 |
| Bảo tàng Gốm Tam Thọ được đặt tại Khu sinh thái Linh Kỳ Mộc, phường Quảng Phú, tỉnh Thanh Hóa - Ảnh: Đức Thiện |
Từ long mạch sông Mã đến đỉnh cao văn hóa Đông Sơn
Dòng sông Mã - con sông lớn của xứ Thanh, không chỉ là trục thủy mạch địa lý, mà còn được xem như “long mạch văn hóa”, nuôi dưỡng bao lớp cư dân, hun đúc nên khí phách và trí tuệ của con người nơi đây. Từ long mạch ấy đã hình thành nên truyền thống “địa linh nhân kiệt”, nơi sản sinh nhiều anh hùng hào kiệt, danh nhân văn hóa, góp phần làm rạng danh non sông đất Việt.
 |
| Lễ cắt băng khánh thành và đưa Bảo tàng Gốm Tam Thọ vào hoạt động ngày 27/3/2026 - Ảnh: Đức Thiện |
Trong dòng chảy văn hóa ấy, gốm Tam Thọ được xem như một minh chứng sinh động cho sự kế thừa và phát triển của kỹ nghệ thủ công truyền thống Việt Nam từ hàng nghìn năm trước. Và nay, việc UBND tỉnh Thanh Hóa trao Quyết định cấp phép hoạt động bảo tàng ngoài công lập đối với Bảo tàng Gốm Tam Thọ, không chỉ đơn thuần là sự ra đời của một thiết chế văn hóa, mà còn là dấu mốc quan trọng trong hành trình bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa xứ Thanh.
 |
| Bảo tàng Gốm Tam Thọ góp phần đưa những giá trị văn hóa cổ truyền lan tỏa trong đời sống đương đại - Ảnh: Đức Thiện |
Sự kiện này được giới nghiên cứu, các nhà văn hóa và đông đảo người yêu di sản đánh giá là bước đi giàu ý nghĩa trong việc kết nối quá khứ Đông Sơn với hiện tại và tương lai, đưa những giá trị văn hóa cổ truyền tiếp tục lan tỏa trong đời sống đương đại.
Gốm Tam Thọ - Dấu tích rực rỡ của nghề thủ công cổ Việt Nam
Nhắc tới Tam Thọ là nhắc tới một trong những khu lò gốm cổ nổi tiếng bậc nhất Việt Nam. Trong giai đoạn 1937 - 1939, nhà khảo cổ học người Thụy Điển O. Janse đã phát hiện và tiến hành khai quật khu lò gốm cổ này, tại trang trại kinh tế tổng hợp cá - lúa, thôn Thịnh Vạn, xã Quảng Thịnh (nay là phường Đông Quang, tỉnh Thanh Hóa). Những công bố khoa học của ông đã đưa Tam Thọ trở thành địa điểm khảo cổ, được giới nghiên cứu trong và ngoài nước đặc biệt quan tâm.
 |
| Đoàn công tác của Trung ương Hội Sinh vật cảnh Việt Nam, do ông Nguyễn Mạnh Quỳnh - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội (thứ 2 bên trái sang) dẫn đầu đến thăm Bảo tàng - Ảnh: Đức Thiện |
Qua các cuộc khai quật, hàng vạn hiện vật đã được phát hiện tại khu vực Gò Án Lớn thuộc khu di tích lò gốm cổ Tam Thọ. Đây được xem là một trong những trung tâm sản xuất gốm cổ có quy mô lớn và kỹ thuật phát triển cao của người Việt thời kỳ đầu Công nguyên.
Hiện nay, Bảo tàng Gốm Tam Thọ đang lưu giữ và trưng bày gần 10.000 hiện vật gốm quý, trong đó có nhiều hiện vật độc bản mang giá trị lớn về khảo cổ học, lịch sử, mỹ thuật và văn hóa. Các hiện vật đa dạng từ chum, vò, bát, đĩa, chân đèn, tượng đất nung…, phản ánh sinh động đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng và trình độ chế tác của cư dân cổ vùng sông Mã.
 |
| Bảo tàng Gốm Tam Thọ hiện đang lưu giữ và trưng bày gần 10.000 hiện vật gốm quý - Ảnh: Đức Thiện |
Điều đáng quý là nhiều hiện vật vẫn giữ được những đường nét hoa văn tinh xảo, kỹ thuật nung gốm đặc sắc, cùng dấu ấn thẩm mỹ riêng biệt của người Việt cổ. Không chỉ là hiện vật khảo cổ đơn thuần, mỗi sản phẩm gốm còn là “chứng nhân văn hóa”, kể lại câu chuyện về một nền văn minh từng phát triển rực rỡ trên đất Thanh Hóa.
Theo ông Lê Thành Đông - Trưởng phòng Văn hóa xã hội phường Đông Quang, việc hình thành Bảo tàng Gốm Tam Thọ có ý nghĩa đặc biệt trong công tác gìn giữ di sản địa phương. Ông cho rằng đây là công trình không chỉ phục vụ nghiên cứu khoa học, mà còn góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho thế hệ trẻ, tạo thêm điểm nhấn trong phát triển du lịch văn hóa của địa phương.
 |
| Ông Lê Thành Đông - Trưởng phòng Văn hóa xã hội phường Đông Quang, Thanh Hoá - Ảnh: Đức Thiện |
“Bảo tàng Gốm Tam Thọ hiện đang lưu giữ và trưng bày hàng nghìn hiện vật, góp phần khẳng định giá trị văn hóa lâu đời của xứ Thanh, đồng thời tạo cầu nối để công chúng hiểu hơn về lịch sử hình thành và phát triển của nghề gốm cổ Việt Nam” - Ông Lê Thành Đông nhấn mạnh.
Cầu nối văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế
Không chỉ mang ý nghĩa trong phạm vi địa phương, sự ra đời của Bảo tàng Gốm Tam Thọ còn thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, tổ chức văn hóa và bạn bè quốc tế.
Ngài Pavlin Todorov - Đại sứ Bulgaria tại Việt Nam đánh giá cao những nỗ lực của Thanh Hóa trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống. Theo ngài Đại sứ, các bảo tàng ngoài công lập như Bảo tàng Gốm Tam Thọ đóng vai trò rất quan trọng trong việc gìn giữ ký ức lịch sử và thúc đẩy giao lưu văn hóa giữa các quốc gia.
 |
| Ngài Pavlin Todorov (ngoài cùng bên phải) đánh giá cao những nỗ lực của Thanh Hóa trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống - Ảnh: Đức Thiện |
Ngài Pavlin Todorov cho rằng, những hiện vật gốm cổ không chỉ phản ánh trình độ thủ công của người Việt cổ, mà còn cho thấy chiều sâu văn minh và bản sắc văn hóa độc đáo của Việt Nam trong dòng chảy lịch sử nhân loại. Việc đưa các giá trị ấy đến gần hơn với cộng đồng và du khách quốc tế sẽ góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.
Ở góc độ nghiên cứu văn hóa, TS Nguyễn Xuân Phi - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Truyền thống Việt Nam nhận định rằng, Bảo tàng Gốm Tam Thọ là “một mắt xích quan trọng” trong việc kết nối các giá trị văn hóa Đông Sơn với đời sống hiện đại.
 |
| TS Nguyễn Xuân Phi (áo vest đen, thứ 4 từ trái sang) cùng các đại biểu tham quan Bảo tàng Gốm Tam Thọ - Ảnh: Đức Thiện |
Theo TS Nguyễn Xuân Phi, văn hóa không chỉ tồn tại trong sách vở hay hiện vật trưng bày, mà phải được “đánh thức” thông qua hoạt động giáo dục, trải nghiệm và lan tỏa trong cộng đồng. Việc xây dựng bảo tàng theo hướng mở, gắn với không gian sinh thái và trải nghiệm thực tế, sẽ giúp di sản trở nên sống động hơn đối với công chúng, đặc biệt là giới trẻ.
Cùng chung quan điểm đó, ông Nguyễn Mạnh Quỳnh - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Sinh vật cảnh Việt Nam cho rằng, việc hình thành bảo tàng trong không gian trang trại sinh thái là hướng đi giàu tính sáng tạo, tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa, thiên nhiên và du lịch trải nghiệm.
 |
| Ông Nguyễn Mạnh Quỳnh - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội Sinh vật cảnh Việt Nam cho rằng, việc hình thành bảo tàng trong không gian trang trại sinh thái là hướng đi giàu tính sáng tạo - Ảnh: Đức Thiện |
“Xứ Thanh không chỉ giàu truyền thống lịch sử, mà còn có tiềm năng lớn để phát triển du lịch văn hóa - sinh thái. Sự xuất hiện của Bảo tàng Gốm Tam Thọ sẽ góp phần làm phong phú thêm các sản phẩm du lịch đặc trưng của địa phương, đồng thời nâng cao ý thức cộng đồng trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản dân tộc” - Ông Nguyễn Mạnh Quỳnh đánh giá.
Có thể thấy, sự ra đời của Bảo tàng Gốm Tam Thọ không đơn thuần là việc lưu giữ những hiện vật cổ xưa, mà còn là hành trình đánh thức ký ức văn hóa dân tộc, kết nối các giá trị truyền thống với hơi thở của thời đại mới.
 |
| Ông Nguyễn Ngọc Văn - Chánh Văn phòng (ở giữa) và ông Nguyễn Mạnh Tuyến - Phó Chánh Văn phòng Trung ương Hội SVC Việt Nam lắng nghe hướng dẫn viên giới thiệu các hiện vật được trưng bày tại Bảo tàng Gốm Tam Thọ - Ảnh: Đức Thiện |
Từ dòng sông Mã mang trong mình “long mạch văn hóa” của xứ Thanh, những lớp trầm tích Đông Sơn vẫn đang tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và hồi sinh trong đời sống hôm nay. Và Bảo tàng Gốm Tam Thọ chính là một nhịp cầu bền vững để quá khứ gặp gỡ hiện tại, để di sản tiếp tục truyền cảm hứng cho tương lai của văn hóa Việt Nam.
Sau đây là một vài hình ảnh tại Bảo tàng Gốm Tam Thọ:
Đức Thiện