Đà Lạt (Lâm Đồng) đang hướng tới xây dựng một ngành hoa chuyên nghiệp, minh bạch và đủ năng lực vươn tầm quốc tế. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cùng với việc ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng sản phẩm, việc xây dựng một cộng đồng doanh nghiệp, nhà vườn tuân thủ pháp luật, tôn trọng bản quyền và cạnh tranh công bằng đóng vai trò cốt lõi.
 |
| Lan Hồ điệp ra hoa trong nhà kính tại Đà Lạt. |
Nguyên tắc quản lý theo rủi ro và "chìa khóa" P3
Đối với hoa lan, đặc biệt là Lan Hồ Điệp, quan điểm của Hiệp hội Hoa Đà Lạt rất nhất quán: Bảo vệ nghiêm ngặt lan tự nhiên, công nhận cây nhân giống nhân tạo, thực hiện đúng các quy định CITES và chú giải P3, tôn trọng bản quyền giống, đồng thời minh bạch hóa đơn và nghĩa vụ thuế.
Trong thương mại hoa lan quốc tế, chú giải P3 là nội dung đặc biệt quan trọng đối với các dòng hybrid nhân giống nhân tạo thuộc bốn chi: Cymbidium, Dendrobium, Phalaenopsis và Vanda. Khi đáp ứng đầy đủ điều kiện P3, mẫu vật thuộc phạm vi này không phải chịu các quy định quản lý thông thường của CITES. Tuy nhiên, không phải mọi cây hybrid thuộc các chi trên đều tự động được áp dụng P3 nếu nhà vườn không chứng minh được nguồn gốc nhân giống nhân tạo hợp pháp. Tinh thần chỉ đạo của Hiệp hội Hoa Đà Lạt rất rõ ràng: Muốn thụ hưởng chính sách áp dụng P3 thì trước hết phải làm đúng P3.
Bài học từ các trung tâm hoa lan lớn như Hà Lan, Đức, Đài Loan, Nhật Bản hay Thailand cho thấy, kinh doanh hợp pháp luôn song hành với bảo tồn. Họ phân loại rõ ràng: Cây có rủi ro bảo tồn cao thì quản lý chặt chẽ; cây hybrid nhân giống nhân tạo thì xác định đúng nguồn gốc để áp dụng cơ chế quản lý phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho thông quan và tiêu thụ.
Trên cơ sở đó, Hiệp hội kiến nghị cơ quan quản lý áp dụng phương thức "quản lý theo rủi ro". Lan tự nhiên hoặc nguồn gốc không rõ ràng cần kiểm soát, xử lý nghiêm. Ngược lại, hoa lan hybrid thương mại có nguồn gốc minh bạch nên được quản lý theo lô và tăng cường hậu kiểm, giảm thiểu các thủ tục trùng lặp gây phiền hà cho người dân.
Tôn trọng bản quyền giống: Nền tảng hội nhập bền vững
Bên cạnh CITES, bản quyền giống cây trồng là bài toán sinh tử đối với ngành hoa. Để chọn tạo ra một giống Hồ Điệp mới đạt chuẩn về màu sắc, độ bền và sức đề kháng, các nhà khoa học phải mất nhiều năm nghiên cứu. Vì vậy, giống cây trồng mới là tài sản trí tuệ cần được bảo vệ nghiêm ngặt.
Việc tự ý lấy giống đang được bảo hộ để nhân mô, sản xuất hàng loạt hoặc kinh doanh khi chưa được cấp phép là hành vi xâm phạm bản quyền. Khi nhập khẩu hoặc đưa vào kinh doanh, nhà vườn cần làm rõ: Nguồn giống có hợp pháp không? Giống có đang được bảo hộ và quyền nhân giống thương mại thuộc về ai?
Thực thi tốt bản quyền không làm hạn chế ngành hoa, mà ngược lại, sẽ tạo dựng niềm tin để các tập đoàn chọn tạo giống hàng đầu thế giới sẵn sàng chuyển giao công nghệ, hợp tác sản xuất tại Việt Nam. Đồng thời, đây cũng là tấm lá chắn bảo vệ chính các thành quả nghiên cứu của doanh nghiệp Việt trong tương lai. Hiệp hội mong muốn lan tỏa văn hóa kinh doanh: Không nhân giống trái phép – Tôn trọng nhà chọn tạo – Khuyến khích đăng ký bảo hộ giống mới.
 |
| Hồ điệp được sản xuất tại các nước khác. |
6 nguyên tắc hành động cho cộng đồng người trồng lan
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Hiệp hội Hoa Đà Lạt kêu gọi toàn thể hội viên và cộng đồng sản xuất, kinh doanh hoa lan thực hiện nghiêm túc 6 nguyên tắc:
Kinh doanh đúng pháp luật: Thực hiện đầy đủ đăng ký kinh doanh, đăng ký thuế và nghĩa vụ tài chính liên quan.
Minh bạch nguồn gốc: Cây mô, cây giống và cây thành phẩm nhập khẩu phải có hồ sơ, chứng từ hợp pháp, đảm bảo khả năng truy xuất.
Giao dịch có hóa đơn: Mua bán minh bạch nhằm góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Tôn trọng bản quyền giống: Không nhân giống hoặc kinh doanh vật liệu nhân giống của các sản phẩm đang được bảo hộ khi chưa được cho phép.
Quản lý sản xuất theo lô: Kiểm soát chặt chẽ chuỗi từ nguồn giống, quyền sử dụng, lô sản xuất, hao hụt, tồn kho cho đến hóa đơn đầu ra.
Thực hiện đúng CITES và P3: Tuyệt đối không tiêu thụ lan rừng khai thác trái phép; chỉ áp dụng chú giải P3 khi đáp ứng đủ điều kiện.
Bảo vệ thiên nhiên, tôn trọng người chọn tạo giống và bảo vệ nhà kinh doanh chân chính là ba trách nhiệm không thể tách rời. Một ngành hoa vươn tầm thế giới không thể chỉ dựa vào sản phẩm đẹp, mà phải dựa trên nền tảng tôn trọng sở hữu trí tuệ, minh bạch dòng tiền và tuân thủ các cam kết quốc tế. Đó là con đường duy nhất để hoa lan Đà Lạt – Lâm Đồng khẳng định uy tín và nâng cao vị thế trên bản đồ hoa thế giới.
