Đất thoái hóa nặng chiếm 3,64% diện tích tự nhiên
 |
| Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh điều tra, giám sát, ứng dụng công nghệ tiên tiến nhằm ngăn ngừa thoái hóa, bảo vệ và sử dụng đất bền vững. |
Theo kết quả Dự án Tổng điều tra, đánh giá tài nguyên đất đai toàn quốc được công bố tại Quyết định số 1432/QĐ-BTNMT ngày 21/7/2021, năm 2019, cả nước có khoảng 11,838 triệu ha đất bị thoái hóa, chiếm 35,7% diện tích tự nhiên.
Trong đó, diện tích đất thoái hóa nhẹ đạt 6,844 triệu ha, chiếm 20,66%; thoái hóa trung bình là 3,787 triệu ha, chiếm 11,43%; thoái hóa nặng khoảng 1,207 triệu ha, tương đương 3,64% diện tích tự nhiên cả nước.
Đáng chú ý, tình trạng thoái hóa xuất hiện trên cả đất sản xuất nông nghiệp và đất lâm nghiệp. Trong tổng số 11,522 triệu ha đất sản xuất nông nghiệp, có 5,077 triệu ha bị thoái hóa, chiếm 44,06%. Đối với đất lâm nghiệp, diện tích thoái hóa đạt 4,969 triệu ha trên tổng số 14,87 triệu ha, tương đương 33,42%.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, những số liệu này cho thấy cần có cái nhìn toàn diện về thực trạng thoái hóa đất, thay vì chỉ đánh giá chung tình trạng tài nguyên đất đang ở mức báo động. Bởi trong tổng diện tích đất bị thoái hóa, phần diện tích thoái hóa nặng chỉ chiếm 3,64% diện tích tự nhiên.
Xét theo vùng, đất thoái hóa nặng tập trung chủ yếu tại Trung du và miền núi phía Bắc với 619.000 ha; Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung có 456.000 ha; Tây Nguyên khoảng 115.000 ha. Nguyên nhân chủ yếu được xác định xuất phát từ điều kiện tự nhiên, không phải do hoạt động sử dụng đất.
Trong các dạng thoái hóa nặng, xói mòn mạnh chiếm diện tích lớn nhất với 719.000 ha, tương đương 59,57%. Phần lớn diện tích này thuộc nhóm đất chưa sử dụng (521.000 ha), đất lâm nghiệp (174.000 ha) và đất sản xuất nông nghiệp (24.000 ha).
Ngoài ra, cả nước còn có khoảng 283.000 ha đất bị hoang mạc đá, hoang mạc cát và hoang mạc đất cằn; 197.000 ha đất khô hạn nặng và 8.000 ha đất bị mặn hóa nặng. Đây là những dạng thoái hóa đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp bảo vệ, cải tạo và phục hồi tài nguyên đất.
Tín hiệu tích cực từ các giải pháp kỹ thuật
Để đánh giá chính xác diễn biến thoái hóa đất, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang giao Trung tâm Điều tra, Quy hoạch đất đai quốc gia chủ trì thực hiện Dự án Điều tra, đánh giá đất đai cả nước và các vùng kinh tế - xã hội giai đoạn 2023-2027.
Đến nay, dự án cơ bản hoàn thành công tác tại 3/6 vùng kinh tế - xã hội. Kết quả đánh giá sơ bộ ghi nhận diện tích đất thoái hóa tại 3 vùng đã giảm khoảng 98.000 ha so với kỳ đánh giá trước.
Cụ thể, Đồng bằng sông Cửu Long giảm khoảng 4.000 ha, từ 473.000 ha xuống còn 469.000 ha. Đông Nam Bộ giảm 84.000 ha, từ 1,011 triệu ha xuống 927.000 ha. Trong khi đó, khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên giảm khoảng 10.000 ha, từ 3,641 triệu ha xuống 3,631 triệu ha.
Kết quả bước đầu cho thấy những chuyển biến tích cực trong công tác bảo vệ và cải tạo đất tại một số khu vực. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xu hướng giảm diện tích đất thoái hóa có liên quan đến việc áp dụng các giải pháp kỹ thuật trong quản lý và sử dụng đất.
Tuy nhiên, đây mới là kết quả đánh giá tại 3 vùng kinh tế - xã hội. Số liệu tổng hợp trên phạm vi cả nước sẽ được công bố sau khi dự án hoàn thành vào năm 2027.
Đẩy mạnh công nghệ, xây dựng hệ thống giám sát tài nguyên đất
Cùng với công tác điều tra, đánh giá, hoàn thiện hành lang pháp lý được xác định là nền tảng quan trọng trong kiểm soát thoái hóa đất. Luật Đất đai năm 2024 đã dành Mục 2, Chương IV (từ Điều 51 đến Điều 55) quy định về điều tra, đánh giá tài nguyên đất, yêu cầu thực hiện thường xuyên, liên tục và có tính kế thừa trên phạm vi cả nước.
Các văn bản hướng dẫn thi hành như Nghị định số 101/2024/NĐ-CP, Nghị định số 226/2025/NĐ-CP cùng Thông tư số 11/2024/TT-BTNMT và Thông tư số 23/2025/TT-BNNMT cũng bổ sung các quy định liên quan đến bảo vệ, cải tạo và phục hồi đất.
Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tập trung ứng dụng công nghệ tiên tiến nhằm hạn chế các dạng thoái hóa phổ biến như xói mòn, suy giảm độ phì nhiêu, khô hạn, hoang mạc hóa, mặn hóa và phèn hóa. Phương pháp điều tra, đánh giá đất từng bước được đổi mới, tăng cường ứng dụng công nghệ để nâng cao độ chính xác, tính khách quan và hiệu quả quản lý.
Song song với đó, hệ thống quan trắc, giám sát tài nguyên đất quốc gia đang được xây dựng và duy trì. Từ năm 2025, Trung tâm Điều tra, Quy hoạch đất đai quốc gia đã bắt đầu cung cấp số liệu quan trắc định kỳ trên phạm vi cả nước, tạo thêm cơ sở dữ liệu phục vụ theo dõi và dự báo diễn biến chất lượng đất.
Ở cấp địa phương, UBND cấp tỉnh cũng được giao triển khai điều tra, đánh giá tài nguyên đất theo phân cấp tại khoản 3 Điều 55 Luật Đất đai năm 2024. Trọng tâm là các khu vực có nguy cơ hoặc đang chịu tác động của thoái hóa, xâm nhập mặn, ngập úng, khô hạn, hoang mạc hóa, xói mòn, rửa trôi và ô nhiễm đất.
Việc kết hợp giữa hoàn thiện chính sách, tăng cường quan trắc và ứng dụng công nghệ tiên tiến được kỳ vọng sẽ giúp nhận diện sớm nguy cơ suy thoái, chủ động triển khai các biện pháp phục hồi, bảo vệ chất lượng đất. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững.
