Bonsai không chỉ là nghệ thuật của cây cối, mà còn là nơi hội tụ của tinh thần thiền cùng vẻ đẹp của sự tĩnh tại. Trong văn hóa thiền, bonsai mang một nét huyền nhiệm rất riêng. Sở dĩ bonsai trở nên đặc biệt là bởi nó mượn hình thức của thiền để biểu đạt một nội tâm điềm tĩnh giữa đời sống thực tại.
Nguồn cội của mọi loại hình nghệ thuật thường được tìm thấy qua quá trình tái khám phá những nền văn minh cổ xưa. Mỹ học bonsai cũng vậy, chỉ khi lần theo dòng chảy lịch sử và quay về với căn nguyên văn hóa, nghệ thuật bonsai mới thực sự bộc lộ được sức sống sáng tạo cùng vẻ đẹp đậm đà bản sắc dân tộc.
 |
Bất kỳ nghệ thuật nào cũng có khả năng gột rửa tâm hồn, và bonsai càng thể hiện rõ điều đó hơn bởi đây là một loại hình nghệ thuật mang trong mình sự sống. Chính sinh mệnh hiện hữu trong từng thân cây, cành lá đã tạo nên sức lay động đặc biệt của bonsai đối với con người.
Nghệ thuật bonsai là một bộ môn mang tính tổng hợp rất cao. Muốn “chơi” bonsai thật sự có chiều sâu thì trong cái “chơi” ấy phải bao hàm tri thức, sự tu dưỡng và cảm thụ ở nhiều phương diện. Chỉ khi nắm bắt toàn diện kiến thức và kỹ năng của nghệ thuật này, người nghệ nhân mới có thể tạo nên những tác phẩm có phong vị riêng. Học hỏi rộng khắp, tìm về nguồn cội và tinh thần của nghệ thuật mới giúp con người đạt đến sự tự do trong sáng tạo, từ đó hình thành nên cá tính nghệ thuật độc đáo của riêng mình.
Muốn nâng cao tầng văn hóa của bonsai, cần hiểu được cội nguồn sinh thành của nghệ thuật ấy. Một nghệ thuật chỉ dừng ở kỹ xảo mà không truy tìm căn nguyên thì chẳng khác nào một cái cây không rễ, khó có thể bước vào cảnh giới cao nhã, càng khó đạt đến thành tựu lớn. Nguy hiểm hơn, trong quá trình không ngừng “hội nhập”, nghệ thuật bonsai có thể đánh mất chính nền văn minh và bản sắc của mình, khiến vị thế văn hóa trở nên mờ nhạt và tinh thần nghệ thuật dần lạc hướng. Nếu vậy, bonsai còn lấy gì để minh chứng cho chân lý: “Càng mang tính dân tộc, càng thuộc về thế giới”?
Tinh hoa văn hóa dân tộc nên và phải là nguồn tài nguyên tinh thần chung của nghệ thuật bonsai, cũng như của nhiều bộ môn nghệ thuật khác. Sáng tạo bonsai cho con người cơ hội được đứng trong điện đường văn hóa, cùng các bậc tiên hiền “đàm đạo”, để tiếng đàn và khúc ca nghệ thuật chưa từng đứt đoạn.
 |
Bonsai được gọi là một “nghệ thuật tao nhã”, điều đó cho thấy tình yêu và sự trân trọng mà con người dành cho nó. Chính nghệ thuật ấy đang góp phần dựng xây một mái nhà tinh thần cho tâm hồn con người nương náu, đồng thời giúp nghệ thuật bonsai của một quốc gia lưu truyền bền vững trong dòng chảy văn hóa thế giới.
Trong văn hóa thiền, bonsai thể hiện một vẻ huyền nhiệm đặc biệt. Nó độc đáo bởi đã dùng tinh thần thiền để diễn tả thế giới nội tâm bình thản giữa hiện thực cuộc đời. Chất tinh thần mong manh mà man mác buồn ấy chính là khí chất thẩm mỹ của phương Đông cổ điển - nơi tư tưởng thiền tông hiện diện sâu sắc trong cái lạnh thanh sơ, trong nỗi cô tịch, giữa vô thường, khổ, vô ngã.
