ thuật và ký ức. Những tác phẩm đá cảnh được ông gìn giữ qua nhiều năm nằm xen kẽ bên những món đồ cổ, tạo nên một không gian vừa mộc mạc, vừa trầm lắng. Ở đó, đá và đồ cổ dường như tìm được tiếng nói chung: một bên là vẻ đẹp nguyên sơ của thiên nhiên, một bên là dấu ấn của thời gian và bàn tay con người. Tất cả cùng tạo nên một không gian mang đậm chiều sâu văn hóa, nơi mỗi hiện vật đều có câu chuyện riêng.
 |
| Ông Lê Sinh (bên phải) đứng bên những tác phẩm đá cảnh và đồ cổ. |
Câu chuyện về ông bắt đầu cách đây khoảng 32 năm, khi thú chơi đá cảnh ở Việt Nam còn rất mới mẻ. Khi ấy, ông thường tìm đọc những cuốn sách viết về sự giác ngộ và đời sống tinh thần. Trong một cuốn sách, ông tình cờ đọc được bài viết giới thiệu về nghệ thuật đá cảnh Suiseki của Nhật Bản.
Ông đọc đi đọc lại bài viết ấy rồi suy ngẫm: “Người ta có đá để chơi, quê mình cũng có biết bao đá dưới sông, dưới suối. Không biết những viên đá ấy có thể chơi được không? Nếu người ta làm được thì tại sao mình không thể tìm và chơi đá như họ?”
Một ý nghĩ giản dị, nhưng chính từ đó đã mở ra một hành trình đặc biệt trong cuộc đời ông.
Một ngày Chủ nhật, trong chuyến lên thăm một người bạn ở trên chùa, trên đường đi, ông bắt gặp một con suối nhỏ. Dưới làn nước trong, những viên đá hiện lên với hình dáng gồ ghề, kỳ lạ. Có những viên khiến ông liên tưởng đến những tác phẩm đá mà mình từng nhìn thấy trong bài viết.
Thấy thú vị, ông nhặt vài viên mang về.
Cũng từ những viên đá đầu tiên ấy, ông bén duyên với đá.
Những ngày đầu, thông tin về nghệ thuật đá cảnh gần như không có. Ông cùng một số anh em, bạn bè, khoảng 5–6 người, bắt đầu rủ nhau đi tìm đá, nhặt đá rồi cùng nhau thưởng lãm. Họ men theo những con suối, dòng sông, tìm kiếm những viên đá có hình dáng đặc biệt, có thần thái và vẻ đẹp tự nhiên.
Sau một thời gian, nhóm của ông sưu tầm được khá nhiều tác phẩm đá tự nhiên, trong đó có những viên mà sau này ông mới biết thuộc dòng đá canxedon.
Những viên đá tưởng như vô tri, qua con mắt của người chơi, dần hiện lên những hình hài đầy sức gợi: khi là hình người, khuôn mặt, con vật; lúc lại gợi ra núi non, phong cảnh. Mỗi viên đá mang một dáng vẻ riêng, một câu chuyện riêng và, quan trọng hơn cả, khơi dậy trí tưởng tượng của người thưởng lãm.
 |
| Ông Lê Sinh (bên phải) cùng với ông Nguyễn Công Thành - Chủ nhiệm CLB đá cảnh nghệ thuật Thạch Hãn Quảng Trị |
Cũng trong không gian ấy, những món đồ cổ được ông lưu giữ càng làm cho bộ sưu tập đá thêm phần đặc biệt. Nếu đá cảnh là vẻ đẹp của thiên nhiên được thời gian tạo tác, thì đồ cổ lại là những dấu tích của đời sống con người được năm tháng lưu giữ. Đặt cạnh nhau, đá và đồ cổ tạo nên một sự hòa quyện rất tự nhiên: đá mang hồn của đất trời, đồ cổ mang dấu ấn của con người; cả hai đều được thời gian làm nên giá trị.
Ngồi giữa những tác phẩm đá và những món đồ đã nhuốm màu thời gian, nghe ông kể chuyện, tôi cảm nhận rõ hơn một điều: với người chơi lâu năm, sưu tầm không đơn thuần là sở hữu. Đó là hành trình tìm kiếm, cảm nhận, gìn giữ và trao lại những giá trị mà mình cho là đẹp, là quý, là có ý nghĩa.
Từ một nhóm nhỏ những người yêu đá, thú chơi ấy dần được nhiều người biết đến. Đài truyền hình tìm về thực hiện phóng sự; nhiều tờ báo cũng viết bài giới thiệu về thú chơi đá của những người tiên phong ở Quảng Trị. Từ những bước đi âm thầm ban đầu, phong trào chơi đá cảnh nơi đây từng bước lan rộng.
Khi ông mở tủ, lấy ra những bài báo đã viết về mình cùng những tác phẩm đá được lưu giữ từ nhiều năm trước, tôi càng cảm nhận rõ hơn giá trị của một hành trình đã kéo dài hơn ba thập kỷ.
Những tác phẩm được ông gìn giữ suốt hơn 30 năm vẫn giữ nguyên vẻ đẹp tự nhiên, mộc mạc nhưng đầy sức gợi. Có viên như một khuôn mặt, có viên như hình nhân, có viên gợi hình dáng một con vật; lại có viên mở ra trước mắt người xem cả một miền phong cảnh trong trí tưởng tượng.
Đặc biệt, dòng đá canxedon Quảng Trị mà ông Lê Sinh cùng những người bạn năm xưa tìm thấy đã trở thành một dòng đá được nhiều người chơi đá cảnh trong cả nước biết đến. Những viên đá nằm trong lòng suối, lòng sông, trải qua sự bào mòn và tác động của thiên nhiên qua thời gian dài, tạo nên những hình dáng biến hóa độc đáo.
Có những viên nổi bật bởi lớp màu đen tuyền phủ trên bề mặt, tạo nên vẻ đẹp sâu lắng, huyền bí và rất riêng. Không cần con người đục đẽo, chạm khắc, thiên nhiên đã âm thầm tạo nên những tác phẩm độc đáo bằng chính bàn tay của thời gian.
 |
| Không gian trưng bày đá cành và đồ cổ của ông Lê Sinh. |
Có lẽ chính vẻ đẹp ấy đã khiến ông Lê Sinh cùng những người bạn dành cả một thời tuổi trẻ để tìm kiếm, nâng niu và lưu giữ.
Họ không chỉ sưu tầm đá.
Họ đã vô tình lưu giữ một phần ký ức của đất Quảng Trị, lưu giữ những giá trị nghệ thuật mà thiên nhiên đã tạo tác qua hàng triệu năm.
Và hôm nay, trong căn nhà của ông, những viên đá ấy không đứng riêng lẻ. Chúng hiện diện cùng những món đồ cổ, cùng những câu chuyện về quá khứ, tạo thành một không gian có chiều sâu của thời gian. Người thưởng lãm không chỉ nhìn thấy hình dáng của đá hay giá trị của một món đồ cổ, mà còn có thể cảm nhận được dấu vết của những năm tháng đã đi qua.
Đó cũng chính là nét đẹp đặc biệt của thú chơi này: chơi đá, sưu tầm đồ cổ không chỉ là chơi vật chất, mà là tìm kiếm cái đẹp, tìm kiếm ký ức và đối thoại với thời gian.
 |
 |
Ngày nay, phong trào chơi đá cảnh tại Quảng Trị đã có thêm nhiều người tham gia. Hơn 30 anh em cùng chung niềm đam mê đang sinh hoạt, kết nối và chuẩn bị ra mắt Câu lạc bộ Đá cảnh Thạch Hãn, tiếp nối mạch nguồn của những người đi trước.
Ở tuổi 84, ông Lê Sinh vẫn giữ trong ngôi nhà của mình những tác phẩm đá đã tìm được từ hơn 30 năm trước. Mỗi viên đá không chỉ có giá trị về hình thể hay vẻ đẹp nghệ thuật, mà còn mang theo câu chuyện của những ngày đầu khai mở một thú chơi còn rất mới mẻ tại Quảng Trị.
Nhìn những tác phẩm ấy hôm nay, giữa không gian đá cảnh và đồ cổ trầm mặc, tôi chợt nhận ra rằng giá trị lớn nhất có lẽ không chỉ nằm ở những viên đá đẹp hay những món đồ quý, mà nằm ở người biết nhìn ra vẻ đẹp, biết trân trọng thời gian và dành cả một đời để gìn giữ những giá trị ấy.
Ông Lê Sinh có thể được xem là một trong những người tiên phong khai mở phong trào chơi đá cảnh tại Quảng Trị. Hơn 30 năm đã trôi qua, những viên đá năm nào vẫn còn đó, lặng lẽ nằm trong căn nhà nhỏ, bên những món đồ cổ như những chứng nhân của một thời đam mê.
Từ một bài viết tình cờ đọc được, một ý nghĩ giản dị đã trở thành niềm đam mê suốt hơn ba thập kỷ. Từ những viên đá nhặt bên dòng suối, một thú chơi đã được khơi mở, lan tỏa và tiếp tục được những thế hệ sau gìn giữ.
Đá có thể nằm im hàng triệu năm. Đồ cổ có thể lặng im qua bao thế hệ. Nhưng khi gặp một người biết yêu và biết nhìn, vẻ đẹp ngủ quên trong đá, trong từng món đồ xưa, có thể được đánh thức bằng cả một đời người.
Và câu chuyện của ông Lê Sinh, có lẽ, chính là một câu chuyện như thế.
