 |
| Cây thông nước ở tỉnh Đắk Lắk, hay còn gọi là cây thủy tùng. Ảnh: VNN |
Thủy tùng có tên khoa học Glyptostrobus pensilis, thuộc họ Bụt mọc (Taxodiaceae). Đây là loài cây từng phân bố rộng rãi khắp châu Á, song ngày nay số lượng tự nhiên còn lại vô cùng hạn chế, nằm trong danh sách đỏ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN).
Tại Việt Nam, thủy tùng hiện chỉ còn rải rác ở một số vùng trũng Tây Nguyên, đặc biệt là ở Đắk Lắk và Gia Lai. Cây sinh trưởng trong môi trường đất ngập nước, thân thẳng đứng, vỏ màu nâu xám, tán lá xanh thẫm. Điểm độc đáo là vào mùa nước nổi, rễ thủy tùng trồi lên khỏi mặt đất thành những ụ gỗ kỳ lạ – vừa giúp hô hấp, vừa tạo nên cảnh quan mang vẻ đẹp huyền bí.
 |
| Thủy tùng được xếp vào loại cổ thực vật sắp tuyệt chủng, tại Việt Nam chỉ còn phân bố hai quần thể tự nhiên ở Đắk Lắk (Ảnh minh họa: VOV) |
Gỗ thủy tùng có vân đẹp, mùi thơm dịu, độ bền cao, không mối mọt, từ lâu được coi là “vàng ròng” trong làng gỗ quý. Trên thị trường, giá trị của thủy tùng có thể lên tới hàng tỷ đồng mỗi cây trưởng thành, thậm chí phần gốc, rễ cũng được giới chơi cảnh săn lùng.
 |
| Một cây thủy tùng hàng trăm năm tuổi ở đại ngàn Tây Nguyên. Ảnh: Phan Tuấn |
Không chỉ dừng lại ở giá trị gỗ, thủy tùng còn mang ý nghĩa phong thủy sâu sắc. Với dáng vươn thẳng và sức sống bền bỉ trong môi trường ngập nước, loài cây này tượng trưng cho sự trường tồn, may mắn và vượng khí. Trong quan niệm Á Đông, sở hữu một cây thủy tùng trước nhà được xem là biểu tượng của quyền quý, tài lộc và sự thịnh vượng lâu dài.
 |
| Cây thủy tùng qua các phương pháp nhân giống đã phát triển tốt, hứa hẹn góp phần bảo tồn cho kho báu của đại ngàn Tây Nguyên. Ảnh: Phan Tuấn |
Do đặc tính sống ở vùng đất ngập nước, thủy tùng đòi hỏi chế độ chăm sóc đặc biệt nếu trồng cảnh:
Môi trường: Cây cần khu vực đất ẩm, có mực nước thường xuyên từ 20–40 cm. Nếu trồng trong chậu hoặc tiểu cảnh, cần duy trì lớp nước ngập rễ để cây sinh trưởng.
Ánh sáng: Thủy tùng ưa sáng nhưng vẫn chịu bóng bán phần. Nên đặt cây ở vị trí thoáng đãng, nhiều ánh nắng buổi sáng.
Đất trồng: Đất thịt pha sét giữ ẩm tốt, giàu dinh dưỡng. Có thể bổ sung thêm phân hữu cơ hoai mục định kỳ.
Nhân giống: Thủy tùng chủ yếu nhân giống bằng hạt hoặc giâm cành. Tuy nhiên, tỷ lệ sống không cao, do đó việc gây trồng cần kỹ thuật chuyên sâu.
Các nhà khoa học khuyến nghị, để bảo tồn loài quý hiếm này, ngoài việc chăm sóc cá thể trồng cảnh, quan trọng hơn cả là bảo vệ quần thể tự nhiên và xây dựng vườn ươm nhằm tái tạo nguồn giống lâu dài.
Bảo tồn để phát triển bền vững
Thủy tùng không chỉ là di sản sinh học của Việt Nam mà còn là nguồn tài nguyên kinh tế có giá trị. Tuy nhiên, tình trạng khai thác trái phép cùng biến đổi môi trường đang khiến loài cây này đối diện nguy cơ tuyệt chủng.
Trong những năm gần đây, nhiều dự án bảo tồn thủy tùng đã được triển khai tại Tây Nguyên, với sự tham gia của các nhà khoa học và cộng đồng địa phương. Mục tiêu kép là vừa bảo vệ gen quý hiếm, vừa phát triển mô hình du lịch sinh thái gắn với thủy tùng – mở ra hướng đi mới để nâng cao thu nhập cho người dân.
 |
| Thủy tùng là loại cây có giá trị kinh tế rất cao. |
| Sự thật thú vị về thủy tùng Tên khoa học: Glyptostrobus pensilis Tuổi thọ: Có thể sống hàng trăm năm, một số cá thể được cho là hơn 600 năm tuổi. Phân bố: Chỉ còn ở 3 quốc gia: Trung Quốc, Việt Nam và Lào. Đặc điểm độc đáo: Rễ “thở” nhô lên khỏi mặt đất để trao đổi oxy trong môi trường ngập nước. Giá trị kinh tế: Một cây trưởng thành có thể được định giá hàng tỷ đồng trên thị trường gỗ quý. Tình trạng bảo tồn: Nằm trong Sách đỏ IUCN, cấp độ Cực kỳ nguy cấp (CR). |
