Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông”: Tiếp nối mạch nguồn dựng nước, giữ nước

Từ lời Bác dặn ở Đền Hùng đến trách nhiệm với non sông

Đền Hùng là nơi thờ tự các Vua Hùng, những người có công dựng nước, đặt nền móng cho Nhà nước Văn Lang đầu tiên trong lịch sử dân tộc. Với vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của người Việt, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, là nơi hội tụ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và truyền thống đại đoàn kết toàn dân.

Lễ hội Đền Hùng được “gia ban quốc tế”từ đời Vua Lê Thánh Tông. Thời Nguyễn thì cho rước bài vị các Vua Hùng vào Huế thờ tại miếu Lịch đại Đế vương nhưng vẫn cấp sắc ở Đền Hùng. Thời Khải Định chính thức lấy ngày Giỗ Tổ 10/3 âm lịch. - (Ảnh Đại đoàn kết)

Hằng năm, hàng triệu đồng bào, du khách về với Đất Tổ để dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng, tìm hiểu lịch sử dân tộc và nhắc nhớ trách nhiệm của mỗi thế hệ đối với đất nước. Trong không gian ấy, những giá trị về cội nguồn không chỉ được lưu giữ qua đền thờ, lăng tẩm, hiện vật hay nghi lễ, mà còn được tiếp nối qua những dấu ấn lịch sử gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ngày 18/2/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 22c.NV/CC, xác định Giỗ Tổ Hùng Vương, ngày 10/3 Âm lịch, là một ngày kỷ niệm lịch sử. Cũng trong năm 1946, tại Hà Nội, Người chủ trì Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương.

Ngày 19/9/1954, trong lần đầu tiên về thăm Đền Hùng, Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong và căn dặn: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước. Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”.

Lời căn dặn ngắn gọn nhưng mang ý nghĩa sâu sắc, trở thành một thông điệp xuyên suốt về mối quan hệ giữa dựng nước và giữ nước. Từ công lao dựng nước của các Vua Hùng, Người nhắc nhở thế hệ hôm nay về trách nhiệm tiếp nối, bảo vệ thành quả của cha ông và xây dựng đất nước.

Hơn 70 năm qua, lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đền Hùng luôn được nhắc nhớ trong các hoạt động về nguồn, giáo dục truyền thống và trong đời sống tinh thần của người Việt Nam.

Lần thứ hai về thăm Đền Hùng, ngày 19/8/1962, Người căn dặn: “Bảo vệ, trồng thêm hoa, cây cối để Đền Hùng ngày càng trang nghiêm, đẹp đẽ và trở thành công viên lịch sử cho con cháu sau này đến tham quan”.

Lời căn dặn ấy thể hiện tầm nhìn về việc gìn giữ, tôn tạo không gian lịch sử, văn hóa để các thế hệ mai sau có điều kiện tham quan, tìm hiểu và cảm nhận những giá trị của Đất Tổ. Đây cũng là một trong những cơ sở để nhìn nhận việc bảo tồn cảnh quan Đền Hùng không chỉ là gìn giữ những công trình hiện hữu mà còn là bảo vệ không gian văn hóa, lịch sử gắn với cội nguồn dân tộc.

Tượng đài trong dòng chảy lịch sử Đền Hùng

Trong dòng chảy đó, Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” được xây dựng tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng và sẽ được khánh thành ngày 19/9/2026, nhân Lễ kỷ niệm 72 năm ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Đền Hùng lần thứ nhất.

Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” trong Khu Trung tâm lễ hội Đền Hùng. - (Ảnh: phutho.gov.vn)

Công trình được đặt trong Khu Trung tâm lễ hội Đền Hùng, gắn với không gian đã được quy hoạch cho các hoạt động văn hóa, lịch sử và lễ hội. Việc xây dựng Tượng đài vì vậy không chỉ tạo thêm một điểm nhấn kiến trúc, cảnh quan mà còn góp phần cụ thể hóa những dấu ấn lịch sử gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đất Tổ.

Tên gọi “Bác Hồ với ngày hội non sông” gợi nhắc mối liên hệ giữa hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh với lịch sử dựng nước của dân tộc. Đặt trong không gian thờ các Vua Hùng, hình tượng Người tiếp tục làm nổi bật mạch liên kết giữa cội nguồn dân tộc, truyền thống dựng nước và trách nhiệm giữ nước của các thế hệ người Việt Nam.

Theo UBND tỉnh Phú Thọ, công trình được quy hoạch trên diện tích 7,6ha, gắn với tổng thể Khu Trung tâm lễ hội Đền Hùng. Các hạng mục gồm Tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù điêu, khối phụ trợ, khán đài, đường dạo, công trình kiến trúc cảnh quan, sân vườn và cây xanh.

Theo quy mô dự kiến, tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh được làm bằng đồng, cao 7,5m, thể hiện hình tượng Người ngồi trên bệ đá khối tự nhiên. Thiết kế bảo đảm yêu cầu an toàn, bền vững và phù hợp với không gian rộng mở của Khu Trung tâm lễ hội.

Vị trí tượng cao hơn trục hành lễ từ 2,5 - 3m, bảo đảm không che khuất tầm nhìn lên các đền thờ chính và hài hòa với Bức phù điêu “Bác Hồ nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn Quân Tiên Phong” hiện có.

Những yếu tố về vị trí, quy mô và cảnh quan cho thấy công trình được đặt trong mối quan hệ tổng thể với không gian hiện hữu của Đền Hùng. Từ đó, Tượng đài không đứng tách biệt mà được kết nối với những dấu ấn lịch sử vốn đã hiện diện tại Khu Di tích.

Công trình trong không gian Di tích quốc gia đặc biệt

Là Di tích quốc gia đặc biệt, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng đặt ra yêu cầu chặt chẽ trong bảo tồn và phát huy giá trị. Việc bổ sung một công trình mới vì vậy phải được xem xét trong tổng thể quy hoạch, đồng thời bảo đảm tuân thủ các quy định của pháp luật về di sản văn hóa.

Công trình Tượng đài có hướng nhìn sang Bức tranh “Ngày hội non sông trên Đất Tổ”, gắn kết hài hòa với tổng thể Khu Trung tâm lễ hội. - (Ảnh: phutho.gov.vn)

Theo Luật Di sản văn hóa năm 2024, khu vực bảo vệ I, nơi có các yếu tố gốc cấu thành di tích, phải được bảo vệ nguyên trạng về mặt bằng và không gian.

Các Quyết định số 552/QĐ-TTg ngày 21/4/2017, Quyết định số 2260/QĐ-TTg ngày 31/12/2021 và Quyết định số 801/QĐ-TTg ngày 6/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ xác định phạm vi khu vực bảo vệ I và khu vực bảo vệ II của Khu Di tích lịch sử Đền Hùng.

Theo đó, khu vực bảo vệ I có diện tích 32,2ha, gồm các đền thờ, lăng Vua Hùng và những công trình, cảnh quan gốc của di tích, tiếp tục được bảo tồn nguyên trạng. Khu vực bảo vệ II có diện tích 812,8ha, gồm Khu Trung tâm lễ hội cùng các khu vực cảnh quan, sinh thái, công trình văn hóa, lịch sử và khu dân cư hiện trạng.

Đây là cơ sở để xác định vị trí xây dựng Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông”. Theo Quyết định số 801/QĐ-TTg, khu vực bảo vệ I được giữ nguyên, đồng thời bổ sung hạng mục xây dựng tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại đồi Phân Bùng, thuộc Khu Trung tâm lễ hội Đền Hùng và nằm trong khu vực bảo vệ II. Khu vực này được quy hoạch để tổ chức các không gian cảnh quan, văn hóa và phục vụ hoạt động lễ hội.

Như vậy, công trình được đặt ngoài khu vực bảo vệ I, nơi lưu giữ các yếu tố gốc của di tích, đồng thời nằm trong không gian Khu Trung tâm lễ hội đã được quy hoạch. Việc xác định vị trí, quy mô và các hạng mục công trình gắn với yêu cầu bảo tồn không gian di sản, cảnh quan và các công trình hiện hữu.

Theo lãnh đạo Khu Di tích lịch sử Đền Hùng, với các cơ sở và căn cứ pháp lý đã được xác lập, việc xây dựng Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” được thực hiện theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa và quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Công trình đồng thời thể hiện sự tri ân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và sự tiếp nối giữa các giá trị lịch sử trong không gian Đền Hùng.

Bồi đắp không gian văn hóa, giáo dục truyền thống

Đặt trong không gian Đền Hùng, Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” trước hết là một công trình kiến trúc, cảnh quan, đồng thời góp phần bồi đắp câu chuyện về cội nguồn dân tộc.

Từ câu chuyện các Vua Hùng dựng nước đến lời Bác căn dặn về giữ nước, công trình tạo thêm một không gian trực quan để các thế hệ hôm nay cảm nhận rõ hơn mối liên hệ giữa lịch sử dân tộc và trách nhiệm đối với đất nước.

Đồng chí Nguyễn Mạnh Tuấn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, nhấn mạnh việc xây dựng tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng có ý nghĩa sâu sắc về giáo dục truyền thống, văn hóa và chính trị - xã hội.

Theo đó, công trình góp phần hình thành không gian giáo dục cho các thế hệ về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và công lao của các bậc tiền nhân, từ thời các Vua Hùng dựng nước đến thời đại Hồ Chí Minh. Đây cũng là nơi để đồng bào và du khách khi về với Đất Tổ bày tỏ lòng tưởng nhớ, thành kính đối với các Vua Hùng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Cùng với giá trị giáo dục, sự hiện diện của tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và các hạng mục liên quan góp phần hoàn thiện không gian văn hóa của Khu Di tích, tạo điểm nhấn kiến trúc trong tổng thể cảnh quan đã được quy hoạch.

Việc bố trí công trình gắn với cảnh quan thiên nhiên và các công trình lịch sử hiện hữu, qua đó tạo sự liền mạch giữa không gian thực hành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên với các hoạt động văn hóa, giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc.

Tiếp nối mạch nguồn, hướng tới không gian văn hóa Hồ Chí Minh

Từ những dấu mốc lịch sử gắn với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đền Hùng, có thể thấy việc xây dựng Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” được đặt trong một dòng chảy đã hình thành từ chính lịch sử của Đất Tổ.

Đó là sự tiếp nối từ truyền thống dựng nước của các Vua Hùng đến sự nghiệp đấu tranh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại Hồ Chí Minh. Từ việc tưởng nhớ nguồn cội đến việc nhắc nhở trách nhiệm của những người đang sống hôm nay.

Công trình đồng thời thể hiện lòng tri ân đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, góp phần tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát huy giá trị của Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng.

Tại đây, câu chuyện dựng nước và giữ nước được tiếp nối trong cùng một dòng chảy lịch sử. Sự kết nối ấy hướng đến những giá trị bền vững: lòng biết ơn nguồn cội, trách nhiệm gìn giữ non sông và ý thức trân trọng, bảo vệ những giá trị mà cha ông để lại.

Với vị thế của vùng Đất Tổ, Phú Thọ mang trọng trách gìn giữ và phát huy các giá trị của Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng, bảo tồn các giá trị vật thể đồng thời phát huy chiều sâu lịch sử, văn hóa và tư tưởng của di sản.

Sau khi hoàn thành, Tượng đài “Bác Hồ với ngày hội non sông” được kỳ vọng trở thành một điểm đến có ý nghĩa, góp phần hình thành “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh” tại vùng Đất Tổ, làm phong phú thêm không gian văn hóa, giáo dục của Khu Di tích.

Quan trọng hơn, trong không gian linh thiêng của Đất Tổ, công trình góp phần giúp câu chuyện về cội nguồn dân tộc tiếp tục được lan tỏa trong đời sống hôm nay. Từ những lời căn dặn của Bác hơn 70 năm trước đến trách nhiệm của các thế hệ hiện tại và tương lai, mạch nguồn dựng nước, giữ nước tiếp tục được trao truyền bằng những giá trị lịch sử, văn hóa và lòng biết ơn.