Biến lá dứa thành tơ sợi và phân bón vi sinh bảo vệ đồng ruộng

Vào mỗi vụ thu hoạch tại các vùng trồng dứa tập trung của tỉnh Thanh Hóa, sau khi những thùng quả mọng nước được vận chuyển về nhà máy, phần sinh khối lá dứa khổng lồ bị để lại trên đồng ruộng luôn là bài toán nan giải. Với đặc tính lá dày, cứng và nhiều gai sắc nhọn, việc xử lý dọn đất cho vụ sau tốn rất nhiều công sức.

Hàng chục nghìn tấn lá dứa sau thu hoạch chưa được khai thác. Ảnh: Trung Quân/NNMT

Nhiều năm qua, người nông dân thường chọn giải pháp phun thuốc làm cháy lá hoặc đốt bỏ ngay tại ruộng. Phương pháp canh tác thô sơ này không chỉ làm tổn hại đến hệ vi sinh vật có ích trong tầng đất mặt, phát sinh mầm bệnh cho mùa sau mà còn tạo ra những luồng khói bụi mù mịt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái và cảnh quan vùng nông thôn. Tuy nhiên, tư duy “rác thải là tài nguyên đặt sai chỗ” đã mở ra một hướng đi hoàn toàn mới; nguồn phụ phẩm tưởng chừng bỏ đi này đang được khai thác để trở thành nguyên liệu xanh cho ngành dệt may và nguồn phân bón hữu cơ chất lượng cao, hình thành nên chuỗi tuần hoàn sinh thái khép kín đầy triển vọng.

Công nghệ cơ học bóc tách sợi tự nhiên từ loài cây họ dứa

Nhận thấy tiềm năng từ nguồn chất xơ tự nhiên của loại cây họ dứa (Bromeliaceae), Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp và Giống cây trồng Đồng Tâm (huyện Ngọc Lặc) đã tiên phong ứng dụng quy trình công nghệ tách sợi từ lá dứa. Đây là kỹ thuật đòi hỏi sự kiên trì và tỉ mỉ nhằm giữ được các đặc tính sinh học ưu việt của sợi tự nhiên mà không làm tổn hại đến môi trường sống. Lá dứa sau khi thu gom từ đồng ruộng được đưa vào hệ thống máy đánh bóc tách phần thịt lá thô.

Tách sợi tơ từ lá dứa giúp nâng cao thu nhập cho nông dân. Ảnh: Trung Quân/NNMT

Để lấy được phần xơ mảnh, dai và mềm bên trong, toàn bộ quá trình làm sạch, giặt giũ tiếp theo đều sử dụng nước sạch và phương pháp cơ học thuần túy, tuyệt đối không có sự can thiệp của hóa chất công nghiệp. Công đoạn cuối cùng là phơi khô dưới nắng tự nhiên để sợi tơ đạt được độ trắng ngà lý tưởng và giữ nguyên cấu trúc dẻo dai nguyên bản. Để chủ động nguồn nguyên liệu đạt chuẩn, đơn vị đã đưa vào canh tác giống dứa MD2 trên quy mô gần 5 ha theo quy trình sản xuất xanh, không sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật; giống dứa này không chỉ cho chất lượng quả thương phẩm cao mà còn sở hữu bộ lá dày, bản dài và tỷ lệ xơ sợi vượt trội, rất thích hợp cho việc kéo tơ sinh học.

Khép kín chuỗi tuần hoàn sinh thái bảo vệ môi trường nông thôn

Sự kết hợp giữa tư duy làm sinh vật cảnh và nông nghiệp bền vững nằm ở việc trân quý, tận dụng tối đa nguồn năng lượng từ tự nhiên. Những sợi tơ dứa thành phẩm sau khi phơi phong đạt chuẩn hiện được các doanh nghiệp dệt may bao tiêu với mức giá ổn định từ 160.000 - 190.000 đồng/kg để sản xuất các dòng vải sinh học cao cấp, túi xách thời trang thân thiện với môi trường.

Sợi tơ lá dứa phục vụ dệt may là hướng đi đầy triển vọng.

Điều đáng mừng hơn cả đối với sinh thái đồng ruộng là hành trình của lá dứa không dừng lại ở những sợi tơ. Toàn bộ phần bã sinh khối và thịt lá tươi sau quá trình đánh sợi được thu gom triệt để, tiến hành phối trộn và ủ với các chủng men vi sinh hữu ích. Sau thời gian phân hủy sinh học, nguồn phế phẩm này biến thành dòng phân bón hữu cơ giàu mùn và vi lượng, được bón ngược trở lại cho chính các vườn dứa, vườn cây ăn quả như nhãn, mít trong vùng, vừa giúp tiết kiệm chi phí phân bón hóa học, vừa bảo vệ kết cấu đất mặt luôn tơi xốp, giàu sức sống.

Kỳ vọng về một ngành hàng xanh từ phụ phẩm sinh vật

Với diện tích canh tác dứa toàn tỉnh Thanh Hóa lên đến gần 4.000 ha, nguồn sinh khối lá dứa phát sinh mỗi năm là vô cùng lớn. Việc phát triển các mô hình tách sợi tơ không đòi hỏi phải mở rộng thêm quỹ đất trồng, mà trực tiếp nâng cao giá trị gia tăng ngay trên một đơn vị diện tích sẵn có. Cây dứa giờ đây không chỉ đơn thuần là cây ăn quả, mà đã trở thành loại cây đa giá trị: cho quả ngọt, cho sợi dệt may cao cấp và cho phân bón tái tạo đất. Mô hình kinh tế xanh này không chỉ giải quyết bài toán môi trường, tạo cảnh quan nông thôn trong lành mà còn mở ra cơ hội việc làm, tạo thêm sinh kế bền vững cho lao động nông thôn từ các khâu thu gom, sơ chế và ủ phân vi sinh.

Xu hướng thời trang bền vững từ sợi tơ lá dứa.

Dù hiện tại mô hình vẫn đang ở quy mô sản xuất vừa và nhỏ, còn gặp nhiều khó khăn về vốn đầu tư máy móc tự động hóa và kết nối thị trường tiêu thụ công nghiệp, nhưng đây chắc chắn là một nét chấm phá biểu trưng cho xu hướng nông nghiệp sinh thái; khi người nông dân bắt đầu thay đổi tư duy, biết trân trọng và khai thác trọn vẹn vòng đời của cây trồng, những mầm xanh từ đồng ruộng sẽ thực sự mang lại giá trị bền vững cho cả kinh tế lẫn môi trường sống.