Giữ lửa nghề nấu đường thốt nốt, đặc sản từ vùng Bảy Núi

Nghề hơn trăm năm tuổi

Một người dân làng nghề đang nấu đường thốt nốt ở Sóc Tà Ngáo. Ảnh: Báo dân tộc

Theo người dân địa phương, cây thốt nốt (Borassus flabellifer) được trồng tại An Giang từ rất lâu và nay đã trở thành “cây làm giàu” cho bà con. Mùa lấy nhựa thốt nốt bắt đầu từ tháng 11 âm lịch đến tháng 5 âm lịch năm sau. Đây cũng là thời điểm các làng nghề đỏ lửa, khói bếp thơm mùi đường mới.

Khóm Sóc Tà Ngáo (phường An Phú, thị xã Tịnh Biên - cũ) được xem là nơi tập trung nhiều hộ làm đường thốt nốt nhất. Ông Châu Nhen, người đã có hơn 25 năm gắn bó với nghề, cho biết: “Gia đình tôi có 10 cây thốt nốt và thuê thêm 6 cây của người dân xung quanh. Mỗi ngày thu được hơn 30 lít nước từ cuống hoa, nấu ra khoảng 6kg đường, bán với giá 50.000 đồng/kg. Nghề này tuy vất vả, phải leo trèo từ sáng sớm, nhưng cho thu nhập ổn định khoảng 8 triệu đồng mỗi tháng.”

Đường thốt nốt thành phẩm.

Không chỉ gia đình ông Nhen, nhiều hộ khác như bà Thạch Thị Hên, ông Châu Kim So cũng duy trì nghề qua nhiều thế hệ. Họ coi việc nấu đường không chỉ là kế sinh nhai mà còn là cách gìn giữ bản sắc văn hóa Khmer giữa nhịp sống hiện đại.

Kỹ thuật nấu – tinh hoa từ sự kiên nhẫn

Nhựa thốt nốt sau khi hứng về phải nấu ngay để tránh bị chua. Người thợ đổ nhựa vào chảo lớn, đun liu riu trên bếp củi và khuấy đều tay liên tục. Khi nước nhựa chuyển sang màu vàng nâu, sánh đặc, họ đổ ra khuôn hoặc đánh tơi thành đường bột. “Muốn đường ngon, không gắt, phải canh lửa kỹ, khuấy liên tục và tuyệt đối không để cháy khét,” bà Hên chia sẻ.

Đường thốt nốt Sóc Tà Ngáo được du khách và thương lái ưa chuộng nhờ vị ngọt thanh, mùi thơm tự nhiên và màu vàng óng bắt mắt. Ngoài việc bán lẻ tại địa phương, sản phẩm còn được đưa đến nhiều tỉnh thành và xuất khẩu sang Campuchia, Thái Lan, góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho cây trồng này.

Cây thốt nốt – “vàng nâu” của An Giang

Mỗi cây thốt nốt người ta cắt và đặt ống ở khoảng mười cuống hoa, mùa bội thu mỗi cuống cho gần nửa lít nước một ngày - Ảnh: Tô Văn

Theo thống kê, An Giang hiện có khoảng 25.000 cây thốt nốt, tập trung chủ yếu tại hai huyện Tri Tôn và Tịnh Biên. Mỗi cây trưởng thành có thể mang lại từ 1 – 1,5 triệu đồng/năm. Ngoài đường, thốt nốt còn cho nước giải khát, cơm ăn được từ quả non, lá dùng để lợp mái, đan thủ công mỹ nghệ, thân cây làm vật liệu xây dựng.

“Nhờ cây thốt nốt, nhiều hộ dân có thu nhập ổn định, con cái được học hành đàng hoàng. Đây là loại cây mang lại giá trị kinh tế lớn mà không đòi hỏi nhiều chi phí chăm sóc,” ông Châu Kim So, người gắn bó với nghề gần 40 năm, cho biết.

Bảo tồn và phát triển

Không chỉ để nấu đường, cây thốt nốt mang vẻ đẹp đặc trưng miền quê khiến du khách thích thú tìm về check-in, tạo thành một điểm đến du lịch hấp dẫn.

Nhằm giữ gìn và phát huy giá trị cây thốt nốt, chính quyền địa phương đã có nhiều giải pháp đồng bộ. Ông Trần Minh Giang, Phó Chủ tịch UBND huyện Tri Tôn (trước sáp nhập), cho biết: “Cây thốt nốt hiện là nguồn nguyên liệu chính cho nhiều sản phẩm OCOP của địa phương. Thời gian qua, huyện đã tổ chức nhiều sự kiện văn hóa để giới thiệu sản phẩm từ thốt nốt, đồng thời phát triển du lịch trải nghiệm. Du khách có thể tham quan quy trình nấu đường, thưởng thức nước thốt nốt tươi tại chỗ và mua sản phẩm về làm quà. Qua đó, chúng tôi vừa giữ gìn, phát huy nghề truyền thống, vừa nâng cao giá trị chế biến của đường thốt nốt, góp phần giúp đặc sản An Giang khẳng định chỗ đứng trên thị trường.”

Ông Giang cũng cho biết, thời gian tới huyện sẽ tiếp tục hỗ trợ vốn, kỹ thuật bảo quản, cải tiến mẫu mã và kêu gọi doanh nghiệp liên kết tiêu thụ sản phẩm, đưa nghề nấu đường thốt nốt phát triển theo hướng chuyên nghiệp và bền vững.