Ngày 28/5, tại phường Cao Lãnh (Đồng Tháp), Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp với Công ty TNHH Bayer Việt Nam vừa tổ chức hội thảo về thúc đẩy chuyển giao công nghệ và thực hành sản xuất nông nghiệp bền vững phục vụ Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Hội thảo không chỉ là nơi trao đổi chuyên môn mà còn mở ra những góc nhìn mới về tương lai ngành lúa gạo trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng hiện hữu.
 |
| Quang cảnh Hội thảo với chủ đề “Thúc đẩy chuyển giao công nghệ, kiến thức thực hành sản xuất nông nghiệp bền vững, hiệu quả hỗ trợ thực hiện Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL” - (Ảnh: Lê Hoàng Vũ.) |
Nhìn ra cánh đồng hôm nay, người nông dân ĐBSCL đang đối mặt với những áp lực chưa từng có. Hạn hán xuất hiện thường xuyên hơn, xâm nhập mặn tiến sâu vào nội đồng, những đợt mưa cực đoan diễn ra thất thường khiến lịch thời vụ liên tục bị xáo trộn. Cùng với đó là những yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt từ thị trường xuất khẩu về chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và lượng phát thải carbon trong quá trình sản xuất.
Chính vì vậy, việc ứng dụng khoa học công nghệ không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu nếu ngành lúa gạo muốn duy trì sức cạnh tranh trong giai đoạn mới.
Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là câu chuyện quản lý tài nguyên nước. Đây được xem là yếu tố quyết định đối với sự phát triển bền vững của vùng sản xuất lúa lớn nhất cả nước.
Theo TS Hồng Minh Hoàng, Viện Mekong - Đại học Cần Thơ, nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long đang phải đối mặt đồng thời với ba sức ép lớn: xâm nhập mặn trong mùa khô, nguy cơ ngập lụt do nước biển dâng và sự suy giảm đáng lo ngại của nguồn nước ngọt.
Những diễn biến khí hậu cực đoan không còn là dự báo xa vời mà đã tác động trực tiếp đến từng thửa ruộng, từng vụ mùa. Nhiều địa phương từng có nguồn nước dồi dào nay phải tính toán từng đợt lấy nước. Không ít nông dân đã quen với việc chủ động trữ nước ngay từ đầu mùa thay vì chờ đợi nguồn nước tự nhiên như trước đây.
Theo TS Hoàng, thay đổi tư duy sử dụng nước là điều bắt buộc. Nguồn nước ngọt không phải tài nguyên vô tận và đang dần suy giảm dưới tác động kép của biến đổi khí hậu và khai thác quá mức.
Ông cho rằng cần đẩy mạnh các giải pháp tích trữ nước phân tán, tận dụng tối đa nguồn nước hiện có và sử dụng nước đúng mục đích. Mỗi mét khối nước được tiết kiệm hôm nay sẽ góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước cho sản xuất và sinh hoạt trong tương lai.
Bên cạnh các giải pháp công trình, nhiều chuyên gia cũng đánh giá cao vai trò của công nghệ số trong quản lý đồng ruộng. Các ứng dụng giám sát độ ẩm đất, quản lý tưới tiêu thông minh hay theo dõi diễn biến thời tiết đang giúp nông dân đưa ra quyết định chính xác hơn, giảm chi phí sản xuất và hạn chế lãng phí tài nguyên.
Trong bối cảnh nguồn nước ngày càng trở nên quý giá, những cánh đồng biết "tiết kiệm nước" đang dần trở thành hình mẫu mới của nền nông nghiệp hiện đại.
Nếu như trước đây việc chuyển giao kỹ thuật thường dừng lại ở những buổi tập huấn ngắn ngày thì hiện nay nhiều doanh nghiệp đang lựa chọn cách đồng hành sâu sát hơn với nông dân.
 |
| Từ những cánh đồng ứng dụng công nghệ số đến các mô hình quản lý nước hiệu quả, ngành lúa gạo Đồng bằng sông Cửu Long đang từng bước chuyển đổi theo hướng xanh, bền vững và đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu. |
Ông Nguyễn Trường Vương, Trưởng phòng Đối ngoại nhánh Khoa học cây trồng của Bayer Việt Nam cho biết doanh nghiệp đang phối hợp với hệ thống khuyến nông để mở rộng mô hình canh tác lúa bền vững ForwardFarming gắn với Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Điều đáng chú ý là những kết quả của mô hình không chỉ thể hiện trên lý thuyết mà đã được kiểm chứng ngay trên đồng ruộng. Lượng giống gieo sạ giảm từ 50 - 70%, lượng nước tưới và phân bón được cắt giảm đáng kể nhưng năng suất vẫn được duy trì, thậm chí tăng lên ở nhiều nơi. Chi phí sản xuất giảm trong khi lợi nhuận của nông dân được cải thiện rõ rệt.
Đó cũng là lý do ngày càng nhiều hợp tác xã và hộ sản xuất quan tâm đến các giải pháp canh tác thông minh.
Trên những cánh đồng trình diễn, hình ảnh nông dân vận hành máy sạ hàng kết hợp công nghệ số đã không còn xa lạ. Những thao tác vốn phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm nay được hỗ trợ bằng dữ liệu và thiết bị hiện đại. Sự thay đổi ấy đang diễn ra từng ngày, từng vụ mùa.
Không chỉ chuyển giao kỹ thuật, Bayer còn phối hợp cùng Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và các địa phương tổ chức hàng trăm lớp đào tạo cho nông dân và hợp tác xã. Nội dung tập huấn tập trung vào quản lý nước theo quy trình AWD, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, kiểm soát dư lượng hóa chất và nâng cao chất lượng hạt gạo phục vụ xuất khẩu.
Theo ông Vương, mục tiêu cuối cùng không đơn thuần là tạo ra những cánh đồng năng suất cao mà là xây dựng một nền sản xuất bền vững, có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng xu thế tăng trưởng xanh của thế giới.
Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt mới cho ngành hàng lúa gạo Việt Nam. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, chuyển giao công nghệ thôi là chưa đủ.
 |
| Ông Doãn Văn Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông vùng ĐBSCL (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia) phát biểu tại hội thảo. - (Ảnh: Lê Hoàng Vũ.) |
Theo ông Doãn Văn Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông vùng Đồng bằng sông Cửu Long, hệ thống khuyến nông hiện đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp. Điều đó đồng nghĩa với việc người nông dân không chỉ sản xuất ra hạt lúa mà còn phải tham gia vào chuỗi giá trị, gắn với nhu cầu thị trường và các tiêu chuẩn quốc tế.
Trong cách tiếp cận mới, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ trở thành nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm, gia tăng giá trị và giảm phát thải.
Ông Chiến cho rằng hội thảo lần này đã tạo thêm cơ hội kết nối giữa hệ thống khuyến nông, doanh nghiệp và các hợp tác xã. Đây là mắt xích quan trọng để đưa những tiến bộ kỹ thuật đến gần hơn với người sản xuất.
Ở nhiều địa phương, lực lượng khuyến nông đang đóng vai trò như những "cầu nối công nghệ", giúp nông dân tiếp cận nhanh hơn với các mô hình canh tác mới. Khi người nông dân hiểu, tin và áp dụng thành công, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra nhanh và bền vững hơn.
Từ những thửa ruộng ở Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang đến các vùng sản xuất trọng điểm khác của Đồng bằng sông Cửu Long, một cuộc chuyển mình đang diễn ra. Đó không chỉ là câu chuyện về giảm giống, giảm nước hay giảm phát thải, mà còn là hành trình xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại hơn, xanh hơn và có trách nhiệm hơn với môi trường.
Con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, nhưng với sự đồng hành của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hệ thống khuyến nông và người nông dân, mục tiêu xây dựng 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp đang dần hiện rõ trên từng cánh đồng của vùng đất chín rồng.
