Mô hình kết hợp nhà kính với công nghệ IoT giúp kiểm soát các điều kiện sinh trưởng, đồng thời tận dụng vỏ trấu, lõi ngô làm giá thể, giảm đáng kể chi phí sản xuất.
10 năm theo đuổi nấm vân chi đỏ
Nấm vân chi đỏ được biết đến là loại nấm dược liệu có nhiều hoạt tính sinh học. Từ niềm đam mê nghiên cứu và mong muốn khai thác giá trị của loại nấm này, TS. Trần Đức Tường đã dành khoảng một thập kỷ để tìm cách nhân giống, nuôi trồng và kiểm soát chất lượng sản phẩm.
 |
| TS. Trần Đức Tường giới thiệu mô hình trồng nấm vân chi đỏ ứng dụng công nghệ IoT. (Ảnh: Nhân vật cung cấp) |
Theo TS. Tường, nấm được thu thập từ tự nhiên, sau đó tiến hành định danh, đánh giá độ an toàn và nghiên cứu dược tính trước khi đưa vào quy trình nuôi trồng.
Thời gian đầu, việc trồng nấm tại nhà gặp không ít khó khăn. Nhiệt độ và độ ẩm thay đổi liên tục khiến nấm sinh trưởng không ổn định, tỷ lệ hao hụt cao, trong khi côn trùng và các yếu tố môi trường cũng ảnh hưởng đến năng suất.
Để khắc phục, ông đưa phôi nấm về Trường Đại học Đồng Tháp và xây dựng khu vực trồng kín nhằm kiểm soát tốt hơn các điều kiện sinh trưởng.
Từ đầu năm 2025, mô hình tiếp tục được nâng cấp khi tích hợp hệ thống giám sát môi trường ứng dụng công nghệ IoT. Hệ thống giúp theo dõi và kiểm soát các thông số quan trọng như nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng, qua đó tạo môi trường phù hợp cho nấm phát triển.
Kết quả cho thấy năng suất trung bình đạt 87,35g nấm tươi/bịch phôi, cao hơn mức 64,11g/bịch phôi của quy trình truyền thống. Hiệu suất sinh học đạt khoảng 25-26%.
Tận dụng phế phẩm nông nghiệp làm giá thể
Một điểm đáng chú ý trong mô hình của TS. Tường là việc tận dụng những phụ phẩm nông nghiệp sẵn có ở miền Tây như lõi ngô và vỏ trấu để làm giá thể trồng nấm.
 |
Qua nhiều lần thử nghiệm, ông nhận thấy các nguyên liệu này chứa cellulose và nhiều thành phần dinh dưỡng phù hợp với quá trình phát triển của hệ sợi nấm.
So với mùn cưa cao su hoặc mùn cưa tạp, lõi ngô và vỏ trấu có ưu thế về giá thành, dễ tìm kiếm và có thể chủ động nguồn nguyên liệu tại địa phương.
Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất, vận chuyển mà còn góp phần nâng cao giá trị của nguồn nguyên liệu sau thu hoạch, hướng tới mô hình sản xuất nông nghiệp tuần hoàn.
"Trước đây chưa có nghiên cứu nào tận dụng hiệu quả lõi ngô và vỏ trấu để trồng nấm vân chi đỏ. Trong khi đó, đây là những nguyên liệu rất phổ biến ở miền Tây, dễ tìm và có giá thành thấp", TS. Tường chia sẻ.
Nấm khô bán 2,8 triệu đồng/kg
Với diện tích khoảng 150m², mô hình hiện có thể bố trí 3.000 bịch phôi và sản xuất khoảng 3 vụ mỗi năm. Mỗi vụ kéo dài 3-4 tháng. Theo tính toán, trung bình 1.000 bịch phôi cho khoảng 70-80kg nấm tươi. Sau khi sấy, lượng nấm thu được còn khoảng 20kg nấm khô.
 |
| Nấm sau thu hoạch được sấy bằng phương pháp nhiệt đối lưu trong khoảng 6-8 giờ. Trung bình 3-4kg nấm tươi mới cho khoảng 1kg nấm khô. |
Hiện nấm vân chi đỏ khô được TS. Tường bán với giá khoảng 2,8 triệu đồng/kg. Do đặc tính là nấm dược liệu dạng gỗ, sản phẩm được sử dụng sau khi sấy khô thay vì tiêu thụ dưới dạng tươi.
Với quy mô phôi hiện tại và sản xuất liên tục trong năm, mô hình có thể cho sản lượng hơn 100kg nấm khô.
Chi phí ban đầu cho nhà trồng và hệ thống IoT hơn 100 triệu đồng. Tuy nhiên, việc chủ động nguồn giá thể giá rẻ từ phụ phẩm nông nghiệp giúp mô hình có thêm lợi thế về chi phí khi mở rộng sản xuất.
Hướng tới chuyển giao cho nông dân
Không chỉ phục vụ nghiên cứu, mô hình trồng nấm vân chi đỏ của TS. Tường còn tạo điều kiện cho nhiều sinh viên ngành Công nghệ sinh học tham gia thực hành, học hỏi quy trình sản xuất và tiếp cận công nghệ nuôi trồng nấm dược liệu.
Hiện quy trình đang được triển khai tại Trường Đại học Đồng Tháp với quy mô thương mại còn nhỏ. Sản phẩm chủ yếu được phối hợp với Trường Đại học Y Dược Cần Thơ và một doanh nghiệp dược để nghiên cứu, phát triển thành sản phẩm dạng viên nang.
Theo TS. Tường, quy trình trồng nấm tích hợp IoT đã có thể chuyển giao cho nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Đây được xem là hướng đi tiềm năng để mở rộng sản xuất nấm dược liệu theo hướng công nghệ cao, giảm phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên và nâng cao giá trị sản phẩm.
Từ một đề tài nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, mô hình đang từng bước được hoàn thiện để tiến tới thương mại hóa quy mô lớn hơn.
Những kết quả nghiên cứu của TS. Tường đã được ghi nhận qua giải Nhất Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp lần thứ XVI. Công trình cũng được vinh danh trong Sách vàng "Sáng tạo Việt Nam năm 2023" và đạt giải Khuyến khích tại cuộc thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo khu vực Đồng bằng sông Cửu Long do VCCI chi nhánh Cần Thơ tổ chức.
