Làng đá Ba Lá: Đánh thức “mỏ vàng” sinh vật cảnh xứ Thanh

Ông Nguyễn Mạnh Quỳnh (thứ 2 từ phải sang), dẫn đầu đoàn công tác của Trung ương Hội về thị sát tại làng đá Ba Lá, Thanh Hoá - Ảnh: Đức Thiện

Những ngày gần đây, làng đá Ba Lá trở nên sôi động hơn, khi đón đoàn công tác của Hội Sinh vật cảnh Việt Nam do ông Nguyễn Mạnh Quỳnh - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội dẫn đầu về thị sát, làm việc và định hướng phát triển. Tham gia đoàn công tác, về phía Hội Sinh vật cảnh Việt Nam, còn có ông Nguyễn Ngọc Văn - Chánh Văn phòng, ông Nguyễn Mạnh Tuyến – Phó Chánh Văn phòng Trung ương Hội. Chuyến đi không chỉ là sự ghi nhận thực tế, mà còn mở ra nhiều kỳ vọng mới cho làng nghề giàu tiềm năng này.

Từ nghề truyền thống đến không gian nghệ thuật đá cảnh độc đáo

Dạo quanh làng đá Ba Lá, dễ dàng bắt gặp những khối đá khổng lồ với hình thù kỳ thú: Có khối dựng đứng như cột trụ trời, có khối uốn lượn mềm mại như dòng chảy của thời gian, lại có những phiến đá vân mây cuộn xoáy tựa bức tranh thuỷ mặc. Không gian làng nghề vì thế mang dáng dấp của một “bảo tàng ngoài trời”, nơi thiên nhiên và bàn tay con người cùng tạo nên những tác phẩm độc bản.

Du khách dễ dàng bắt gặp những khối đá khổng lồ với hình thù kỳ thú ở làng đá Ba Lá - Ảnh: Đức Thiện

Các cơ sở đá tại đây không chỉ khai thác, vận chuyển, mà còn chú trọng chế tác, tạo hình để nâng tầm giá trị của đá cảnh. Những bộ bàn ghế đá, đôn đá, tượng đá hay các tiểu cảnh được xử lý công phu, vừa giữ được vẻ nguyên sơ vừa đảm bảo tính ứng dụng cao. Điều này cho thấy sự chuyển mình rõ nét của làng nghề, từ khai thác thô sang chế tác tinh, từ buôn bán đơn lẻ sang hướng đến thị trường nghệ thuật.

Anh Nguyễn Tài Trung (ngoài cùng bên trái) chia sẻ kinh nghiệm tạo tác đá với đoàn công tác - Ảnh: Đức Thiện

Anh Nguyễn Tài Trung - Chủ cơ sở Trung Đá chia sẻ: “Trước đây, người làm đá chủ yếu bán theo dạng nguyên khối, giá trị chưa cao. Nhưng vài năm gần đây, khách hàng đòi hỏi tính thẩm mỹ và ý tưởng nhiều hơn, nên chúng tôi phải đầu tư máy móc, học hỏi kỹ thuật để tạo ra sản phẩm có hồn, có câu chuyện”.

Anh Vũ Văn Trọng (ngoài cùng bên trái) giới thiệu quy trình tạo tác đá với đoàn công tác - Ảnh: Đức Thiện

Cùng chung quan điểm, anh Vũ Văn Trọng - Chủ cơ sở đá cảnh Thiên Sơn cho biết: “Đá đẹp là do thiên nhiên ban tặng, nhưng để trở thành tác phẩm thì cần bàn tay con người. Người làm đá giờ không chỉ là thợ, mà phải là nghệ nhân, hiểu được ‘ý’ của đá để tôn lên vẻ đẹp sẵn có”.

Thị sát, định hướng phát triển từ Hội Sinh vật cảnh Việt Nam

Trong chuyến thị sát, ông Nguyễn Mạnh Quỳnh cùng đoàn công tác đã trực tiếp tham quan nhiều cơ sở sản xuất, khu trưng bày và trao đổi với các nghệ nhân, chủ cơ sở. Những khối đá lớn được sắp đặt bài bản, xen kẽ cây xanh và tiểu cảnh khiến không gian trở nên hài hoà, gần gũi với thiên nhiên, đúng tinh thần của sinh vật cảnh.

Ông Nguyễn Mạnh Quỳnh (ngoài cùng bên trái) cùng đoàn công tác trực tiếp tham quan nhiều cơ sở sản xuất tại làng đá Ba Lá - Ảnh: Đức Thiện

Đánh giá về tiềm năng của làng đá Ba Lá, ông Nguyễn Mạnh Quỳnh nhận định: “Đây là một trong những điểm sáng về đá cảnh của khu vực Bắc Trung Bộ. Làng nghề có lợi thế về nguồn nguyên liệu, đội ngũ thợ lành nghề và thị trường tiêu thụ ổn định. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có quy hoạch tổng thể, gắn kết giữa sản xuất, trưng bày và du lịch sinh thái”.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của Hội Sinh vật cảnh địa phương trong việc kết nối, định hướng và nâng cao giá trị nghệ thuật cho sản phẩm. Theo đó, việc xây dựng thương hiệu “đá cảnh Ba Lá” gắn với tiêu chí thẩm mỹ, văn hoá và sinh thái là hướng đi cần thiết trong thời gian tới.

Ông Trần Đình Tuấn - Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh Bỉm Sơn, Thanh Hoá (ngoài cùng bên trái) chụp ảnh lưu niệm cùng đoàn công tác bên một tác phẩm đá tự nhiên - Ảnh: Đức Thiện

Ông Trần Đình Tuấn - Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh Bỉm Sơn, Thanh Hoá chia sẻ: “Chúng tôi xác định làng đá Ba Lá không chỉ là nơi sản xuất, mà còn là điểm đến trải nghiệm. Hội sẽ phối hợp với các cơ sở để tổ chức trưng bày, hội thi, từng bước đưa đá cảnh Ba Lá tham gia sâu hơn vào các sự kiện trong nước và quốc tế”.

Người thợ giữ hồn đá - từ sinh kế đến đam mê

Đằng sau những khối đá tưởng chừng vô tri là mồ hôi, công sức và cả niềm đam mê của những người thợ. Tại một xưởng chế tác, chị Thương - Công nhân làm việc nhiều năm trong nghề chia sẻ giản dị: “Công việc này vất vả, nặng nhọc nhưng cũng thú vị. Mỗi khối đá là một thử thách, phải quan sát kỹ mới biết nên cắt, mài ở đâu để giữ được dáng đẹp. Làm lâu rồi cũng thấy yêu đá lúc nào không hay”.

Chị Thương vui vẻ bên công việc mình yêu thích - Ảnh: Đức Thiện

Hình ảnh những người thợ miệt mài bên máy cắt, những nhóm khách tham quan chăm chú chiêm ngưỡng từng vân đá, hay những cuộc trao đổi sôi nổi giữa các chủ cơ sở… , tất cả tạo nên nhịp sống đặc trưng của làng đá Ba Lá, nơi truyền thống và hiện đại đang giao thoa mạnh mẽ.

Một tác phẩm đá bonsai được các thợ thủ công tạo tác tinh tế - Ảnh: Đức Thiện

Không chỉ là sinh kế, nghề đá còn trở thành niềm tự hào của người dân nơi đây. Nhiều gia đình gắn bó với nghề qua nhiều thế hệ, không ngừng học hỏi, sáng tạo để bắt kịp xu hướng thị trường. Sự xuất hiện của các đoàn khách, các chuyên gia, nghệ nhân từ nhiều nơi cũng góp phần làm giàu thêm tư duy và kỹ năng cho người làm nghề.

Hướng tới một trung tâm sinh vật cảnh của khu vực

Từ thực tế khảo sát, có thể thấy làng đá Ba Lá đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Với sự quan tâm của Hội Sinh vật cảnh Việt Nam cùng chính quyền địa phương, việc quy hoạch lại không gian làng nghề, xây dựng khu trưng bày tập trung, kết hợp du lịch trải nghiệm là hoàn toàn khả thi.

Nếu được đầu tư bài bản, làng đá Ba Lá sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn cho những người yêu đá cảnh, yêu thiên nhiên và nghệ thuật - Ảnh: Đức Thiện

Nếu được đầu tư bài bản, nơi đây có thể trở thành điểm đến hấp dẫn cho những người yêu đá cảnh, yêu thiên nhiên và nghệ thuật. Không chỉ dừng lại ở việc mua bán, du khách còn có thể trực tiếp trải nghiệm quá trình chế tác, tìm hiểu giá trị văn hoá của từng loại đá, điều mà không phải làng nghề nào cũng có được.

Ông Khiếu Thành Tân - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Sinh vật cảnh Bỉm Sơn (bên trái) và ông Nguyễn Mạnh Quỳnh bên tác phẩm đá bonsai - Ảnh: Đức Thiện

Ông Khiếu Thành Tân - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Sinh vật cảnh Bỉm Sơn cho rằng: “Điều quan trọng là phải thay đổi tư duy làm nghề. Không chỉ làm ra sản phẩm đẹp, mà còn phải kể được câu chuyện văn hoá, gắn với bản sắc địa phương. Khi đó, giá trị của đá cảnh sẽ không dừng ở vật chất, mà còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc”.

Đoàn công tác của Hội Sinh vật cảnh Việt Nam chụp ảnh lưu niệm cùng Hội Sinh vật cảnh Bỉm Sơn, Thanh Hoá - Ảnh: Đức Thiện

Chuyến thị sát của ông Nguyễn Mạnh Quỳnh và đoàn công tác vì thế không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận, mà còn là bước khởi đầu cho một chiến lược phát triển. Khi những định hướng được hiện thực hoá, làng đá Ba Lá hoàn toàn có thể vươn lên trở thành một trung tâm sinh vật cảnh tiêu biểu của khu vực, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hoá, nghệ thuật của xứ Thanh.

Từ những khối đá thô sơ của tự nhiên, qua bàn tay con người, Ba Lá đang từng bước “đánh thức” giá trị tiềm ẩn để tạo nên những tác phẩm mang hồn cốt đất trời. Và trong hành trình ấy, sự đồng hành của những người làm nghề, nhà quản lý và giới chuyên môn sẽ là chìa khoá để làng đá này phát triển bền vững, xứng đáng với vị thế vốn có.