Một nghiên cứu khoa học từng gây bất ngờ khi cho thấy cây bạch đàn – loài cây phổ biến tại nhiều vùng ở Việt Nam – có thể hấp thụ các hạt vàng siêu nhỏ từ lòng đất và tích trữ trong lá.
Đây là kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc Tổ chức Nghiên cứu Khoa học và Công nghiệp Liên bang Úc (CSIRO), công bố trên tạp chí Nature Communications năm 2013. Nhóm nghiên cứu phát hiện lá của một số cây bạch đàn mọc tại khu vực có mỏ vàng ngầm chứa các tinh thể vàng siêu nhỏ. Điều này không phải do yếu tố ô nhiễm từ môi trường mà là kết quả của quá trình hấp thụ vàng từ đất qua hệ thống rễ cây.
 |
| Rễ cây bạch đàn có đăc điểm là có thể đâm sâu tới 40 mét vào lòng đất tìm nước và khoáng chất. |
Tên khoa học của cây bạch đàn là Eucalyptus marginata, thuộc nhóm cây thân gỗ lớn. Loài cây này có khả năng phát triển hệ rễ rất sâu, trung bình tới 40 mét, giúp hút nước và khoáng chất từ tầng đất sâu.
Chính nhờ khả năng này, cây bạch đàn có thể hấp thụ các hạt vàng li ti tồn tại trong lòng đất, sau đó vận chuyển qua thân và tích trữ tại các mô thực vật, trong đó có lá. Dưới kính hiển vi, các nhà khoa học đã phát hiện các hạt vàng với kích thước siêu nhỏ trong cấu trúc lá cây bạch đàn sống tại khu vực có mỏ vàng.
Để kiểm chứng hiện tượng này, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thí nghiệm trong nhà kính. Họ trồng cây bạch đàn trong các chậu cát có trộn vàng ở nồng độ thấp. Sau một thời gian, phân tích mô lá cây cho thấy vẫn có sự hiện diện của vàng, tương tự các mẫu lá thu thập ngoài thực địa. Kết quả thí nghiệm khẳng định cây bạch đàn thực sự có khả năng hấp thụ vàng từ môi trường đất.
Dù phát hiện cây có thể hút vàng từ đất khiến nhiều người liên tưởng đến việc khai thác vàng từ lá cây, nhưng thực tế, hàm lượng vàng tìm thấy trong mỗi lá là rất nhỏ.
Theo nhóm nghiên cứu, tỷ lệ vàng trong lá bạch đàn chỉ khoảng 46 phần tỷ (tức 0,0000046% trọng lượng lá). Ước tính, cần thu hoạch lá từ khoảng 500 cây bạch đàn mới có thể gom đủ vàng để làm một chiếc nhẫn nhỏ. Vì vậy, khả năng “cô đặc lá ra vàng” là điều không khả thi về mặt thương mại.
 |
| Hàm lượng vàng tìm thấy trong mỗi lá là rất nhỏ. Vì vậy, khả năng “cô đặc lá ra vàng” là không khả thi. |
Tuy nhiên, phát hiện này mở ra hướng đi mới trong khảo sát khoáng sản. Thay vì sử dụng các phương pháp khoan thăm dò truyền thống tốn kém và gây tác động môi trường, việc phân tích lá cây – cụ thể là cây bạch đàn – có thể trở thành công cụ hỗ trợ xác định khu vực tiềm năng có mỏ vàng nằm sâu dưới lòng đất.
Trên thực tế, vào năm 2019, công ty Marmota tại Nam Úc đã ứng dụng phương pháp khảo sát sinh học này trong thực địa. Kết quả, họ phát hiện một mạch vàng có độ dày 6 mét, chứa trung bình 3,4 gram vàng mỗi tấn đất đá, ở độ sâu khoảng 44 mét. Thành công này củng cố thêm giá trị ứng dụng thực tiễn của việc dùng thực vật – đặc biệt là cây bạch đàn – trong công tác thăm dò khoáng sản.
Tại Việt Nam, bạch đàn là loài cây không còn xa lạ. Chúng thường được trồng tập trung tại các khu vực trung du và miền núi nhờ khả năng thích nghi tốt với nhiều loại đất, tốc độ sinh trưởng nhanh, và hiệu quả kinh tế cao.
Ngoài tiềm năng trong khảo sát địa chất, cây bạch đàn còn được sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành công nghiệp và y học. Phần thân gỗ của cây là nguyên liệu quan trọng trong sản xuất giấy, trong khi tinh dầu chiết xuất từ lá có tính sát khuẩn, kháng viêm, giảm đau và thư giãn, thường được dùng trong các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
Tinh dầu bạch đàn hiện cũng là thành phần phổ biến trong nhiều loại thuốc ho, xịt mũi, dầu xoa bóp và các sản phẩm chống muỗi. Khả năng kháng khuẩn tự nhiên của loại tinh dầu này đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu khoa học tại Úc, Ấn Độ và châu Âu.
