Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, giáo dục xanh trở thành chiến lược thiết yếu để hình thành những công dân có tư duy bền vững, kỹ năng sáng tạo và khả năng thích ứng với các thách thức kinh tế – xã hội. Việt Nam xác định giáo dục là nhân tố then chốt trong việc chuyển đổi nhận thức, hình thành lực lượng lao động xanh, đồng thời thúc đẩy các ngành kinh tế sinh thái, trong đó sinh vật cảnh và nông nghiệp xanh đóng vai trò trọng yếu. Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Vingroup đã xây dựng các dự án cụ thể, triển khai đồng bộ từ tiểu học đến đại học, nhằm tạo ra môi trường học tập kết hợp giữa kiến thức, thực hành và ý thức bảo vệ môi trường.
 |
| Giáo dục xanh như một chiến lược chuyển đổi vì tương lai bền vững, kêu gọi lồng ghép giáo dục môi trường và phát triển bền vững vào tất cả các cấp học. - (Ảnh AI minh họa) |
Một trong những dự án trọng tâm là Tiếng nói Xanh, cuộc thi hùng biện – tranh biện dành cho học sinh, sinh viên từ tiểu học đến đại học. Cuộc thi vừa rèn luyện kỹ năng phản biện, hùng biện, vừa giúp học sinh hiểu sâu về các vấn đề môi trường, nông nghiệp xanh và vai trò của sinh vật cảnh trong cân bằng sinh thái. Những nhóm chiến thắng được hỗ trợ ngân sách để hiện thực hóa các ý tưởng xanh, từ việc trồng cây, chăm sóc vườn sinh vật cảnh, đến xây dựng các mô hình học tập – thực hành thân thiện với môi trường. Đây là cầu nối trực tiếp giữa giáo dục, môi trường và các hoạt động kinh tế sinh thái, khơi dậy tinh thần sáng tạo và trách nhiệm cộng đồng.
Dự án Gửi tương lai Xanh 2050 tiếp tục khơi dậy ước mơ xanh trong học sinh thông qua các hình thức sáng tạo đa dạng như viết thư, vẽ tranh và làm video. Học sinh được khuyến khích hình dung một tương lai xanh – nơi các mô hình nông nghiệp sinh thái, hệ sinh thái cây xanh, sinh vật cảnh và đời sống cộng đồng hòa hợp với nhau. Dự án này vừa nâng cao nhận thức, vừa tạo cơ hội để học sinh thực hành thói quen sống bền vững, từ tái chế, tiết kiệm năng lượng, đến tham gia các hoạt động trồng cây, chăm sóc vườn, gắn kết giáo dục xanh với kinh tế sinh thái và nông nghiệp xanh.
Một điểm nhấn quan trọng khác là mô hình Ngôi trường Xanh và dự án Cùng em xây dựng Ngôi trường Xanh. Ngôi trường Xanh được thiết kế dựa trên nguyên tắc 7R: Rethink (thay đổi tư duy), Refuse (từ chối), Reduce (giảm), Reuse (tái sử dụng), Recycle (tái chế), Repair (sửa chữa) và Replace (thay thế). Mô hình này không chỉ giảm gánh nặng môi trường mà còn tạo môi trường học tập sáng tạo, giúp học sinh nhận thức sâu về giá trị của cây xanh, sinh vật cảnh và nông nghiệp xanh. Học sinh, giáo viên và phụ huynh cùng tham gia trồng cây, chăm sóc vườn, thiết kế các khu học tập ngoài trời và các dự án sinh thái, từ đó hình thành kỹ năng thực hành, tinh thần cộng đồng và ý thức trách nhiệm với môi trường.
Chương trình Thể thao xanh không chỉ rèn luyện thể chất mà còn gắn liền với hành động bảo vệ môi trường. Thông qua các giải đấu Thể thao xanh và hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực, học sinh và giáo viên học cách sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, tiết kiệm năng lượng và tổ chức các hoạt động thể thao bền vững. Đây là một cách kết hợp sáng tạo giữa giáo dục thể chất và giáo dục sinh thái, giúp học sinh trải nghiệm trực tiếp việc bảo vệ môi trường và hình thành thói quen xanh trong đời sống.
Việt Nam không chỉ triển khai giáo dục xanh trong phạm vi quốc gia mà còn mang các mô hình ra khu vực và quốc tế. Tại Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục Đông Nam Á lần thứ 53 (SEAMEO 53) diễn ra tại Brunei Darussalam, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc đã chia sẻ chiến lược giáo dục xanh của Việt Nam trong khuôn khổ Đối thoại Chiến lược Giáo dục lần thứ 7 với chủ đề “Giáo dục xanh”. Thứ trưởng nhấn mạnh giáo dục là nhân tố quan trọng trong việc hình thành lực lượng lao động xanh, đồng thời là công cụ chuyển đổi tư duy, nâng cao kỹ năng sáng tạo và thích ứng với nền kinh tế xanh của thế hệ trẻ.
 |
| Quang cảnh Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục Đông Nam Á lần thứ 53 được tổ chức tại tại Brunei Darussalam từ ngày 1/7 đến ngày 3/7/2025, với sự tham dự của lãnh đạo Bộ Giáo dục 11 quốc gia thành viên cùng Ban thư ký Hội đồng Bộ trưởng Giáo dục Đông Nam Á (SEAMEO), Giám đốc 26 Trung tâm trực thuộc SEAMEO, đại diện các đối tác khu vực và quốc tế. - (Ảnh báo giáo dục thời đại) |
Tuyên bố chung của hội nghị nhấn mạnh ưu tiên giáo dục xanh như một chiến lược chuyển đổi vì tương lai bền vững, kêu gọi lồng ghép giáo dục môi trường và phát triển bền vững vào tất cả các cấp học, thúc đẩy hợp tác khu vực và quốc tế, đồng thời ưu tiên hỗ trợ học sinh yếu thế. Đồng thời, tuyên bố nhấn mạnh việc nâng cao năng lực giáo viên, phát triển truyền thông giáo dục xanh, xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả các sáng kiến xanh trong trường học. Việt Nam cũng chia sẻ những kết quả nổi bật của học sinh tại các chương trình đánh giá năng lực quốc tế như SEA-PLM và PISA, đồng thời nhấn mạnh mô hình “trường học hạnh phúc” để chăm lo sức khỏe tinh thần cho học sinh, đặc biệt trong bối cảnh hậu đại dịch Covid-19.
Ngày 6/10/2023, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Quỹ Vì tương lai xanh (Quỹ thiện Tâm - Tập đoàn Vingroup) đã ký kết Thỏa thuận hợp tác triển khai hai chương trình Giáo dục xanh và Thể thao xanh giai đoạn 2023–2028. Các dự án này được triển khai đồng bộ trên toàn quốc, từ tiểu học đến đại học, giúp học sinh hình thành kỹ năng xanh, phát triển tư duy sáng tạo, và trực tiếp gắn kết với các mô hình sinh vật cảnh, nông nghiệp xanh và các hoạt động cộng đồng sinh thái. Quỹ Vì tương lai xanh chịu trách nhiệm xây dựng ý tưởng, vận hành và triển khai các dự án, đồng thời hỗ trợ tài chính và nhân lực để đảm bảo chương trình diễn ra hiệu quả.
 |
| Ông Lý Minh Tuấn - Giám đốc Quỹ Thiện Tâm (bên trái) và ông Nguyễn Thanh Đề - Vụ trưởng Vụ Giáo dục thể chất (Bộ Giáo dục và Đào tạo - bên phải) ký kết thoả thuận hợp tác. - (Ảnh: Quỹ thiện tâm) |
Chương trình Giáo dục xanh gồm bốn dự án chính: Tiếng nói Xanh, Gửi tương lai Xanh 2050, Ngôi trường Xanh và Cùng em xây dựng Ngôi trường Xanh, trong khi chương trình Thể thao xanh tập trung bồi dưỡng năng lực giáo viên, cán bộ quản lý và tổ chức các giải đấu thể thao thân thiện môi trường. Các dự án này tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm thực hành, học cách kết hợp giáo dục với sinh vật cảnh, nông nghiệp xanh, từ việc chăm sóc cây xanh, vườn sinh thái đến triển khai các dự án cộng đồng.
Ngoài ra, phong trào trồng cây trong ngành giáo dục cũng được triển khai rộng khắp, thực hiện Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về “Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ”. Các hoạt động này giúp học sinh, giáo viên và cộng đồng nâng cao nhận thức về giá trị cây xanh, sinh vật cảnh và vai trò của nông nghiệp xanh trong bảo vệ môi trường, đồng thời tạo ra các không gian xanh trong trường học và khu dân cư. Việc trồng cây còn gắn với bảo vệ rừng, phòng cháy chữa cháy và thích ứng với biến đổi khí hậu, trở thành một phần thực hành sinh thái trong giáo dục xanh.
Đặc biệt, trong các chương trình giáo dục xanh mang ý nghĩa thiết thực, không thể không nhắc đến giá trị to lớn của sinh vật cảnh – một ngành kinh tế sinh thái đặc thù, gắn liền với môi trường, nông nghiệp, văn hóa, du lịch. Những mô hình sinh vật cảnh không chỉ làm đẹp cảnh quan và không gian xanh, tạo môi trường học tập và trải nghiệm gần gũi thiên nhiên, mà còn giúp học sinh, sinh viên hình thành nhận thức về bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và kỹ năng sáng tạo trong nông nghiệp xanh.
Bên cạnh đó, Tạp chí Việt Nam hương sắc (VNHS) luôn đồng hành trong việc truyền thông và lan tỏa vẻ đẹp của sinh vật cảnh trong các chương trình giáo dục xanh. Là cơ quan ngôn luận của Hội Sinh vật cảnh Việt Nam và là cơ quan báo chí chuyên ngành duy nhất trong lĩnh vực sinh vật cảnh, VNHS trở thành diễn đàn quan trọng để các nghệ nhân, nhà vườn và doanh nhân giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm và quảng bá các sản phẩm giá trị. Tạp chí không chỉ lan tỏa tinh thần sáng tạo, bền vững trong cộng đồng, mà còn đồng hành cùng các chương trình xanh, sạch, đẹp, tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống – hiện đại, góp phần thúc đẩy nhận thức giáo dục xanh và phát triển bền vững cho học sinh, sinh viên và toàn xã hội.
Như vậy, chiến lược Giáo dục xanh – Thể thao xanh kết hợp giáo dục, sinh vật cảnh, nông nghiệp xanh và truyền thông, tạo ra một hệ sinh thái giáo dục bền vững, góp phần hình thành thế hệ trẻ sáng tạo, có trách nhiệm xã hội và ý thức bảo vệ môi trường, đồng thời lan tỏa giá trị xanh đến toàn xã hội. Chương trình này không chỉ dạy kiến thức mà còn xây dựng lối sống xanh, tạo sự kết nối giữa giáo dục, cộng đồng và phát triển kinh tế sinh thái, đưa Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.
