Giữa miền trung du xứ Quảng, làng cổ Lộc Yên mang một vẻ đẹp bình dị mà cuốn hút. Làng Lộc Yên (trước đây thuộc xã Tiên Cảnh, huyện Tiên Phước, Quảng Nam cũ, nay thuộc xã Thạnh Bình, TP. Đà Nẵng) là một trong bốn làng cổ đẹp nhất Việt Nam được xếp hạng Di tích quốc gia từ tháng 9/2019. Những ngôi nhà cổ, hàng cây lâu năm, những lối đá rêu phong và khu vườn xanh mát dường như đã cùng nhau đi qua nhiều mùa nắng mưa, lưu giữ trong mình câu chuyện về một vùng quê giàu truyền thống. Đến Lộc Yên, du khách không chỉ tìm thấy một không gian kiến trúc cổ mà còn cảm nhận được nhịp sống chậm rãi, thanh bình của làng quê Việt.
Dấu vết thời gian trên từng lối đi
Đi sâu vào Lộc Yên, điều gây ấn tượng trước tiên có lẽ là những lối đi lát đá tự nhiên. Qua thời gian, đá phủ rêu xanh, bề mặt trở nên nhẵn bóng bởi dấu chân của bao thế hệ. Những bậc thềm cũ, bờ rào đá và hàng cây xanh hai bên đường tạo nên một không gian vừa gần gũi vừa mang vẻ trầm mặc.
 |
| Một ngôi nhà cổ ở Lộc Yên. |
Những viên đá tự nhiên được xếp chồng khéo léo, không cầu kỳ nhưng chắc chắn, tạo thành những bờ rào và lối đi đã tồn tại qua nhiều năm tháng. Rêu phong phủ trên từng phiến đá khiến cảnh vật như được phủ thêm một lớp màu của thời gian. Trong không gian ấy, những ngôi nhà cổ hiện ra sau hàng cây. Mái ngói cũ, những cánh cửa gỗ đã ngả màu, hiên nhà và những khoảng sân nhỏ gợi lại một nếp sinh hoạt truyền thống của người dân xứ Quảng.
Ngôi nhà cổ của cụ Nguyễn Đình Sưu là một trong những không gian để người ta cảm nhận rõ hơn dấu ấn ấy. Hơn một thế kỷ trôi qua, ngôi nhà vẫn hiện diện giữa khu vườn xanh, như một chứng nhân lặng lẽ của thời gian. Giá trị của ngôi nhà không chỉ nằm ở kiến trúc mà còn ở những câu chuyện về gia đình, về nếp sống và ký ức được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Ở đó, mỗi cánh cửa gỗ, mỗi bậc thềm, mỗi khoảng sân dường như đều có một câu chuyện riêng.
Hương vị ngọt lành từ khu vườn xưa
 |
| Du khách trải nghiệm hương vị trái bòn bon. |
Nếu những ngôi nhà cổ lưu giữ ký ức bằng kiến trúc thì những khu vườn ở Lộc Yên lại kể câu chuyện của mình bằng màu xanh và hương vị. Trong vườn lòong boong của cụ Nguyễn Đình Sưu, cây cối mọc xanh tốt dưới những tán rừng và bóng cây lâu năm. Ánh nắng len qua từng tầng lá, rọi xuống nền đất phủ đầy lá khô, tạo nên những mảng sáng tối tự nhiên và yên bình.
Nổi bật giữa màu xanh ấy là những chùm lòong boong (còn gọi là bòn bon) vàng óng buông xuống từ cành. Những trái nhỏ kết thành từng chùm, căng mọng, mang vị ngọt thanh đặc trưng. Với nhiều người, thưởng thức một trái bòn bon giữa khu vườn cổ không đơn thuần là thưởng thức một loại trái cây; đó còn là dịp trở về với những ký ức mộc mạc của tuổi thơ và hương vị quê nhà.
Bòn bon trong khu vườn không chỉ là sản vật. Nó còn gắn với không gian sống, với đất đai và với cách người dân gìn giữ những khu vườn truyền thống qua năm tháng. Dưới những tán cây ấy, người ta có thể chậm lại một chút, lắng nghe tiếng lá, nhìn ánh nắng xuyên qua vòm cây và cảm nhận cái ngọt lành rất riêng của một miền quê trung du.
Vẻ đẹp mộc mạc và tĩnh lặng
 |
| Cụ Nguyễn Đình Sưu chủ vườn ngôi nhà cổ (người đầu tiên) và nhóm phóng viên, CTV Tạp chí Việt Nam hương sắc. |
Điều đáng quý ở Lộc Yên không nằm ở sự náo nhiệt hay những công trình hiện đại. Sức hấp dẫn của nơi này đến từ chính sự nguyên sơ, bình dị và tĩnh lặng. Một lối đá phủ rêu. Một hàng cây lâu năm. Một bờ rào đá xếp tự nhiên. Một mái nhà cổ nép mình dưới vòm xanh. Hay đơn giản là những chậu cây đặt trước hiên nhà… Tất cả tạo nên một bức tranh làng quê có chiều sâu thời gian.
Rời khỏi những con đường hiện đại, bước qua những lối đá quanh co, con người dễ dàng cảm nhận một nhịp sống khác: chậm hơn, nhẹ hơn và gần với thiên nhiên hơn. Có lẽ vì thế, Lộc Yên không chỉ hấp dẫn bởi cảnh đẹp mà còn bởi cảm giác bình yên mà nơi này mang lại. Đó là sự bình yên của một miền quê còn giữ được mối liên hệ mật thiết giữa con người, ngôi nhà, khu vườn và cảnh quan tự nhiên.
Giữ hồn làng cổ giữa dòng chảy hiện đại
Giá trị của một làng cổ không chỉ được đo bằng tuổi của những ngôi nhà hay những con đường đá. Quan trọng hơn, đó là khả năng lưu giữ ký ức và truyền lại một phần văn hóa của cộng đồng cho các thế hệ sau.Lộc Yên vì thế có thể được nhìn như một “bảo tàng sống” của làng quê xứ Quảng, nơi kiến trúc, cây cối, sản vật và đời sống con người cùng tồn tại trong một không gian hài hòa.
 |
| Lối vào một ngôi nhà cổ ở Lộc Yên. |
Giữa nhịp sống ngày càng nhanh, những nơi như Lộc Yên càng trở nên đáng quý. Bởi ở đó, người ta có thể tìm thấy những điều tưởng như rất giản dị nhưng ngày càng khó gặp: một lối đi bằng đá, một mái nhà cũ, một khu vườn nhiều bóng cây, một chùm bòn bon chín vàng và một khoảng lặng đủ để con người nghe lại tiếng thời gian.
Về Lộc Yên, có thể không cần tìm kiếm những điều quá lớn lao. Chỉ cần bước chậm trên con đường đá rêu phong, ngắm một mái nhà cổ dưới bóng cây và nếm vị bòn bon ngọt lành trong khu vườn xưa, cũng đủ để cảm nhận rằng nơi đây đang lưu giữ một phần ký ức đẹp của làng quê xứ Quảng.
Lộc Yên – nơi thời gian không mất đi, mà lặng lẽ nằm lại trên từng viên đá, mái ngói, thân cây và trong ký ức của những người từng đặt chân đến.
