Bông (hoa) vạn thọ là một trong những loài hoa được trồng và tiêu thụ nhiều nhất mỗi dịp Tết Nguyên đán. Với màu vàng cam rực rỡ, vạn thọ không chỉ mang ý nghĩa may mắn, thịnh vượng mà còn gắn liền với đời sống tâm linh của người Việt. Để có những chậu hoa nở đúng dịp, màu sắc đẹp, kỹ thuật trồng và chăm sóc đóng vai trò quyết định.
 |
Vạn thọ, tên khoa học Tagetes, thuộc họ Cúc (Asteraceae), có nguồn gốc từ khu vực Mexico, Bắc và Nam Mỹ. Du nhập vào Việt Nam từ lâu, vạn thọ nhanh chóng trở thành loài hoa truyền thống trong những ngày giáp Tết. Ngoài việc dùng để trang trí nhà cửa, sân vườn, vạn thọ còn được đặt trên bàn thờ gia tiên như biểu trưng cho lòng thành kính và mong ước một năm mới sung túc.
Cây vạn thọ là dạng thân thảo, mọc thẳng, phân nhiều nhánh, cao trung bình từ 30 đến trên 80 cm tùy giống. Lá kép lông chim, mép răng cưa. Hoa chủ yếu có hai màu vàng và cam. Ngoài giá trị trang trí, vạn thọ còn có khả năng xua đuổi một số côn trùng gây hại, thường được trồng xen trong vườn rau.
 |
 |
Nhu cầu hoa vạn thọ tăng mạnh vào dịp Tết, giá bán ổn định, mang lại nguồn thu đáng kể cho người trồng. Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, tỷ lệ cây đạt chuẩn xuất bán có thể trên 85%. Trung bình mỗi cây cho từ 10–15 hoa.
Với giá bán khoảng 30.000 đồng mỗi chậu (đã bao gồm chậu), sau khi trừ chi phí giống, đất, phân bón và công chăm sóc, lợi nhuận trên một hecta có thể đạt hàng trăm triệu đồng. Đây là lý do nhiều hộ nông dân tại các vùng chuyên canh hoa Tết duy trì trồng vạn thọ qua nhiều năm.
Vạn thọ thường được gieo trồng trước Tết khoảng 60–70 ngày. Thời điểm thích hợp nhất rơi vào khoảng từ ngày 20 đến 30 tháng 10 âm lịch. Thời gian này thời tiết mát, thuận lợi cho cây con sinh trưởng.
Tùy từng giống:
Vạn thọ lùn: chiều cao 40–50 cm, thời gian sinh trưởng khoảng 55–60 ngày, thường gieo đầu tháng 11 âm lịch.
Vạn thọ cao: chiều cao trên 70 cm, thời gian sinh trưởng 65–70 ngày, cần gieo sớm hơn, cuối tháng 10 âm lịch.
Ở miền Bắc, do thời tiết lạnh, cây non cần được che chắn trong giai đoạn đầu để tránh chậm phát triển.
 |
Vạn thọ thích hợp với đất tơi xốp, giàu hữu cơ, thoát nước tốt, pH từ 6,5–7,5. Các loại đất thịt nhẹ, đất phù sa hoặc đất cát pha đều phù hợp.
Đất cần được trộn theo tỷ lệ phổ biến: 1 phần đất – 1 phần phân chuồng hoai – 1 phần phân hữu cơ, giúp giá thể đủ dinh dưỡng, giữ ẩm tốt và thông thoáng rễ. Trước khi gieo, đất nên được phơi nắng vài ngày để diệt mầm bệnh.
 |
Gieo ươm và chăm sóc cây con
Hạt được gieo trên mặt giá thể, phủ một lớp đất mỏng khoảng 0,5 cm. Sau đó tưới phun sương giữ ẩm. Nên che nhẹ để tránh nắng gắt và mưa lớn.
Sau 3–5 ngày, hạt bắt đầu nảy mầm. Khi cây có vài lá thật thì tháo dần lưới che. Khoảng 10 ngày sau gieo, có thể tưới phân loãng để kích thích ra rễ.
Sau 15 ngày, khi cây cao 10–15 cm, có 3–4 lá thật, tiến hành cấy ra chậu hoặc luống trồng chính. Khi nhổ cần giữ bầu đất để tránh đứt rễ. Sau cấy phải tưới đẫm nước để cây nhanh bén rễ.
Hoa có nguy cơ nở sớm: tăng đạm bằng cách tưới ure loãng để hãm hoa, đồng thời che bớt nắng.
Hoa có nguy cơ nở muộn: ngừng tưới nước 1–2 ngày, sau đó tưới lại kết hợp phân Kali hoặc KNO₃ để kích thích phân hóa mầm hoa.
Khi cây 35–40 ngày tuổi, có 6–7 cặp lá thật, tiến hành bấm ngọn để cây phân nhánh nhiều. Sau đó tỉa bớt nụ phụ, chỉ giữ lại nụ chính nhằm tập trung dinh dưỡng cho hoa lớn, nở đều.
 |
Giai đoạn cây con: bổ sung phân loãng.
Sau khi cấy 10 ngày: bón phân chuồng hoai trộn tro trấu.
Giai đoạn ra nụ: tăng phân Kali, giảm đạm để hoa to, màu đậm.
Tưới nước 1–2 lần/ngày, tránh úng. Vạn thọ ưa sáng, cần ít nhất 6–8 giờ nắng mỗi ngày. Nhiệt độ thích hợp từ 20–30°C.
 |
Một số đối tượng gây hại thường gặp là sâu đất, sâu xanh, rệp, nhện đỏ. Người trồng cần thường xuyên kiểm tra, loại bỏ lá bệnh, vệ sinh vườn sạch sẽ. Có thể áp dụng biện pháp sinh học để hạn chế hóa chất, chỉ sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi thật cần thiết và đúng hướng dẫn.
