Có những loài hoa chẳng cần rực rỡ vẫn đủ sức khiến người ta nhớ mãi. Hoa sấu là một loài hoa như thế. Những chùm hoa trắng ngà, li ti, mong manh nép mình giữa tán lá xanh thẫm, chẳng phô trương sắc hương mà vẫn âm thầm dệt nên một mùa rất riêng của Hà Nội.
 |
Hà Nội có nhiều mùa hoa. Tháng Ba có hoa ban tím, tháng Tư có loa kèn trắng, tháng Năm rực đỏ sắc phượng. Còn hoa sấu thường đến lặng lẽ, chẳng ồn ào báo trước. Giữa những ngày hè chớm nắng, khi phố phường bắt đầu oi ả, những hàng sấu già đồng loạt trổ hoa. Từ những cành cây cao vút, từng chùm hoa nhỏ xíu bung nở, trắng dịu dàng như những hạt nắng đọng lại trên vòm lá.
Đi dưới những hàng sấu, đôi khi chẳng cần ngước nhìn cũng biết mùa hoa đã về. Bởi trên vỉa hè, những cánh hoa nhỏ li ti rụng xuống, phủ một lớp mỏng manh bên gốc cây, trên mái tóc người qua đường hay vương nhẹ nơi vai áo. Hoa sấu không có hương thơm nồng nàn, chỉ thoang thoảng một mùi hương rất khẽ, đủ để người ta chậm bước giữa phố đông, ngẩng đầu nhìn lên những vòm cây xanh mướt và nhận ra Hà Nội đang chuyển mùa.
 |
Những hàng sấu già từ lâu đã trở thành một phần ký ức của đất kinh kỳ. Từ phố Phan Đình Phùng, Trần Hưng Đạo, Lý Thường Kiệt đến những con đường quanh khu phố cổ, bóng sấu đổ dài trên vỉa hè, ôm lấy nhịp sống bình dị của thành phố. Cây sấu có mặt ở đó qua bao mùa nắng mưa, chứng kiến những chuyến xe đạp thong dong, những gánh hàng rong, những buổi tan trường và cả những cuộc hẹn hò dưới tán cây xanh mát.
Nếu hoa sấu mang đến nét dịu dàng, thanh khiết thì quả sấu lại là thứ quà mà mùa hè Hà Nội dành riêng cho những người yêu ẩm thực đất Bắc.
 |
Sau mùa hoa, những quả sấu non bắt đầu xuất hiện, bé xíu, xanh mướt, lấp ló giữa tán lá. Rồi quả lớn dần, tròn căng, lớp vỏ xanh mịn chuyển sang màu xanh sẫm. Đến mùa, sấu rụng lộp bộp xuống vỉa hè, được người dân nhặt về hoặc trở thành món hàng quen thuộc trên những gánh hàng rong, sạp quả ven đường.
Quả sấu có vị chua rất riêng, không gắt mà thanh, không ngọt ngào nhưng đủ sức đánh thức vị giác. Người Hà Nội có cả một kho tàng món ngon từ thứ quả dân dã ấy. Sấu ngâm đường làm thành thức uống giải khát trong những ngày nắng nóng; sấu dầm muối ớt là món quà vặt khiến bao người xuýt xoa; sấu xanh nấu canh chua, om vịt hay kho cá lại đem đến vị chua dịu, làm món ăn thêm đậm đà.
 |
Có lẽ chẳng nơi nào quả sấu lại đi vào đời sống tự nhiên như ở Hà Nội. Từ căn bếp của những gia đình lâu năm đến quán ăn nhỏ nơi góc phố, vị chua của sấu hiện diện trong những bữa cơm mùa hè, trong ly nước mát đặt trên bàn và trong cả những câu chuyện về một thời tuổi trẻ.
Người Hà Nội còn có thói quen dành dụm sấu cho những ngày trái mùa. Những quả sấu được cạo vỏ, rửa sạch, để ráo rồi bảo quản trong ngăn đá, để khi đông về vẫn có thể mang ra nấu một nồi canh chua, gợi nhớ vị hè. Một vài gia đình lại kỳ công ngâm sấu với đường, chờ thời gian làm dịu đi vị chua gắt, để đổi lấy thứ nước sấu vàng trong, thơm nhẹ, uống cùng đá mát lạnh.
Hoa sấu rồi cũng tàn, quả sấu rồi cũng hết mùa. Những vòm cây lại trở về với màu xanh quen thuộc, tiếp tục tỏa bóng trên những con phố đã đi qua bao thăng trầm. Nhưng mỗi khi nhắc đến Hà Nội, người ta vẫn nhớ những hàng sấu già, nhớ những chùm hoa trắng nhỏ rơi đầy vỉa hè và nhớ vị chua thanh của quả sấu trong những ngày hè oi ả.
 |
Có những điều làm nên bản sắc một thành phố không nhất thiết phải là công trình đồ sộ hay biểu tượng nguy nga. Đôi khi, đó chỉ là một hàng cây đứng lặng bên đường, một mùa hoa nở chẳng mấy ai để ý, một thức quả bình dị đi qua bao thế hệ.
Với Hà Nội, cây sấu là một điều như thế. Hoa sấu giữ lại nét dịu dàng của phố, quả sấu níu chân người bằng hương vị thân quen. Để rồi, dù đi xa đến đâu, chỉ cần bắt gặp một chùm sấu xanh hay thoảng nhớ vị nước sấu chua thanh, người ta lại thấy cả một mùa hè Hà Nội ùa về trong ký ức.
