Sinh ra trong gia đình ngư dân, học hết lớp 8 bà Duyên nghỉ học, lập gia đình sớm và mưu sinh bằng đủ nghề để nuôi con. Những năm đầu, kinh tế khó khăn, vốn liếng chẳng có, bà chỉ dám vay 2 triệu đồng từ nguồn vốn Hội phụ nữ để mua cá, muối về ủ.
“Trong tay lúc đó chỉ có 30–40 kg cá, làm từng chum nhỏ rồi mang ra chợ bán lẻ. Tôi nghĩ chỉ có kiên trì mới thoát nghèo được”, bà nhớ lại.
Ban ngày, bà đi chợ, gõ cửa từng quán ăn, nhà hàng để chào hàng; ban đêm vợ chồng lại tất bật đảo cá, muối trong sân nhà. Tích góp từng đồng, bà dần mở rộng quy mô từ vài chum nhỏ lên hàng chục thùng gỗ lớn, xây hồ chứa kiên cố, chủ động thu mua cá từ nhiều ngư trường trong nước để đảm bảo nguồn nguyên liệu quanh năm.
 |
| Từ 2 bàn tay trắng, bà Trần Thị Duyên (chủ cơ sở nước mắm bà Duyên ở Gia Lai) giờ đây mỗi năm thu về lợi nhuận gần 1,2 tỷ đồng. Ảnh: Viết Niệm. |
 |
Theo bà Duyên, để có giọt nước mắm ngon, nguyên liệu phải chọn cá cơm than, cá cơm sọc tiêu tươi, kết hợp muối Sa Huỳnh. Cá được muối ngay trên thuyền, đưa vào bể chượp và ủ 12–18 tháng. Nước mắm thành phẩm có độ đạm 35–40, màu cánh gián, hương thơm dịu.
“Làm nghề này phải có cái tâm. Không thể vì lợi nhuận mà đánh mất giá trị truyền thống”, bà nói.
Khi thương hiệu bắt đầu được tin tưởng, năm 2016 ngành nước mắm cả nước rúng động bởi tin đồn sản phẩm chứa thạch tín vượt ngưỡng. Các đại lý đồng loạt trả hàng, đơn đặt bị hủy. “Hàng chục năm giữ chữ tín, bỗng dưng bị gắn mác ‘độc hại’, tôi sốc vô cùng”, bà kể.
Để bảo vệ uy tín, bà trực tiếp ra Hà Nội, TP HCM gặp từng đại lý, cam kết bồi thường nếu sản phẩm không an toàn. Sau hơn một tháng, khi cơ quan chức năng vào cuộc làm rõ, tin đồn lắng xuống, cơ sở mới dần ổn định trở lại.
 |
 |
| Năm 2024, sản phẩm nước mắm Bà Duyên được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh, khẳng định thương hiệu trên thị trường. |
Hiện mỗi năm cơ sở nước mắm Bà Duyên cung cấp hàng chục nghìn lít sản phẩm, doanh thu gần 3 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 1,2 tỷ. Cơ sở tạo việc làm ổn định cho 10–15 lao động thường xuyên, vào mùa cao điểm lên đến vài chục người, đa phần là phụ nữ địa phương.
Ngoài nước mắm, bà còn sản xuất mắm nêm, mắm ruốc, mắm cá cơm, tất cả đều làm thủ công. Đặc biệt, bà tự nghiên cứu hệ thống lọc nhiều tầng để loại bỏ tạp chất, giúp sản phẩm trong, thơm và đảm bảo an toàn thực phẩm.
Không chỉ tập trung sản xuất, bà chú trọng xây dựng thương hiệu. Bao bì, nhãn mác được thiết kế chuyên nghiệp, truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Năm 2024, sản phẩm nước mắm Bà Duyên được công nhận OCOP 3 sao cấp tỉnh.
 |
| Năm 2024, bà Trần Thị Duyên vinh dự nhận bằng khen của Thủ tướng Chính phủ về mô hình sản xuất hiệu quả và ổn định, giúp phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Ảnh: Viết Niệm. |
Với những nỗ lực trong giữ gìn nghề truyền thống, tạo việc làm và phát triển kinh tế, bà Trần Thị Duyên nhiều lần nhận bằng khen của Hội Nông dân, UBND tỉnh Bình Định (cũ) và thị xã Hoài Nhơn (cũ). Năm 2024, bà được Thủ tướng tặng bằng khen về mô hình sản xuất hiệu quả, bền vững.
Năm nay, bà là một trong 63 nông dân tiêu biểu toàn quốc được vinh danh “Nông dân Việt Nam xuất sắc 2025”.
“Làm mắm quan trọng nhất là chữ tín. Thị trường có lúc chậm, nhưng tôi tuyệt đối không bớt cá, bớt muối. Nghề này nếu không giữ uy tín thì sẽ không tồn tại”, bà Duyên nói.
