Nhà văn Hoàng Quốc Hải: Một đời văn, một nhân cách và giá trị văn hóa còn mãi
Những chuyến thăm hỏi sức khỏe nhà văn Hoàng Quốc Hải không chỉ là dịp gặp gỡ, sẻ chia tình cảm mà còn mở ra những câu chuyện sâu sắc về văn chương, lịch sử, đạo đức và văn hóa dân tộc. Qua chia sẻ của TS. Bùi Hữu Dược cùng những người yêu mến ông, chân dung một nhà văn tài năng, đức độ càng thêm rõ nét.
Trong những lần đến thăm, hỏi thăm sức khỏe nhà văn Hoàng Quốc Hải, TS. Bùi Hữu Dược còn mang theo một món quà tinh thần đặc biệt: những bài thơ do chính ông sáng tác và dành tặng nhà văn. Điều thú vị là mỗi bài thơ đều gắn với biệt danh “Khú Đế”, một cách gọi riêng tạo nên nét thân tình, hóm hỉnh trong mối quan hệ giữa hai người. Những vần thơ không chỉ là món quà trong mỗi lần gặp gỡ mà còn thể hiện sự quan tâm, quý mến và tình cảm chân thành của TS. Bùi Hữu Dược dành cho nhà văn. Trong không khí cởi mở, vui vẻ của những buổi trò chuyện, câu chuyện về “Khú Đế” cùng những bài thơ được trao tặng trở thành một nét riêng đáng nhớ, góp phần làm cho những cuộc thăm hỏi thêm ấm áp và giàu ý nghĩa.
![]() |
| TS. Bùi Hữu Dược đọc tặng những bài thơ cho nhà văn, món quà tinh thần đặc biệt: những bài thơ do chính ông sáng tác và dành tặng nhà văn. Điều thú vị là mỗi bài thơ đều gắn với biệt danh “Khú Đế”. |
Từ những món quà tinh thần giản dị ấy có thể thấy, sự trân trọng dành cho một người cầm bút không chỉ được thể hiện qua những tác phẩm đã làm nên tên, mà còn qua tình cảm chân thành trong đời sống thường ngày. Những bài thơ mang dấu ấn “Khú Đế” cũng là một cách lưu giữ kỷ niệm, làm phong phú thêm những câu chuyện giữa những người cùng yêu mến văn chương và các giá trị văn hóa.
Một đời văn bền bỉ với lịch sử dân tộc
Trong những lần đến thăm gia đình, hỏi thăm sức khỏe nhà văn Hoàng Quốc Hải, TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo (Ban Tôn giáo Chính phủ), cùng những người yêu mến ông thường có những cuộc trò chuyện gần gũi, cởi mở. Không khí thân tình ấy không chỉ mang đến niềm vui gặp gỡ mà còn là dịp để mọi người cùng chia sẻ những câu chuyện về văn chương, lịch sử, đạo đức và văn hóa truyền thống.
Ở tuổi đã cao, nhà văn Hoàng Quốc Hải vẫn là người có nhiều suy ngẫm, trải nghiệm và những câu chuyện rất khó có duyên lắng nghe. Hơn nửa thế kỷ gắn bó với văn chương, ông đã dành nhiều tâm huyết cho việc nghiên cứu, sáng tác và tái hiện lịch sử dân tộc qua những trang tiểu thuyết có quy mô lớn. Với ông, viết về lịch sử không chỉ là kể lại những sự kiện đã qua, mà còn là hành trình tìm hiểu con người, thời đại và những giá trị làm nên chiều sâu văn hóa của một dân tộc.
![]() |
| Nhà văn Hoàng Quốc Hải (giữa) nhận danh hiệu "Công dân Thủ đô ưu tú năm 2024" từ Phó chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân (trái) và Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trần Sỹ Thanh.( Ảnh: Viết Thành). |
Trong hành trình sáng tác hơn nửa thế kỷ, nhà văn Hoàng Quốc Hải đã để lại dấu ấn qua nhiều tác phẩm thuộc các đề tài và thể loại khác nhau. Có thể kể đến những tác phẩm như Chiến lũy đá, Sau mùa lá rụng, Chờ đến ngày mai, Làng trong phố, Ký sự ven hồ, Đêm qua làng và Thăng Long nổi giận. Mỗi tác phẩm là một lát cắt trong quá trình lao động sáng tạo, thể hiện sự quan sát, chiêm nghiệm của nhà văn về con người, đời sống và những chuyển động của xã hội.
Dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp sáng tác của nhà văn Hoàng Quốc Hải là hai bộ tiểu thuyết lịch sử, Tám triều vua Lý và Bão táp triều Trần. Với tổng dung lượng gần 6.500 trang, được sáng tác trong hơn 30 năm, hai bộ sách bao quát gần 400 năm lịch sử dưới hai triều đại Lý và Trần. Đây là một công trình đồ sộ, thể hiện sự nghiêm túc, kiên trì, vốn tri thức và quá trình lao động bền bỉ của người cầm bút.
Không chỉ ở quy mô lớn, hai bộ tiểu thuyết còn cho thấy cách tiếp cận chân thực lịch sử của nhà văn. Để tái hiện một giai đoạn lịch sử với nhiều biến động, ông dành thời gian nghiên cứu tư liệu, tìm hiểu các nguồn sử liệu, điền dã và đối chiếu thông tin. Những nhân vật, sự kiện trong tác phẩm được đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể, đồng thời được soi chiếu qua đời sống, tâm lý, tính cách và những lựa chọn của con người.
Với nhà văn Hoàng Quốc Hải, tiểu thuyết lịch sử không đơn thuần là việc minh họa những gì đã được ghi chép trong chính sử. Người viết cần đi sâu khám phá những cái thực phía sau sự kiện, lý giải hoàn cảnh và động cơ của nhân vật, từ đó giúp người đọc hiểu rõ hơn về lịch sử. Với ông, sự sáng tạo của tiểu thuyết gia không đồng nghĩa với việc tùy tiện thay đổi bản chất sự thật. Nghệ thuật phải hướng tới chân thực, phải có cơ sở từ bối cảnh và logic lịch sử.
Quan niệm ấy cho thấy trách nhiệm của nhà văn trước quá khứ dân tộc. Lịch sử không chỉ là chất liệu để sáng tác mà còn là đối tượng đòi hỏi sự cẩn trọng, hiểu biết và thái độ tôn trọng. Bởi vậy, giá trị của Tám triều vua Lý và Bão táp triều Trần không chỉ nằm ở dung lượng đồ sộ mà còn ở nỗ lực đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng bằng ngôn ngữ văn học, bằng số phận và chiều sâu tâm lý của các nhân vật.
Những đóng góp ấy đã được ghi nhận qua các giải thưởng văn học, nghệ thuật. Năm 2008, nhà văn Hoàng Quốc Hải nhận Giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội. Năm 2017, bộ Bão táp triều Trần được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật. Theo tư liệu được cung cấp, Bão táp triều Trần đã tái bản 15 lần, còn Tám triều vua Lý tái bản 3 lần. Những con số ấy phần nào cho thấy sức sống của tác phẩm và sự quan tâm của bạn đọc đối với tiểu thuyết lịch sử.
Tài năng văn chương và nhân cách sống đáng trân trọng
Nhắc đến nhà văn Hoàng Quốc Hải, TS. Bùi Hữu Dược không chỉ đánh giá cao sức lao động cống hiến sáng tạo mà còn đặc biệt trân trọng chiều sâu tư tưởng và giá trị nhân văn trong các tác phẩm của ông. Theo TS. Bùi Hữu Dược, nhà văn là người tâm huyết, có trách nhiệm cao trong nghề cầm bút để tạo nên những tác phẩm, lịch sử, văn học. Trong ông việc văn chương và đạo đức có sự giao hòa, bổ trợ cho nhau để kết tinh hiện thân ông là người mẫu mực rất đáng trân trọng.
Nhận xét này gợi mở một phương diện quan trọng trong sáng tác của nhà văn Hoàng Quốc Hải. Lịch sử trong tác phẩm văn học của ông không chỉ hiện lên qua những triều đại, biến cố hay dấu mốc chính trị, quân sự, mà còn qua những vấn đề muôn thuở của con người: cách ứng xử trước thời cuộc, trách nhiệm với cộng đồng, lòng trung nghĩa, tình yêu quê hương và những lựa chọn liên quan đến vận mệnh đất nước. Qua đó, văn chương góp phần khơi dậy sự suy ngẫm về quá khứ, đồng thời đặt ra những câu hỏi có ý nghĩa đối với đời sống hôm nay.
![]() |
| Nhà văn Hoàng Quốc Hải chụp ảnh lưu niệm cùng tác giả Cư sĩ Diệu Như, Phân ban Thiền trà, Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam. |
Sự trân trọng của TS. Bùi Hữu Dược dành cho nhà văn còn xuất phát từ những điều ông cảm nhận qua các lần gặp gỡ, trò chuyện. Ông nhìn nhận nhà văn Hoàng Quốc Hải là người đức độ, khiêm nhường, chân thành và điềm đạm. Trong giao tiếp, nhà văn không nói những lời nặng nề, không nói xấu người khác. Những nhận xét ấy không chỉ là sự đánh giá về cách ứng xử mà còn cho thấy một nét đẹp trong nhân cách của người đã trải qua nhiều năm tháng, nhiều thăng trầm nhưng vẫn giữ được sự điềm tĩnh và thái độ sống chân thành.
Theo chia sẻ của TS. Bùi Hữu Dược, sự hòa thuận, êm ấm trong gia đình cũng là một nét đáng quý ở nhà văn Hoàng Quốc Hải. Từ cách ứng xử với những người xung quanh đến tình cảm dành cho gia đình, ông thể hiện lối sống coi trọng sự chân thành, tình nghĩa và sự bình yên. Đây cũng là những phẩm chất tạo nên sự gần gũi, khiến những người đến với ông, không chỉ trân trọng một nhà văn có nhiều đóng góp mà còn quý mến một con người bình dị luôn chân thành trong đời sống thường ngày.
Những cuộc trò chuyện thân tình vì thế không chỉ xoay quanh tác phẩm hay những câu chuyện văn học. Đó còn là dịp để những người tham dự dù chưa đọc hết những trang sách ông viết vẫn cảm nhận rõ hơn sự thống nhất giữa tư duy sáng tạo và nhân cách sống chuẩn mực của ông, một nhà văn đáng kính. Một đời cầm bút bền bỉ, một thái độ nghiêm túc trước lịch sử và một cách sống khiêm nhường, chân thành đã tạo nên những giá trị không dễ đo đếm bằng giải thưởng hay số lượng tác phẩm.
“Trà là một bài pháp” và những chiêm nghiệm về văn hóa dân tộc
Từ trải nghiệm để cầm bút viết, nhà văn Hoàng Quốc Hải đã am hiểu sâu sắc về nhiều lĩnh vực. Một trong những nội dung đáng chú ý trong các cuộc trò chuyện với nhà văn là những chia sẻ về văn hóa trà. Đặc biệt, khi chia sẻ và căn dặn với cư sĩ Diệu Như, người Phật tử làm trà tham gia Phân ban Thiền Trà, Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, ông đã gửi gắm nhiều suy ngẫm về mối liên hệ giữa trà, đạo đức, đời sống tâm linh và văn hóa truyền thống.
Quan tâm được nhà văn nhấn mạnh là: “Trà là một bài pháp”. Theo ông, trà không chỉ là thức uống phục vụ nhu cầu thường ngày mà còn là phương tiện để dẫn dắt con người đến với những câu chuyện về đạo lý, triết lý sống và các giá trị tốt đẹp từ Phật pháp. Thông qua một chén trà, người thưởng trà có thể lắng lại, suy ngẫm về cách sống, cách đối nhân xử thế và trách nhiệm của mỗi người đối với bản thân, gia đình, cộng đồng.
![]() |
| Nhà văn Hoàng Quốc Hải ngồi thưởng trà trò chuyện cùng TS. Bùi Hữu Dược và những người yêu mến nhà văn. |
Từ góc nhìn ấy, Thiền trà không nên chỉ được hiểu là một hình thức thưởng thức trà trong không gian yên tĩnh. Giá trị sâu xa hơn nằm ở khả năng kết nối con người, khơi gợi sự tỉnh thức, lòng biết ơn và tinh thần hướng thiện. Khi việc uống trà được thực hành với sự chú tâm, thanh tịnh và hiểu biết, mỗi cuộc gặp gỡ bên chén trà có thể trở thành dịp để chia sẻ những điều tốt đẹp, nuôi dưỡng đời sống tinh thần.
Nhà văn cũng nhấn mạnh việc thực hành văn hóa trà cần được tiến hành chỉn chu, trang nghiêm và có những hiểu biết nhất định. Những nghi thức truyền thống nếu được duy trì, thực hành cần xuất phát từ sự tìm hiểu cẩn thận về nguồn gốc, ý nghĩa, tránh làm theo hình thức hoặc chạy theo sự phô diễn bên ngoài. Điều quan trọng không chỉ là cách pha trà, dâng trà hay thưởng trà, mà còn là thái độ và tâm thế của người thực hành.
Từ câu chuyện Thiền trà, nhà văn Hoàng Quốc Hải liên hệ đến vị trí của trà trong các nghi lễ tâm linh của người Việt. Theo chia sẻ của ông, trong những dịp lễ Phật, lễ Thánh, lễ gia tiên hay tại đình, đền, miếu,.. trà là một trong những lễ vật (vật phẩm quý), nghi lễ (dâng cung kính mời) thể hiện lòng thành kính. Chén trà dâng lên không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn biểu đạt sự thanh khiết, lòng biết ơn và tâm hướng thiện của người dâng lễ.
Bởi vậy, trà và các dụng cụ dùng để dâng trà cần được giữ gìn sạch sẽ, tinh tươm. Người thực hành nghi lễ cũng cần có thái độ thành kính, không làm qua loa, lấy lệ. Nhà văn cho rằng, ý nghĩa của nghi lễ không chỉ nằm ở hình thức bên ngoài mà trước hết phải bắt đầu từ tâm thức của con người. Khi tâm thay đổi, nhận thức sẽ thay đổi; từ nhận thức đúng đắn, hành vi và cách thực hành văn hóa cũng dần được điều chỉnh theo hướng tốt đẹp hơn.
Từ đó, ông gợi mở vai trò của các vị Tăng, Ni ở từng tự viện, trong việc hướng dẫn Phật tử hiểu đúng và gìn giữ những nghi thức dâng trà truyền thống. Nếu được thực hành bằng sự hiểu biết và lòng thành, những nghi thức ấy có thể góp phần nuôi dưỡng nếp sống văn hóa, tinh thần biết ơn và ý thức hướng thiện. Với tinh thần Phật giáo, việc thực hành Thiền trà cũng có thể gắn với Tứ trọng ân, nhắc nhở mỗi người biết tri ân, báo ân và sống có trách nhiệm hơn với cuộc đời.
Không dừng lại ở phương diện văn hóa và tâm linh, nhà văn Hoàng Quốc Hải còn bày tỏ những trăn trở về giá trị kinh tế và vị thế của trà Việt Nam. Ông cho rằng Việt Nam có lịch sử trà lâu đời, sở hữu nhiều vùng nguyên liệu và sản phẩm có chất lượng, nhưng việc khai thác, phát triển giá trị văn hóa và xây dựng thương hiệu vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Một trong những vấn đề được ông quan tâm là tình trạng nguyên liệu trà Việt Nam được xuất khẩu, sau đó được chế biến, xây dựng thương hiệu ở nước ngoài và bán ra thị trường với giá trị cao hơn. Điều đó đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận lại chuỗi giá trị của ngành trà, từ sản xuất nguyên liệu, chế biến, phát triển sản phẩm đến xây dựng thương hiệu và tổ chức thị trường.
Theo hướng suy nghĩ của nhà văn, muốn nâng cao vị thế trà Việt, cần chú trọng chế biến sâu, nâng cao chất lượng, phát triển thương hiệu và tăng cường liên kết giữa người trồng trà với doanh nghiệp. Giá trị của trà không chỉ nằm ở sản lượng hay chất lượng nguyên liệu mà còn được tạo nên từ tri thức chế biến, văn hóa thưởng trà, câu chuyện vùng đất và bản sắc sản phẩm. Khi những yếu tố ấy được kết nối, trà Việt mới có điều kiện khẳng định vị thế và giúp người trồng trà, doanh nghiệp trong nước được hưởng thành quả tương xứng với công sức.
Những chia sẻ này cho thấy sự quan tâm của nhà văn không chỉ giới hạn trong phạm vi văn chương. Từ lịch sử đến văn hóa trà, từ đạo đức đến đời sống tâm linh, ông luôn hướng suy nghĩ của mình về việc nhận diện, gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống trong đời sống hiện đại.
Những giá trị được tiếp nối từ một đời văn
Qua những chuyến thăm hỏi và trò chuyện thân tình, chân dung nhà văn Hoàng Quốc Hải hiện lên từ nhiều góc độ. Đó là một người cầm bút dành gần như trọn cuộc đời để nghiên cứu về văn hóa, lịch sử để tạo nên những tác phẩm có giá trị nhiều mặt; Từ ông, một người khiêm nhường, chân thành, điềm đạm trong cách ứng xử; đồng thời là người luôn trăn trở trước những vấn đề văn hóa, đạo đức và sự phát triển của các giá trị truyền thống.
Nhận xét của TS. Bùi Hữu Dược, một người hơn 30 năm gắn bó với Phật giáo, tiếp cận với bao nhiêu chức sắc các tôn giáo, đặc biệt là các vị cao tăng thạc đức giàu kinh nghiệm xem xét cốt cách con người, TS luôn tỏ rõ sự tôn kính, quý mến nhà văn Hoàng Quốc Hải, một đời văn không chỉ được nhìn nhận qua số lượng tác phẩm hay những giải thưởng đã đạt được. Giá trị còn nằm ở những điều tác phẩm để lại trong lòng bạn đọc, ở cách người cầm bút sống và ứng xử, cũng như những tri thức, suy ngẫm được trao truyền qua các cuộc gặp gỡ. Với nhà văn Hoàng Quốc Hải, những trang viết về lịch sử cùng những chia sẻ về đạo đức, văn hóa và con người đã tạo nên một di sản văn hóa tinh thần đáng trân quý./.
Tin mới
Tin bài khác
Hẹn nhau về chợ phiên Bắc Hà, khám phá sắc màu Tây Bắc
Hái trái cây, tát mương bắt cá tại “miền Tây thu nhỏ” ở Cần Thơ
Khám phá Vĩnh Long qua hành trình trải nghiệm ẩm thực
Trần Nguyên Lộc: Người nghệ nhân thầm lặng và cuộc chuyển mình ngoạn mục từ mai vàng sang nghệ thuật bonsai
Nghệ nhân Nguyễn Thanh Tùng: từ bản lĩnh người lính đến niềm đam mê nghệ thuật bonsai
Cuộc gặp gỡ giữa đá và cây: Sự giao hòa của thiên nhiên, nghệ thuật và chiều sâu thời gian
Nghệ nhân Nguyễn Phúc Hoàng và hành trình lan tỏa tình yêu sinh vật cảnh
Hành trình khám phá đất, lửa từ góc nhìn đến tâm hồn
Hà Tĩnh: Vườn cam gần 20 năm tuổi lưu giữ nguồn gen quý
Gần 30 năm gắn bó với đam mê, nghệ nhân Bảy Khoa và bộ sưu tập bonsai cổ thụ ngoại cỡ tại Long An
Làng trầu trăm tuổi Vị Thủy: Từ nét văn hóa Nam Bộ đến hướng đi du lịch nông nghiệp
Có 3 cây bonsai này trong nhà, người xưa tin giúp giữ vượng khí, vun đắp tài lộc
Hoàng Trang bonsai - Gắn bó với nghề từ niềm đam mê tạo tác
Đầu tư nhà kính, bài toán cân đối chi phí và hiệu quả sản xuất
Dạ hợp: loài cây cảnh càng ngắm càng mê, càng trồng càng quý
Cây cảnh mai chiếu thủy và lệnh cấm trồng tại Hà Nội 1
Hà Tĩnh: Đánh thức “kho báu xanh” dược liệu ở miền núi
4 vị trí đặt cây cảnh được khuyên nên tránh theo quan niệm phong thủy
Nông nghiệp chuẩn bị triển khai loạt nhiệm vụ công nghệ từ đầu năm 2027
Cắt tỉa sai thời điểm, 3 loại cây có thể mất mùa hoa năm sau
Những loại cây bị cho là mang sát khí, gia chủ nên thận trọng khi trồng gần nhà
Chi hội bonsai TP. Hồ Chí Minh ra mắt ban chấp hành nhiệm kỳ 2026 – 2031: Kiến tạo tầm nhìn, kết nối đam mê, hướng đến phát triển bền vững
Hà Nội tận dụng đất xen kẹt xây hơn 500 công viên túi
Phổ biến quy định mới của Trung Quốc về đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm
Thủ tướng yêu cầu rà soát việc cấp phép cơ quan báo chí thuộc hội
Lễ kỷ niệm 15 năm thành lập Câu lạc bộ Hoa lan Hải Phòng
Bỏ tiền tỷ cải tạo đất vùng đồi, người đàn ông Nam Đông dựng cơ nghiệp với hàng chục nghìn giò lan
Món đặc sản độc lạ khiến nhiều người e dè của vùng cao Tây Bắc
Phụ nữ Sin Suối Hồ đổi đời nhờ nuôi lợn đen bản địa
Ít ai ngờ loại cây mọc ven đường này lại có giá trị kinh tế cao
Phú Thọ: Cây bưởi mở hướng làm giàu cho người dân Yên Trị
Mùa hoa ban tháng Ba, Hà Nội dịu dàng trong sắc tím miền Tây Bắc
Hẹn nhau về chợ phiên Bắc Hà, khám phá sắc màu Tây Bắc
Bản sắc đại ngàn qua “Phiên chợ Cơ Tu – Hương sắc núi rừng” 2026
Hái trái cây, tát mương bắt cá tại “miền Tây thu nhỏ” ở Cần Thơ
Khám phá Vĩnh Long qua hành trình trải nghiệm ẩm thực
Hội Sinh vật cảnh Hà Nội có Tân Chủ tịch: Cú hích cho bộ máy khóa mới
Hà Tĩnh: Muốn giữ cánh chim trời, phải chặn từ gốc
Hà Tĩnh: Hồng Yên Du vươn mình, nâng tầm giá trị nông sản
Độc đáo vườn thú “Bách Điểu” giữa không gian sinh thái Hà Tĩnh



