Trong lịch sử phát triển của bất kỳ đô thị lớn nào, sẽ luôn có những thời điểm đánh dấu sự chuyển dịch về tư duy quy hoạch. Đó không chỉ là câu chuyện mở rộng địa giới, xây thêm những khu nhà mới hay hình thành các tuyến giao thông hiện đại, mà sâu xa hơn là cách thành phố lựa chọn hình thái phát triển cho tương lai của mình.
Với Hà Nội, việc ban hành Đề án Khu đô thị đa mục tiêu theo Quyết định số 2636/QĐ-UBND ngày 25/5/2026 được xem là một bước đi mang ý nghĩa như vậy. Đằng sau những con số quy hoạch và các chỉ tiêu phát triển là một cách tiếp cận mới về tổ chức không gian đô thị – nơi con người không chỉ có chỗ ở mà còn có môi trường làm việc, học tập, chăm sóc sức khỏe và tận hưởng các tiện ích thiết yếu ngay trong cộng đồng mình sinh sống.
Trong nhiều năm qua, tốc độ đô thị hóa của Hà Nội diễn ra mạnh mẽ. Các khu đô thị mới liên tục xuất hiện ở phía Tây, phía Đông hay phía Nam thành phố. Hạ tầng giao thông từng bước được mở rộng với các tuyến vành đai, đường hướng tâm và hệ thống giao thông công cộng đang được đầu tư đồng bộ.
 |
| Đề án được phê duyệt, các khu đô thị đa mục tiêu sẽ được phát triển đồng đều tại 8 hướng của thành phố, gắn với 9 trục động lực phát triển trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. - (Ảnh minh họa) |
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó là những thách thức ngày càng rõ nét. Mật độ dân cư khu vực trung tâm vẫn ở mức cao. Áp lực giao thông vào giờ cao điểm chưa giảm đáng kể. Không ít người mỗi ngày phải di chuyển hàng chục cây số từ nơi ở đến nơi làm việc. Một số khu đô thị mới tuy có nhà ở hiện đại nhưng lại thiếu các dịch vụ công cộng hoặc chưa hình thành được hệ sinh thái kinh tế đủ mạnh để tạo việc làm tại chỗ.
Chính trong bối cảnh đó, mô hình khu đô thị đa mục tiêu được đặt ra như một giải pháp nhằm tái cấu trúc không gian phát triển của Thủ đô theo hướng cân bằng và bền vững hơn.
Theo Đề án được phê duyệt, các khu đô thị đa mục tiêu sẽ được phát triển đồng đều tại 8 hướng của thành phố, gắn với 9 trục động lực phát triển trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Đây không chỉ là sự phân bố lại dân cư mà còn là cách hình thành những cực tăng trưởng mới, giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử vốn đang phải gánh quá nhiều chức năng.
Từ góc độ quy hoạch, điều đáng chú ý nhất là Hà Nội không phát triển các khu đô thị này theo mô hình đơn chức năng như trước đây. Thay vì chỉ tập trung vào nhà ở, mỗi khu đô thị sẽ được định hướng trở thành một không gian tích hợp nhiều chức năng.
Trong phạm vi một khu đô thị, người dân có thể tiếp cận hệ thống trường học từ mầm non đến phổ thông, các cơ sở đào tạo nghề, bệnh viện, phòng khám, trung tâm thương mại, không gian văn hóa, thể thao và các dịch vụ công cộng thiết yếu. Song song với đó là các khu thương mại, dịch vụ, logistics đô thị, sản xuất sạch và không gian làm việc hiện đại.
Nói cách khác, thành phố đang hướng tới xây dựng những cộng đồng mà ở đó cư dân có thể "sống – làm việc – hưởng tiện ích tại chỗ". Đây là một trong những xu hướng phát triển đô thị được nhiều quốc gia áp dụng nhằm nâng cao chất lượng sống và giảm áp lực giao thông.
Nếu trước đây việc lựa chọn nơi ở thường gắn với câu hỏi "đi làm có thuận tiện không", thì trong tương lai, những khu đô thị đa mục tiêu được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn đáng kể khoảng cách giữa nơi ở và nơi làm việc. Thời gian dành cho việc di chuyển có thể được chuyển hóa thành thời gian cho gia đình, học tập, nghỉ ngơi và các hoạt động cộng đồng.
Một điểm nổi bật khác của Đề án là định hướng phát triển đô thị gắn liền với sinh kế của người dân. Trong thực tế, nhiều khu đô thị được đầu tư bài bản nhưng vẫn thiếu sức sống bởi chưa tạo được việc làm hoặc các hoạt động kinh tế ổn định.
Hà Nội lần này đặt mục tiêu khác. Các khu đô thị đa mục tiêu không chỉ là nơi cư trú mà còn phải trở thành không gian tạo ra cơ hội phát triển kinh tế. Thành phố khuyến khích hình thành hệ sinh thái kinh tế đô thị đa dạng gồm thương mại, dịch vụ, logistics, kinh tế số, kinh tế sáng tạo và các mô hình sản xuất sạch.
Đây là yếu tố quan trọng bởi một đô thị chỉ thực sự phát triển bền vững khi cư dân có thể tìm thấy cơ hội việc làm và nguồn thu nhập ngay trong chính cộng đồng nơi mình sinh sống.
Bên cạnh việc tạo lập không gian sống mới, Đề án còn hướng tới giải quyết một trong những bài toán lớn nhất của Hà Nội hiện nay là nhu cầu nhà ở.
Theo tính toán của thành phố, tổng nhu cầu phát triển nhà ở trong giai đoạn 2021-2030 vào khoảng từ 195 đến 255 triệu mét vuông sàn. Sau khi đáp ứng nhu cầu về nhà ở xã hội và nhà ở do người dân tự xây dựng, Hà Nội vẫn cần phát triển thêm từ 132 đến 192 triệu mét vuông sàn nhà ở thương mại và nhà ở tái định cư.
Đáng chú ý, cơ cấu phát triển nhà ở trong các khu đô thị đa mục tiêu được thiết kế theo hướng hài hòa giữa mục tiêu kinh tế và an sinh xã hội. Nhà ở xã hội, nhà ở phục vụ tái định cư, nhà ở công vụ, nhà ở cho thuê và nhà ở thương mại đều được tính toán trong tổng thể phát triển.
Đặc biệt, việc ưu tiên quỹ nhà ở phục vụ công tác tái thiết đô thị, giãn dân khu vực nội đô và giải phóng mặt bằng cho các dự án trọng điểm cho thấy vai trò quan trọng của các khu đô thị đa mục tiêu trong chiến lược phát triển dài hạn của Thủ đô.
Không chỉ chú trọng đến hạ tầng vật chất, Hà Nội còn đặt ra yêu cầu rất cao về chất lượng quản trị đô thị. Theo Đề án, 100% khu đô thị đa mục tiêu phải đáp ứng tiêu chí đô thị thông minh.
Các nền tảng công nghệ số sẽ được ứng dụng trong quản lý dân cư, vận hành hạ tầng kỹ thuật, giám sát an ninh, an toàn và phòng cháy chữa cháy. Điều này không đơn thuần là việc đưa công nghệ vào quản lý mà còn là bước chuẩn bị cho một mô hình đô thị hiện đại, nơi dữ liệu trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.
Để hiện thực hóa những mục tiêu đầy tham vọng đó, thành phố lựa chọn phương thức huy động nguồn lực linh hoạt. Doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò dẫn dắt nhưng không đồng nghĩa phải đầu tư toàn bộ dự án. Bên cạnh đó, các nhà đầu tư chiến lược và doanh nghiệp tư nhân có năng lực tài chính, kinh nghiệm phát triển hạ tầng sẽ được khuyến khích tham gia.
Theo lộ trình đã được xác định, đến năm 2030 Hà Nội sẽ hoàn thành và đưa vào vận hành từ 2 đến 3 khu đô thị đa mục tiêu đầu tiên. Đây sẽ là những mô hình thử nghiệm quan trọng để thành phố đánh giá hiệu quả và tiếp tục nhân rộng trong giai đoạn tiếp theo.
Nhìn rộng hơn, Đề án Khu đô thị đa mục tiêu không đơn thuần là một chương trình phát triển nhà ở hay bất động sản. Điều Hà Nội đang hướng tới là xây dựng những cộng đồng đô thị hoàn chỉnh, nơi hạ tầng, kinh tế và đời sống xã hội được phát triển đồng bộ trong cùng một không gian.
Nếu được triển khai đúng định hướng, những khu đô thị này sẽ góp phần định hình một diện mạo mới cho Thủ đô trong nhiều thập niên tới. Đó không chỉ là những khu dân cư hiện đại hơn, mà còn là những không gian sống nhân văn, thuận tiện và bền vững – nơi sự phát triển của đô thị gắn chặt với chất lượng sống của con người.
Xem chi tiết Quyết định số 2636/QĐ-UBND tại đây
