Phát triển hoa, cây cảnh: Hướng đi chiến lược của nông nghiệp sinh thái Quảng Ninh

Từ thực tiễn phát triển nông nghiệp sinh thái và yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, Hội thảo “Phát triển sản xuất hoa, cây cảnh theo hướng bền vững gắn với nông nghiệp đô thị và du lịch sinh thái” vừa được tổ chức tại Quảng Ninh đã làm rõ hơn vai trò, tiềm năng và định vị chiến lược của lĩnh vực này trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Hội thảo do Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, phát triển rừng phối hợp với Hội Sinh vật cảnh và Làm vườn tỉnh tổ chức, thu hút sự tham gia của đông đảo nhà quản lý, chuyên gia, nghệ nhân và các chủ cơ sở sản xuất. Từ các tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo, nhiều đại biểu thống nhất nhận định: trong bối cảnh quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, nhu cầu thị trường ngày càng gia tăng, hoa, cây cảnh không còn đơn thuần là một lĩnh vực sản xuất mà đang trở thành một cấu phần quan trọng của kinh tế sinh thái đô thị.

Quang cảnh Hội thảo “Phát triển sản xuất hoa, cây cảnh theo hướng bền vững gắn với nông nghiệp đô thị và du lịch sinh thái” vừa được tổ chức tại Quảng Ninh. - (Ảnh: Bá Lâm)

Đây cũng là hướng đi phù hợp với tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định: “Phát triển nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh; chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp.” Đồng thời, cũng là bước cụ thể hóa định hướng chiến lược của Quảng Ninh trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”, phát triển nhanh nhưng bền vững trên cơ sở tăng trưởng xanh và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Các nội dung trong tham luận tại hội thảo cho thấy, ngành hoa, cây cảnh đang mang lại giá trị kinh tế vượt trội so với nhiều lĩnh vực sản xuất nông nghiệp truyền thống. Theo thông tin chia sẻ của Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, phát triển rừng tỉnh Quảng Ninh, giá trị sản xuất phổ biến của ngành đạt từ 800 triệu đến 2,5 tỷ đồng/ha/năm; nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao đạt từ 3 - 5 tỷ đồng/ha/năm. So với sản xuất lúa, trồng hoa mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp 9 - 10 lần; so với rau màu, hoa chậu và cây trang trí có thể đạt giá trị cao gấp 6 - 7 lần.

Một số mô hình cụ thể tại Quảng Ninh đã chứng minh rõ hiệu quả của quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Tại xã Bình Khê (Đông Triều), doanh thu từ hoa, cây cảnh đạt khoảng 200 tỷ đồng/năm. Đây được xem là minh chứng sinh động cho việc phát triển nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và khai thác hiệu quả lợi thế địa phương.

Tại phường Hoành Bồ, từ một làng hoa truyền thống quy mô nhỏ với các loại hoa bản địa như cúc, huệ, thược dược, địa phương này đã từng bước trở thành “thủ phủ” của các dòng hoa xứ lạnh và giống nhập khẩu cao cấp như lan Hồ Điệp, tulip, cẩm tú cầu, diên vĩ cùng nhiều loại hoa chậu giá trị cao. Thu nhập từ sản xuất hoa tại đây hiện đạt khoảng 400 - 600 triệu đồng/ha. Riêng lan Hồ Điệp cho thu nhập từ 300 - 500 triệu đồng/ha/vụ/năm; hoa cúc đạt 300 - 400 triệu đồng/ha/năm; hoa layơn đạt từ 280 - 550 triệu đồng tùy giống.

Quang cảnh Triển lãm - Thi Bonsai nghệ thuật kết hợp cùng Hội thảo “Phát triển sản xuất hoa, cây cảnh theo hướng bền vững gắn với nông nghiệp đô thị và du lịch sinh thái” vừa được tổ chức tại Quảng Ninh. - (Ảnh: Bá Lâm)

Không chỉ tạo giá trị kinh tế trực tiếp, ngành hoa, cây cảnh còn mở ra hệ sinh thái dịch vụ đa dạng như thiết kế cảnh quan, thương mại, tổ chức sự kiện, du lịch trải nghiệm và dịch vụ đô thị xanh. Đây là yếu tố quan trọng góp phần mở rộng không gian tăng trưởng cho nông nghiệp đô thị trong bối cảnh mới.

Quảng Ninh cũng được đánh giá là địa phương có nhiều lợi thế để phát triển thị trường hoa, cây cảnh. Dân số toàn tỉnh tính đến giữa năm 2025 đạt khoảng 1,437 triệu người, tập trung đông tại các đô thị lớn như Bãi Cháy, Hạ Long, Hòn Gai, Uông Bí, Cẩm Phả (địa danh cũ). Cùng với tốc độ đô thị hóa cao và thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm dẫn đầu cả nước, nhu cầu sử dụng hoa, cây cảnh phục vụ đời sống, trang trí không gian sống và các sự kiện văn hóa ngày càng gia tăng.

Theo số liệu tại hội thảo, GRDP bình quân đầu người của Quảng Ninh năm 2023 đạt khoảng 9.500 USD, năm 2024 ước đạt 10.272 USD và năm 2025 khoảng 11.000 USD. Khi đời sống được nâng lên, nhu cầu về không gian sống xanh, cây cảnh nghệ thuật, bonsai, hoa lan và cây phong thủy cũng tăng mạnh. Nhu cầu tiêu thụ hoa trên địa bàn tỉnh hiện được ước tính tăng từ 10–15% mỗi năm, đặc biệt vào các dịp lễ, Tết, cưới hỏi, khai trương hay các sự kiện văn hóa, xã hội lớn.

Một điểm nhấn quan trọng được nhiều đại biểu nhấn mạnh là vai trò của hoa, cây cảnh trong phát triển đô thị xanh và nâng cao chất lượng môi trường sống. Sinh vật cảnh không chỉ giúp cải thiện môi trường, điều hòa vi khí hậu mà còn góp phần tạo dựng không gian sống chất lượng cao là yếu tố ngày càng được coi trọng trong phát triển đô thị hiện đại.

Thực tiễn tại Quảng Ninh cho thấy, việc phủ xanh các bãi thải ngành than, phát triển công viên, vườn hoa, tuyến phố xanh đã góp phần quan trọng trong cải thiện cảnh quan và xây dựng hình ảnh đô thị xanh, thân thiện môi trường. Ở khu vực nông thôn, các mô hình “đường hoa”, “vườn mẫu” đang trở thành tiêu chí quan trọng trong xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn theo hướng văn minh, hiện đại.

Bên cạnh hoa thương phẩm, lĩnh vực bonsai nghệ thuật cũng được đánh giá là hướng phát triển giàu tiềm năng gắn với kinh tế sinh thái và du lịch trải nghiệm. Theo tham luận của Câu lạc bộ Cây cảnh nghệ thuật Cẩm Phả, phong trào chơi và sản xuất bonsai hiện phát triển mạnh tại nhiều địa phương như Đông Triều, Quảng Yên, Cẩm Phả, Uông Bí, Hạ Long và Vân Đồn.

Không gian Triển lãm - Thi Bonsai nghệ thuật kết hợp cùng Hội thảo “Phát triển sản xuất hoa, cây cảnh theo hướng bền vững gắn với nông nghiệp đô thị và du lịch sinh thái” vừa được tổ chức tại Quảng Ninh. - (Ảnh: Bá Lâm)

Toàn tỉnh hiện ước có khoảng 500 nhà vườn bonsai với diện tích khoảng 40ha, bình quân khoảng 800m² mỗi nhà vườn. Nhiều nghệ nhân đã tạo ra các tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao, thị trường tiêu thụ từng bước mở rộng, đặc biệt tại các đô thị lớn. Các hội thi, triển lãm, trưng bày bonsai được tổ chức định kỳ, thu hút đông đảo nghệ nhân và nhà vườn tham gia, góp phần thúc đẩy giao lưu nghề nghiệp và quảng bá sinh vật cảnh Quảng Ninh.

Tuy nhiên, các ý kiến cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều “điểm nghẽn” cần tháo gỡ. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán; chưa hình thành vùng sản xuất tập trung; liên kết giữa các nhà vườn còn lỏng lẻo; giá trị sản phẩm chưa tương xứng với giá trị nghệ thuật; hoạt động quảng bá còn hạn chế; chưa xây dựng được thương hiệu chung mang tầm địa phương.

Đặc biệt, việc gắn kết giữa sản xuất bonsai với du lịch sinh thái, du lịch làng nghề vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Nhiều sản phẩm có giá trị nghệ thuật cao nhưng chưa được định giá đúng và chưa tiếp cận được thị trường rộng lớn hơn.

Từ thực tiễn đó, nhiều giải pháp đã được đề xuất tại hội thảo theo hướng đồng bộ và hiện đại. Trong đó, trọng tâm là quy hoạch vùng sản xuất tập trung; phát triển các làng nghề và điểm đến bonsai; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và thương mại điện tử; xây dựng thương hiệu “Bonsai Quảng Ninh” gắn với nghệ nhân tiêu biểu và bản sắc địa phương.

Nhiều ý kiến cũng đề xuất phát triển mô hình “vườn bonsai du lịch”, kết hợp trưng bày nghệ thuật, trải nghiệm tạo dáng cây, chăm sóc cây, chụp ảnh, bán cây và thiết kế tiểu cảnh nhằm gia tăng giá trị từ “sản phẩm” sang “dịch vụ”. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa nghệ nhân, nhà vườn và doanh nghiệp du lịch để hình thành chuỗi giá trị “nông nghiệp - du lịch - dịch vụ”.

Ứng dụng công nghệ hiện đại cũng được xem là giải pháp quan trọng trong giai đoạn tới, từ kỹ thuật chăm sóc, tạo dáng đến số hóa thông tin cây bằng mã QR truy xuất nguồn gốc, bán hàng trực tuyến và quảng bá trên nền tảng số.

Các đại biểu cho rằng, nếu những giải pháp này được triển khai đồng bộ, ngành hoa, cây cảnh không chỉ dừng lại ở giá trị sản xuất mà còn trở thành ngành kinh tế sinh thái mang đậm yếu tố văn hóa, nghệ thuật và du lịch, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh.

Hội thảo lần này không chỉ là diễn đàn trao đổi chuyên môn mà còn góp phần làm rõ hơn vai trò và vị trí của hoa, cây cảnh trong chiến lược phát triển dài hạn của Quảng Ninh. Từ những phân tích lý luận và thực tiễn, có thể khẳng định rằng phát triển hoa, cây cảnh là hướng đi phù hợp, có tính chiến lược trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng xanh, hiện đại và bền vững.

Trong bối cảnh Quảng Ninh tiếp tục hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và nâng cao chất lượng sống, lĩnh vực hoa, cây cảnh hoàn toàn có thể trở thành một động lực mới của nông nghiệp đô thị, góp phần xây dựng tỉnh phát triển toàn diện, hiện đại, giàu bản sắc và hài hòa với thiên nhiên.