Khuyến nông Việt Nam trước yêu cầu đổi mới tư duy và mở rộng chức năng

Trong bối cảnh đó, ngày 26/12/2025, Trung tâm Khuyến nông quốc gia tổ chức Hội nghị tổng kết công tác khuyến nông năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026. Hội nghị do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam chủ trì, với sự tham dự của lãnh đạo các Vụ Kế hoạch Tài chính, Khoa học công nghệ, Tổ chức cán bộ, Báo Nông nghiệp và Môi trường, đại diện một số Trung tâm Khuyến nông các tỉnh phía Bắc cùng các cơ quan truyền thông. Đây không chỉ là dịp đánh giá kết quả một năm hoạt động, mà còn là diễn đàn quan trọng để nhìn nhận vai trò, vị thế mới của khuyến nông trong giai đoạn phát triển tiếp theo của ngành.

Thứ trưởng Trần Thanh Nam phát biểu chỉ đạo Hội nghị tổng kết công tác khuyến nông năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026. - (Ảnh: TTKNQG)

Phát biểu tại hội nghị, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia Lê Quốc Thanh khẳng định năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử của ngành Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam nói chung và hệ thống khuyến nông nói riêng. Trong bối cảnh yêu cầu tái cơ cấu ngành ngày càng sâu rộng, công tác khuyến nông không chỉ hoàn thành các nhiệm vụ được giao mà còn đồng hành sát cánh cùng người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thị trường và môi trường sản xuất.

Thông qua việc bám sát các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn, khuyến nông đã góp phần quan trọng thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, tăng trưởng xanh và phát thải thấp. Đặc biệt, Trung tâm Khuyến nông quốc gia đã phát huy rõ vai trò kết nối, duy trì thông tin kỹ thuật thường xuyên với các địa phương, đồng thời chủ động định hướng tổ chức lại bộ máy khuyến nông theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống.

Trung tâm Khuyến nông quốc gia nhận cờ đơn vị xuất sắc trong phong trào thi đua năm 2024. - (Ảnh: TTKNQG)

Đánh giá kết quả đạt được, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam ghi nhận và biểu dương những nỗ lực nổi bật của Trung tâm Khuyến nông quốc gia trong thời gian qua. Một trong những điểm nhấn quan trọng là vai trò chủ công của lực lượng khuyến nông trong việc triển khai đề án một triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Từ chỗ còn gặp khó khăn trong việc xác định vị trí, phương thức tham gia, hệ thống khuyến nông đã nhanh chóng khẳng định vai trò cầu nối mật thiết giữa nông dân và hợp tác xã, giúp chuyển hóa những nội dung mang tính lý thuyết thành các mô hình sản xuất cụ thể, hiệu quả trên đồng ruộng. Cùng với đó, hoạt động khuyến nông đã có sự chuyển hướng rõ nét sang xã hội hóa, phối hợp ngày càng chặt chẽ với doanh nghiệp trong xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất và ký kết hợp đồng tiêu thụ, góp phần nâng cao tính bền vững của chuỗi giá trị nông sản.

Bên cạnh kết quả thực tiễn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đánh giá cao nỗ lực của Trung tâm Khuyến nông quốc gia trong công tác tham mưu chiến lược. Việc chủ động xây dựng Chiến lược phát triển khuyến nông đến năm 2030, tầm nhìn 2050, cùng với quá trình hoàn thiện Thông tư hướng dẫn tổ chức bộ máy khuyến nông theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cho thấy sự chuẩn bị bài bản cho giai đoạn phát triển dài hạn. Đáng chú ý, trong những thời điểm thiên tai, bão lũ diễn biến phức tạp, lực lượng khuyến nông đã kịp thời có mặt tại các địa bàn bị ảnh hưởng, hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất, thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự quyết liệt trong hành động và tính chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ từ Trung ương đến cơ sở.

Ông Nguyễn Hữu Ninh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học - Công nghệ đề xuất hoạt đông KN cần đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu. - (Ảnh: TTKNQG)

Từ thực tiễn đó, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhận định giai đoạn tới mở ra nhiều thuận lợi cho công tác khuyến nông khi vai trò của lực lượng này đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận rõ ràng. Tuy nhiên, thuận lợi luôn đi kèm với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ hơn. Định hướng cho năm 2026 và những năm tiếp theo, khuyến nông cần chuyển đổi tư duy theo hướng mở rộng chức năng, nhiệm vụ sang các lĩnh vực gắn chặt với đời sống nông thôn như môi trường, xây dựng nông thôn mới, an toàn thực phẩm, làng nghề nông thôn, đồng thời bám sát thị trường và các vấn đề liên quan đến chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Mục tiêu đặt ra là để khuyến nông thực sự trở thành lực lượng đồng hành toàn diện cùng người nông dân, không chỉ trong sản xuất mà cả trong tổ chức đời sống kinh tế - xã hội ở nông thôn.

Để đáp ứng yêu cầu đó, vấn đề then chốt được đặt ra là phát triển nguồn nhân lực và kiện toàn tổ chức bộ máy. Theo Thứ trưởng, mỗi xã cần nỗ lực bố trí ít nhất một cán bộ khuyến nông làm nhiệm vụ điều phối ở cấp cơ sở, trong điều kiện chưa thể bố trí đủ hai cán bộ theo định hướng lâu dài. Bên cạnh đó, cần phát huy hiệu quả của các tổ khuyến nông cộng đồng, mạng lưới cộng tác viên và đặc biệt là các câu lạc bộ chuyên gia khuyến nông, trong đó cần quan tâm thành lập thêm tại các vùng trọng điểm như Tây Bắc, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Hồng. Song song với tổ chức bộ máy, yêu cầu đào tạo cán bộ khuyến nông cũng cần được nâng lên một tầm mới, không chỉ dừng ở kỹ thuật chuyển giao mà còn bao gồm kỹ năng đa ngành, kỹ năng giao tiếp, kết nối và điều phối, phù hợp với vai trò mới của cán bộ khuyến nông xã trong bối cảnh hiện nay.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hải Phòng phát biểu tại Hội nghị tổng kết công tác khuyến nông năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm năm 2026. - (Ảnh: TTKNQG)

Một nội dung được Thứ trưởng đặc biệt trăn trở là cơ chế để cán bộ khuyến nông có thể gắn bó lâu dài và sống được bằng nghề. Theo đó, cần đẩy mạnh các hoạt động dịch vụ công trong lĩnh vực khuyến nông, khuyến khích các tổ khuyến nông cộng đồng tham gia cung cấp dịch vụ cho hợp tác xã và hộ dân. Bộ sẽ phối hợp với các cơ quan tài chính xây dựng khung đơn giá, định mức đặt hàng dịch vụ khuyến nông, tạo hành lang pháp lý để các trung tâm dịch vụ công ký kết hợp đồng. Đồng thời, cách làm dự án cũng cần được đổi mới, chuyển từ các dự án nhỏ lẻ theo từng tỉnh sang các dự án vùng nguyên liệu liên tỉnh, trong đó Trung ương đóng vai trò “vốn mồi”, địa phương đối ứng để cùng triển khai trên các sản phẩm chủ lực.

Tại hội nghị, nhiều ý kiến từ các địa phương và đơn vị chuyên môn cũng tập trung làm rõ những vấn đề cần ưu tiên trong thời gian tới, như đẩy mạnh số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu khuyến nông, sớm ban hành các quy chuẩn về định mức kinh tế - kỹ thuật và đơn giá dịch vụ công, tăng cường đào tạo, tập huấn chuyên môn, hoàn thiện giáo trình, học liệu kỹ thuật và ban hành khung hướng dẫn cụ thể cho cán bộ khuyến nông cấp xã trong triển khai nhiệm vụ tại cơ sở. Những đề xuất này cho thấy yêu cầu đổi mới khuyến nông không chỉ đến từ Trung ương mà xuất phát từ chính thực tiễn hoạt động ở địa phương.

Bước sang năm 2026, năm bản lề thực hiện Chiến lược phát triển khuyến nông đến năm 2030, tầm nhìn 2050, hệ thống khuyến nông Việt Nam được xác định sẽ tiếp tục chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy chuyển giao kỹ thuật sang tư duy kết nối, điều phối toàn diện tại cơ sở. Đây không chỉ là sự thay đổi về cách làm, mà là sự chuyển biến căn bản về vai trò và sứ mệnh của khuyến nông trong giai đoạn mới, hướng tới mục tiêu cao nhất là nâng cao thu nhập cho người dân, thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và xây dựng nông thôn hiện đại, đáng sống.

(Tải và xem Thông báo số 97/TB-BNNMT ngày 06/01/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về Ý kiến Kết luận của Thứ trưởng Trần Thanh Nam tại Hội nghị tổng kết công tác Khuyến nông năm 2025 của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia)