 |
| Khác với công viên công cộng vốn được xây dựng để tạo cảnh quan, phục vụ nhu cầu thưởng ngoạn và nghỉ dưỡng, vườn cộng đồng hướng đến sự tham gia trực tiếp của người dân. |
Có thể còn khá mới mẻ với nhiều người Việt Nam, nhưng ở các quốc gia như Nhật Bản, Tây Ban Nha hay Úc, mô hình vườn cộng đồng đã được hình thành và phát triển từ hàng chục năm trước. Tại Úc, khu vườn cộng đồng đầu tiên ra đời tại Nunawading, bang Victoria từ năm 1977, sau đó là vườn Ringwood năm 1980. Từ đó đến nay, mô hình này trở thành một phần không thể thiếu trong quy hoạch đô thị của nhiều quốc gia, góp phần tạo nên những thành phố xanh, bền vững và gắn kết con người hơn.
 |
| Vườn cộng đồng không chỉ tạo ra những luống rau sạch hay góc hoa đầy màu sắc mà còn mang lại nhiều giá trị xã hội. |
Khác với công viên công cộng vốn được xây dựng để tạo cảnh quan, phục vụ nhu cầu thưởng ngoạn và nghỉ dưỡng, vườn cộng đồng hướng đến sự tham gia trực tiếp của người dân. Đây là những mảnh đất được chia nhỏ cho các nhóm cư dân cùng trồng rau, hoa, cây bản địa hoặc cây ăn quả. Mỗi người đều được tự tay gieo trồng, chăm sóc, học hỏi kỹ năng làm vườn và chia sẻ kinh nghiệm. Nếu công viên là nơi mở, không rào chắn, mọi người đều có thể đến dạo chơi nhưng không được trồng cây, thì vườn cộng đồng có thể có hàng rào, chỉ những người tham gia mới được canh tác. Tuy vậy, bất kỳ ai – không phân biệt tuổi tác, nghề nghiệp hay trình độ – đều có thể đăng ký tham gia, trở thành một phần của tập thể xanh ấy.
 |
| Nếu công viên là nơi mở, không rào chắn, mọi người đều có thể đến dạo chơi nhưng không được trồng cây, thì vườn cộng đồng có thể có hàng rào, chỉ những người tham gia mới được canh tác. |
Vườn cộng đồng không chỉ tạo ra những luống rau sạch hay góc hoa đầy màu sắc mà còn mang lại nhiều giá trị xã hội. Người già, người khuyết tật hay trẻ nhỏ đều có không gian riêng phù hợp để cùng hòa mình với thiên nhiên. Nhiều khu vườn được thiết kế thông minh, đặt ở hướng đón nắng buổi sớm và được che mát vào buổi chiều nhờ các tòa nhà xung quanh, thể hiện sự thấu hiểu và tinh tế của những nhà quy hoạch đô thị. Ở đó, mỗi buổi sáng hay chiều, ta có thể bắt gặp hình ảnh ông bà cùng cháu nhỏ tưới cây, trò chuyện, vừa rèn luyện sức khỏe, vừa gieo vào tâm hồn trẻ thơ tình yêu thiên nhiên và ý thức bảo vệ môi trường.
Trên thế giới, vườn cộng đồng còn được xem là một phương tiện giáo dục và chăm sóc sức khỏe tinh thần. Các hoạt động như trình diễn cắm hoa, hội thảo về trồng cây, chế biến thực phẩm hay giới thiệu bài thuốc từ cây cỏ được tổ chức ngay trong khu vườn, giúp cư dân có thêm kiến thức hữu ích và kết nối cộng đồng một cách tự nhiên.
 |
| Vườn cộng đồng không chỉ tạo ra những luống rau sạch hay góc hoa đầy màu sắc mà còn mang lại nhiều giá trị xã hội. Người già, người khuyết tật hay trẻ nhỏ đều có không gian riêng phù hợp để cùng hòa mình với thiên nhiên. |
Ở Việt Nam, dù mô hình này chưa phổ biến, nhưng tiềm năng phát triển là rất lớn, đặc biệt tại các đô thị đông dân như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng – nơi quỹ đất công xen kẽ trong khu dân cư vẫn còn và nhu cầu về không gian xanh ngày càng cao. Để vườn cộng đồng trở thành hiện thực, cần có sự chung tay của nhiều bên: chính quyền, doanh nghiệp và người dân.
Trước hết, ngay từ khâu quy hoạch đô thị, nên dành quỹ đất công cộng cho mô hình vườn cộng đồng. Các sở, ngành liên quan có thể ban hành hướng dẫn cụ thể về tiêu chuẩn thiết kế, diện tích tối thiểu, hướng nắng, đường đi, hệ thống tưới và bảo vệ. Bên cạnh đó, việc tận dụng các khu đất bỏ trống, sân thượng, khoảng sân chung cư hay khuôn viên trường học làm không gian trồng cây cũng là hướng đi khả thi.
 |
| Trong tương lai, khi các thành phố hướng tới phát triển xanh và bền vững, vườn cộng đồng có thể trở thành lời giải cho nhiều vấn đề: từ thiếu không gian xanh, ô nhiễm môi trường, đến sự xa cách giữa con người trong cùng một khu dân cư. |
Nguồn lực ban đầu có thể đến từ ngân sách địa phương, quỹ môi trường hoặc tài trợ của doanh nghiệp trong khuôn khổ các chương trình trách nhiệm xã hội. Khi đã hình thành, việc quản lý nên giao cho cộng đồng – thông qua ban điều hành gồm các cư dân tham gia trực tiếp. Họ sẽ cùng nhau chia đất, phân công chăm sóc, phân loại rác hữu cơ và tổ chức hoạt động gắn kết như hội chợ rau sạch hay lớp học trồng cây bản địa.
Ngoài ra, cần khuyến khích sự tham gia của các tổ chức phi lợi nhuận, trường học, câu lạc bộ môi trường để mang đến kiến thức và sức trẻ cho mô hình này. Vườn cộng đồng hoàn toàn có thể trở thành “phòng học xanh” – nơi học sinh vừa học sinh học, vừa hiểu được giá trị của lao động và bảo vệ thiên nhiên.
Tại nhiều khu đô thị mới ở Singapore, vườn cộng đồng đã trở thành điểm nhấn cảnh quan, giúp cư dân vừa có nguồn rau sạch, vừa gắn kết tình làng nghĩa xóm. Việt Nam không cần đi xa để học hỏi, chỉ cần quan sát mô hình của quốc gia láng giềng ấy cũng đủ thấy rằng một khu vườn nhỏ, nếu được tổ chức bài bản, có thể mang lại thay đổi lớn cho lối sống đô thị.
Trong tương lai, khi các thành phố hướng tới phát triển xanh và bền vững, vườn cộng đồng có thể trở thành lời giải cho nhiều vấn đề: từ thiếu không gian xanh, ô nhiễm môi trường, đến sự xa cách giữa con người trong cùng một khu dân cư. Một luống rau, một chậu hoa, hay chỉ đơn giản là vài phút trò chuyện bên hàng cây, tất cả đều có thể khởi đầu cho một cộng đồng văn minh và chan hòa hơn.
