Thu Hà Nội không chỉ hiện diện trong những con phố dịu nắng, cơn gió heo may hay hương hoa sữa. Mùa thu còn được nhận ra qua gói cốm xanh thơm mùi lúa mới, quả sấu chín vàng, trái hồng giòn ngọt và bát ốc nóng nghi ngút khói nơi góc phố.
Có những món Hà Nội có thể ăn quanh năm, nhưng cũng có những thức quà phải chờ đến đúng mùa mới cảm nhận được trọn vẹn hương vị. Bởi vậy, với nhiều người, mùa thu của Thủ đô đôi khi bắt đầu rất giản dị: từ lúc những gánh cốm xuất hiện trên phố.
Mùi cốm gọi mùa thu về
 |
| Xôi cốm, cà phê trứng... món quen của thu Hà Nội. Ảnh: FB Chuyện của Hà Nội. |
Nhắc đến ẩm thực mùa thu Hà Nội, cốm gần như là cái tên đầu tiên được nhớ tới.
Những hạt lúa nếp non sau nhiều công đoạn rang, giã và sàng sảy trở thành những hạt cốm mỏng, mềm, mang màu xanh dịu và hương thơm của lúa mới. Nổi tiếng nhất là cốm làng Vòng, một thức quà lâu đời gắn với vùng Dịch Vọng của Hà Nội.
Cốm ngon không cần chế biến cầu kỳ. Một chút cốm tươi gói trong lá sen, ăn chậm cùng chuối tiêu chín hoặc quả hồng là đủ để cảm nhận vị dẻo, ngọt nhẹ và hương lúa non.
Từ cốm, người Hà Nội còn làm nên nhiều món khác như xôi cốm, chè cốm, cốm xào, bánh cốm, chả cốm. Mỗi món một cách chế biến, nhưng vẫn giữ hương thơm rất riêng của hạt nếp non.
Nếu cốm tươi thanh nhẹ thì xôi cốm lại thêm chút béo bùi của đậu xanh, hạt sen, dừa; chả cốm mang vị đậm đà hơn, thường được ăn nóng. Những biến tấu ấy khiến cốm không chỉ là một món quà vặt mà trở thành nguyên liệu đặc trưng của ẩm thực Hà Nội mỗi độ thu sang.
Sấu chín – món quà vặt của những ngày heo may
 |
| Mùa sấu chín với nhiều biến tấu từ thức quả quen thuộc của Thủ Đô. Ảnh: Ngọc Ánh. |
Cuối hè, đầu thu cũng là lúc những quả sấu còn lại trên cây bắt đầu chuyển màu vàng.
Khác với sấu xanh thường dùng nấu canh, ngâm đường hay om vịt, sấu chín trở thành món ăn vặt. Quả được gọt vỏ, cắt xoáy rồi chấm muối ớt hoặc dầm cùng đường, muối, ớt. Vị chua dịu, ngọt nhẹ, thêm chút cay mặn tạo nên thứ hương vị rất dễ gây nhớ.
Ở những gánh hàng rong hay khu phố cũ, mẹt sấu chín vàng vẫn có sức hấp dẫn riêng. Không phải món ăn sang trọng, sấu chín lại chứa trong đó ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội: tan học mua vài quả, vừa đi vừa ăn; hay một buổi chiều se lạnh, bất chợt bắt gặp gánh sấu bên đường cũng đủ biết thu đã về.
Cốm xanh, hồng đỏ – cái duyên của mùa
 |
Cùng với cốm, hồng giòn, hồng ngâm cũng thường xuất hiện vào mùa thu. Những quả hồng chín vàng hoặc đỏ cam, giòn và ngọt trở thành một trong những loại trái cây quen thuộc của thời điểm này.
Người Hà Nội xưa có cách thưởng thức rất giản dị: cốm non ăn cùng hồng chín hoặc chuối tiêu. Một bên dẻo thơm, thanh nhẹ; một bên ngọt giòn hoặc mềm ngọt. Sự kết hợp tưởng chừng đơn giản lại tạo thành một thú thưởng thức đặc trưng của mùa thu.
Có lẽ vì thế mà trên những mâm quả, trong gánh hàng hay những bức ảnh về mùa thu Hà Nội, sắc xanh của cốm và sắc đỏ vàng của hồng thường đi cùng nhau.
Gió se lạnh, phố bắt đầu thơm mùi ốc nóng
 |
| Ốc luộc là món nóng hấp dẫn của Hà Nội được nhiều thực khách yêu thích. |
Khi trời Hà Nội bắt đầu se lạnh hơn vào chiều tối, những món nóng cũng trở nên hấp dẫn.
Một trong số đó là ốc luộc. Ốc được luộc cùng sả, lá chanh hoặc lá bưởi, ăn nóng với bát nước chấm pha gừng, sả, ớt, quất. Không chỉ vị ốc, chính bát nước chấm chua, cay, mặn, ngọt và thơm mùi gia vị mới làm nên nét riêng của món quà phố này.
Ngồi bên chiếc bàn nhỏ, nhể từng con ốc nóng trong tiết trời mát lạnh đã trở thành một thú ăn quen thuộc của Hà Nội khi thu sang. Dân gian thậm chí có câu “ốc tháng Mười”, gợi thời điểm con ốc béo và ngon trong những tháng thu.
Cùng với ốc, những buổi chiều thu cũng khiến người ta dễ tìm đến bánh rán mặn nóng giòn, cháo sườn hay một bát phở nóng. Đây không hẳn là những món chỉ có vào mùa thu, nhưng tiết trời dịu mát khiến hương vị dường như trở nên hấp dẫn hơn.
Những món ăn giữ lại một mùa Hà Nội
Ẩm thực mùa thu Hà Nội không nằm ở những món cầu kỳ. Đó phần lớn là những thức quà nhỏ: một gói cốm, vài quả sấu chín, trái hồng hay bát ốc nóng.
Điểm đặc biệt nằm ở tính mùa vụ và cách thưởng thức. Cốm phải là lúc lúa còn non, sấu phải đợi chuyển vàng, hồng cũng có thời điểm ngon nhất. Chính sự ngắn ngủi ấy khiến người ta muốn chờ, muốn tìm và muốn thưởng thức khi mùa tới.
Những năm gần đây, du khách đến Hà Nội vào mùa thu vẫn tìm cốm, dạo phố cổ, ghé Hồ Gươm, Hồ Tây hay thưởng thức những món ăn quen thuộc của thành phố. Cốm, sấu chín và các món quà mùa vụ tiếp tục được nhắc đến như những trải nghiệm đặc trưng của thu Hà Nội.
Giữa nhịp sống ngày càng hiện đại, những thức quà ấy vẫn tồn tại theo cách rất tự nhiên. Và đôi khi chẳng cần nhìn lịch, chỉ cần bắt gặp gánh cốm xanh bên phố, quả sấu chín vàng hay hơi nóng bốc lên từ bát ốc chiều muộn, người Hà Nội đã biết: mùa thu lại về.
