Sau cơn sốt lan đột biến, nhiều nhà vườn trắng tay

Từng gây sốt với những giao dịch lên tới hàng trăm triệu, thậm chí cả tỷ đồng mỗi centimet, lan đột biến nay mất giá mạnh. Tại thôn Trung Thần, xã Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, nhiều hộ trồng lan từng đầu tư hàng tỷ đồng vào dòng lan này phải chịu thua lỗ nặng, có chậu chỉ còn treo bên bờ rào.

Một vườn lan ven đường tại thôn Trung Thần được người dân ươm trồng.

Cơn sốt lan đột biến và những khoản thua lỗ tiền tỷ

Trồng hoa lan từ lâu đã trở thành sinh kế của người dân thôn Trung Thần, xã Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Trong gần 200 hộ dân của thôn, khoảng 130 gia đình tham gia trồng và sản xuất hoa lan. Tuy nhiên, cơn sốt lan đột biến bùng phát vào cuối năm 2020, đầu năm 2021 đã khiến nhiều hộ rơi vào cảnh thua lỗ khi thị trường bất ngờ lao dốc.

Làng nghề hoa lan Trung Thần, xã Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Ảnh: Thanh Hiếu

Ông Trương Văn Năm, người có khoảng 30 năm gắn bó với nghề trồng lan, là một trong những hộ đầu tư lớn vào lan đột biến. Khi các dòng lan như 5 cánh trắng Phú Thọ, Hiển Oanh, Hồng Yên Thủy được săn lùng, gia đình ông đã dồn hàng tỷ đồng tiền tích cóp vào những giò lan có giá trị cao.

Ông Trương Văn Năm, người có khoảng 30 năm gắn bó với nghề trồng lan, là một trong những hộ đầu tư lớn vào lan đột biến.

Theo ông Năm, riêng hai giàn trồng lan đột biến đã tiêu tốn khoảng 400 triệu đồng. Tin rằng cơn sốt sẽ kéo dài thêm vài năm, ông dự định giữ hàng khoảng một năm rồi bán ra để thu lợi nhuận.

Thế nhưng, thị trường nhanh chóng đảo chiều. Giá lan giảm sâu, người mua thưa vắng, khiến gia đình ông không kịp bán ra. Tổng thiệt hại ước tính khoảng 2 tỷ đồng.

“Lan đột biến từng được trả giá rất cao, nhưng khi thị trường sụp xuống thì chẳng ai hỏi mua. Nhiều chậu giờ chỉ còn treo ở bờ rào”, ông Năm chia sẻ.

Không riêng gia đình ông Năm, nhiều hộ trồng lan khác tại Trung Thần cũng chịu tổn thất lớn. Ông Trương Văn Ngọc mất khoảng 300 triệu đồng, phần lớn là số tiền gia đình tích cóp trong nhiều năm.

Ông Ngọc nhớ lại, thời kỳ thị trường sôi động, người mua tìm đến liên tục, có hôm đến tận nửa đêm vẫn có người hỏi mua lan. Giá được đẩy lên từng ngày, khiến nhiều người tin rằng đây là cơ hội đầu tư sinh lời hấp dẫn.

Một số giống lan đột biến nổi tiếng từng được giao dịch với mức giá từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng mỗi centimet, tùy giống. Tâm lý chờ giá tiếp tục tăng khiến không ít người bỏ lỡ thời điểm bán ra.

Theo ông Trương Văn Tuấn, Trưởng thôn Trung Thần, nhiều gia đình thua lỗ từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng. Có những giò lan trước đây được nhiều người săn đón nhưng chủ nhân không bán vì kỳ vọng giá tăng hoặc vướng vào việc góp vốn chung. Khi thị trường đi xuống, việc tìm người mua trở nên khó khăn, nhiều chậu lan bị bỏ lại bên bờ rào.

Sau cơn sốt, người trồng lan quay về với những giống truyền thống

Sau cú sốc từ lan đột biến, người dân Trung Thần dần thay đổi cách làm. Thay vì tiếp tục đầu tư vào những giống lan có giá trị biến động mạnh, nhiều hộ chuyển sang trồng, ươm và kinh doanh các dòng lan truyền thống nhằm duy trì sinh kế.

Gia đình ông Trương Văn Năm hiện tập trung vào lan đuôi cáo, quế lan hương và một số dòng hoàng thảo. Theo ông, lan đuôi cáo có đầu ra tương đối ổn định, giá bán khoảng 200.000-300.000 đồng/chậu.

Khách hàng chủ yếu là những người thực sự yêu thích và chơi lan, giúp việc kinh doanh bớt phụ thuộc vào tâm lý đầu cơ. Đây cũng là hướng đi được nhiều hộ lựa chọn để hạn chế rủi ro sau giai đoạn thị trường biến động mạnh.

Ông Trương Văn Tuấn cho biết, địa phương có thế mạnh với các dòng lan như đuôi cáo, tam bảo sắc, quế lan hương và giáng hương truyền thống. Điều kiện khí hậu, nguồn nước và môi trường tại khu vực tương đối phù hợp, tạo nền tảng để người dân tiếp tục phát triển nghề trồng lan.

Ông Trương Văn Tuấn, Trưởng thôn Trung Thần bên vườn lan của gia đình.

Bên cạnh việc duy trì sản xuất, thôn Trung Thần đang hoàn thiện hồ sơ đăng ký mô hình làng nghề truyền thống, hướng tới kết hợp trồng lan với du lịch cộng đồng và trải nghiệm văn hóa dân tộc Sán Dìu.

Địa phương kỳ vọng việc cải thiện đường giao thông, bố trí bãi đỗ xe và tăng khả năng đón khách sẽ giúp quảng bá sản phẩm, mở rộng đầu ra cho người trồng lan.

Từ bài học của cơn sốt lan đột biến, người dân Trung Thần đang hướng tới cách làm thận trọng hơn, chú trọng nhu cầu thực tế của thị trường thay vì chạy theo những mức giá bị đẩy lên quá cao.

Những giống lan đột biến từng có giá giao dịch gây choáng

Các mức giá trên phản ánh thông tin được công bố trong thời kỳ lan đột biến gây sốt, không phải giá thị trường hiện tại hay mức giá có thể dễ dàng thực hiện giao dịch. Thực tế tại Trung Thần cho thấy khi sức nóng đầu cơ qua đi, giá trị của cây cảnh không chỉ nằm ở tên giống hay những lời chào mua đắt đỏ, mà còn phụ thuộc vào nhu cầu thực, khả năng tiêu thụ và hiệu quả kinh tế bền vững.