Tại bản Nà Tâu, xã Ngọc Chiến (Sơn La), một cây du sam núi đất – thường được người dân gọi là sa mu đại thụ – đã tồn tại hơn 1.000 năm, trở thành biểu tượng đặc biệt của vùng cao Tây Bắc. Với chiều cao trên 35 m, đường kính thân vượt 1 m, tán cây xum xuê, cổ thụ này không chỉ gây ấn tượng bởi kích thước mà còn bởi giá trị sinh thái, văn hóa và tâm linh mà nó lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Tháng 3/2023, cây được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là “Cây Di sản Việt Nam”. Danh hiệu này ghi nhận tuổi đời, hình thái đặc biệt và vai trò của cây trong đời sống cộng đồng địa phương.
 |
| Cây sa mu đại thụ hơn 1.000 năm tuổi ở bản Nà Tâu, xã Ngọc Chiến (Sơn La). |
Trong đời sống người dân bản Nà Tâu, cây sa mu không đơn thuần là một thực thể tự nhiên mà còn được xem như “báu vật trấn bản”. Người địa phương gọi cây bằng nhiều tên khác nhau như “cây thần”, “sa mu đại thụ” hay “Co mạy pé” trong tiếng bản địa. Những tên gọi này phản ánh niềm tin về một thực thể linh thiêng che chở cho bản làng.
Theo lời kể truyền miệng, khi những cư dân đầu tiên đặt chân đến vùng đất này, họ từng có ý định đốn hạ cây để lấy gỗ dựng nhà. Tuy nhiên, một biến cố kỳ lạ – giông gió nổi lên, không gian tối sầm – cùng câu chuyện về linh vật và “vị thần ngự trong cây” đã khiến họ từ bỏ ý định. Từ đó, cây được giữ lại, lập miếu thờ và trở thành đối tượng được bảo vệ nghiêm ngặt.
Hằng năm, dưới tán cây cổ thụ, người dân tổ chức các nghi lễ truyền thống như lễ cơm mới vào mùng 7 tháng Giêng và lễ cầu mưa thuận gió hòa vào cuối tháng 8. Không gian quanh gốc cây vì thế trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng của cả cộng đồng.
Bên cạnh ý nghĩa tâm linh, cây sa mu đại thụ còn mang giá trị sinh thái đặc biệt. Với hệ rễ lớn, bám sâu vào lòng đất, cây góp phần giữ nước, bảo vệ thổ nhưỡng và tạo nên hệ sinh thái ổn định trong khu vực. Sự tồn tại bền bỉ qua hàng nghìn năm cũng phản ánh mức độ nguyên sơ của môi trường tự nhiên nơi đây.
Từ năm 2020, bản Nà Tâu bắt đầu đón khách du lịch đến tham quan cây. Du khách thường dừng chân chụp ảnh, tìm hiểu lịch sử của cây, hoặc đơn giản là đứng lặng dưới tán lá rộng để cảm nhận không gian yên tĩnh của núi rừng. Một số người cho biết họ có cảm giác thư thái, dễ chịu khi tiếp xúc gần với cổ thụ, tương tự trải nghiệm “tắm rừng” trong các nền văn hóa khác.
Điểm đến này thường được kết hợp với hành trình khám phá bản Nậm Nghiệp – nơi nổi tiếng với những đồi hoa sơn tra nở trắng vào mùa xuân. Sự kết hợp giữa cảnh quan tự nhiên và một “chứng nhân sống” của thời gian giúp khu vực Ngọc Chiến ngày càng thu hút du khách.
