Sinh ra tại một làng mộc nổi tiếng từ hơn 200 năm trước, nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Thu sớm kế thừa nét văn hóa độc đáo từ làng mộc Vân Hà, xã Tây Hồ, TP. Đà Nẵng.
Đi từ hội họa đến điêu khắc
Ngày còn học phổ thông, Bùi Văn Thu đã được thầy cô và bạn bè biết đến với năng khiếu hội họa. Những tờ báo tường, những trang lưu bút ngày chia tay đều in đậm dòng chữ, nét vẽ của anh. Năm 1995, khi lên 18 tuổi anh theo học hội họa ở trường nghề tại địa phương. Các bác làm nghề mộc trong làng bảo rằng "chú có năng khiếu vẽ thì nên đi học chạm trổ, điêu khắc trên những sản phẩm gỗ” - ông Thu kể về "duyên nợ" với nghề điêu khắc gỗ của mình.
 |
| Nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Thu (xã Tây Hồ, TP. Đà Nẵng) với các sản phẩm của gia đình tại Triển lãm Made in Da Nang Expo 2026. |
Niềm đam mê vẽ có dịp được trải nghiệm trên những sản phẩm gỗ càng làm cho ông thích thú với công việc có chút năng khiếu bẩm sinh. Những sản phẩm làng mộc do các nhóm thợ sản xuất đều in dấu tay của ông trên những họa tiết điêu khắc từ bàn, ghế đến sản phẩm trang trí nội thất như lan can, câu đối…
Năm 1996 ông tiếp tục học nghề chạm ở Tân Thành, Tam Kỳ, Quảng Nam (cũ); năm 1997 cơ duyên đến với ông khi gặp được cố Nghê nhân ưu tú Đinh Thạch là bậc cao niên trong làng mộc Vân Hà (xã Tam Thành, huyện Phú Ninh, Quảng Nam cũ) và được nhận làm học trò trong điêu khắc và chế tác những sản phẩm từ gỗ. Sau 1 năm “tầm sư, học đạo” ông Bùi Văn Thu đã học thêm nhiều kỹ năng nơi cụ Đinh Thạch và tích lũy được khá nhiều kinh nghiệm, bí quyết trong việc sản xuất những chiếc bàn tự xoay và gắn liền với làng mộc sau này.
 |
| Nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Thu và du khách trải nghiệm trên chiếc bàn tự xoay do ông sản xuất. |
Xác định phân khúc thị trường, sản xuất sản phẩm có chất lượng cao
Thời điểm đó, nghề mộc tại làng Vân Hà đang trong giai đoạn khó khăn. Thị trường biến động mà nghệ nhân vẫn duy trì cách làm cũ, không thay đổi mẫu mã khiến làng quê im bặt dần tiếng đục tiếng gõ. Áp lực của kinh tế thị trường, nhất là sự xuất hiện của các sản phẩm sản xuất công nghiệp, máy móc… khiến nghề mộc làng Vân Hà có lúc trở nên lao đao, thị trường thu hẹp.
Với tài hoa và niềm đam mê nghề mộc, ông Thu khởi nghiệp từ xưởng điêu khắc mộc mỹ nghệ Vân Long (xã Tam An, huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam cũ). Bằng đôi bàn tay khéo léo và trí tưởng tượng phong phú, ông đã tạo ra những sản phẩm gỗ điêu khắc độc đáo, mang giá trị nghệ thuật cao, từng bước có chỗ đứng trên thị trường.
Sau khi lập gia đình với người bạn đời Nguyễn Thị Kiều, ông Thu quyết định mở rộng xưởng để sản xuất đồ mộc vừa thỏa chí đam mê vừa truyền nghề cho các thế hệ trẻ. Từ bàn tay khéo léo, những tác phẩm mang đậm nét điêu khắc thủ công của ông đã được khách hàng tại địa phương tín nhiệm. Những đơn hàng đầu tiên đơn giản là đóng các loại bàn ghế phòng khách, phòng ăn đến những tác phẩm trên bàn thờ như bình hoa, lư hương, câu đối...
 |
| Tác phẩm "Người mẹ thời gian" được công nhận sản phẩm OCOP tỉnh Quảng Nam năm 2020. |
Ông Bùi Văn Thu cho biết: "Trước sự bùng nổ về kỹ thuật điêu khắc từ máy móc công nghệ, sản phẩm cạnh tranh ngày càng nhiều do thời gian hoàn thành tác phẩm được rút ngắn, nhiều mẫu mã đẹp được thiết kế trên máy tính. Tuy nhiên vẫn còn nhiều khách hàng vẫn ưa chuộng những sản phẩm được điêu khắc thủ công. Vậy nên vợ chồng tôi kiên nhẫn chế tác tác phẩm bằng nghề mỹ nghệ gia truyền”.
Ông xác định phân khúc thị trường là khách hàng nội địa, hướng về những tác phẩm có tính văn hóa dân tộc, tín ngưỡng và giá thành vừa phải. Những tác phẩm do vợ chồng ông thực hiện điêu khắc có sự tinh tế trong bố cục, nghệ thuật điêu khắc gỗ đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo của người nghệ nhân. Nhờ đó những sản phẩm do vợ chồng ông Bùi Văn Thu sản xuất đều được khách hàng đặt mua.
 |
| Nghệ nhân làng nghề Việt Nam Nguyễn Thị Kiều (vợ NNƯT Bùi Văn Thu) và tác phẩm "Đà Nẵng thành phố tôi yêu" của chị được UBND TP. Đà Nẵng công nhận là Sản phẩm công nghiệp nông nghiệp tiêu biểu cấp thành phố năm 2025. |
Cái tâm trong sáng, cái tầm nhìn rộng
Ông Bùi Văn Thu cho biết: “Sau khi sản phẩm gỗ điêu khắc được sản xuất bằng công nghệ bùng nổ đã thu hút nhiều cơ sở sản xuất gỗ mỹ nghệ, lượng thợ mộc tại làng mộc Vân Hà ngày càng ít. Vợ chồng tôi vẫn duy trì nghề điêu khắc thủ công và mong muốn được truyền nghề cho thế hệ trẻ”. Với niềm đam mê và sự tận tâm, ông Bùi Văn Thu đã trực tiếp đào tạo cho gần 20 thợ trẻ, đa số là con em tại địa phương và các tỉnh lân cận. Học thành nghề, nhiều thợ trẻ đã mở xưởng sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ tại nhà.
Chia sẻ cùng phóng viên Tạp chí Việt Nam hương sắc, ông Bùi Văn Thu cho biết: “Nghệ nhân ưu tú Đinh Thạch là nghệ nhân duy nhất của làng mộc Vân Hà sản xuất ra những chiếc bàn tự xoay. Khi nhận tôi làm học trò, ông nói bí quyết để sản xuất bàn tự xoay là người thợ phải có cái tâm sáng, hướng nghiệp và thủy chung với nghề. Nếu người thợ không có cái tâm sáng thì không bao giờ sản xuất được bàn tự xoay”.
Khi phóng viên đặt câu hỏi "Ông có định truyền nghề cho thế hệ trẻ để sản xuất những chiếc bàn tự xoay không?", ông mỉm cười: "Lúc còn sống thầy Đinh Thạch có nói, khi đủ duyên, ắt có người tự tìm đến học". Đến nay ông Thu đã sản xuất và bán được 15 chiếc bàn tự xoay.
 |
| Ông Bùi Văn Thu (thứ 2 từ phải sang) nhận Quyết định phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú do Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng ký ngày 29/10/2020. |
 |
Thành tích khẳng định giá trị của sản phẩm
Sau khi mở rộng xưởng sản xuất để truyền nghề cho thế hệ trẻ, 2 sản phẩm điêu khắc mỹ nghệ của ông Bùi Văn Thu là “Người mẹ thời gian” và “Khát vọng tuổi trẻ” được công nhận sản phẩm OCOP tỉnh Quảng Nam. Liên tục từ năm 2011 đến năm 2025, những tác phẩm của ông Bùi Văn Thu đều đoạt giải cao tại các cuộc bình chọn và được UBND tỉnh Quảng Nam công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh. Tháng 1/2026 UBND TP. Đà Nẵng công nhận tác phẩm “Đà Nẵng thành phố tôi yêu” của bà Nguyễn Thị Kiều là sản phẩm công nghiệp nông thôn cấp thành phố.
Với tất cả niềm đam mê và tận tâm với nghề, vợ ông Bùi Văn Thu là bà Nguyễn Thị Kiều cũng trực tiếp sản xuất và tham dự Hội thi sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam với Festival bảo tồn và phát triển làng nghề Quốc tế năm 2025 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND TP. Hà Nội tổ chức năm 2025, nhiều tác phẩm của bà Kiều được mời tham gia Festival nghề truyền thống tỉnh Quảng Nam qua các năm.
 |
| Bà Nguyễn Thị Kiều vinh dự được Hiệp hội làng nghề Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân làng nghề Việt Nam. |
Với những gì đóng góp trong lĩnh vực nghề thủ công mỹ nghệ Việt Nam, ngày 17/12/2025 bà Nguyễn Thị Kiều vinh dự được Hiệp hội làng nghề Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân làng nghề Việt Nam. Còn trước đó năm 2020 ông Bùi Văn Thu vinh đự được Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng ký quyết định phong tặng tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.
