 |
| Các sản phẩm từ sen của Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài được trưng bày tại nhiều Hội thảo - Ảnh: Phạm Hùng |
Cây sen - nguồn tài nguyên giàu giá trị của làng quê Việt
Từ bao đời nay, hoa sen đã hiện diện trong đời sống người Việt như một biểu tượng của vẻ đẹp thanh cao, thuần khiết và sức sống bền bỉ. Sen đi vào thơ ca, hội họa, kiến trúc, tín ngưỡng và trở thành một phần quen thuộc trong không gian làng quê Việt Nam. Nhưng phía sau vẻ đẹp ấy, cây sen còn chứa đựng một giá trị kinh tế không nhỏ, khi gần như toàn bộ cây đều có thể được khai thác, chế biến và tạo ra sản phẩm hàng hóa.
Hoa sen có thể dùng để sản xuất trà, các sản phẩm trang trí, tinh dầu; hạt sen được sử dụng rộng rãi trong thực phẩm và chế biến; ngó sen, củ sen, lá sen, tâm sen, gương sen đều có những giá trị riêng. Cùng với đó, những đầm sen còn tạo nên không gian cảnh quan hấp dẫn, mở ra cơ hội phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm và các hoạt động văn hóa cộng đồng.
 |
| Hoa sen hiện diện trong đời sống người Việt như một biểu tượng của vẻ đẹp thanh cao, thuần khiết và sức sống bền bỉ - Ảnh: https://tapchivietnamhuongsac.vn |
Đáng chú ý, sen có khả năng thích nghi với những vùng đất trũng, những khu vực khó bố trí các loại cây trồng khác. Vì vậy, nếu được tổ chức sản xuất bài bản, cây sen không chỉ tạo sinh kế mà còn góp phần khai thác hiệu quả tài nguyên đất, cải thiện cảnh quan và hướng tới mô hình nông nghiệp sinh thái.
Thực tế tại nhiều địa phương như: Đồng Tháp, Huế, Hà Nội, Hưng Yên, Nghệ An, Hải Phòng, Lào Cai, Ninh Bình…, cây sen đang từng bước được phát triển theo hướng đa giá trị. Một số mô hình đã gắn sản xuất với chế biến sâu, sản phẩm OCOP, xây dựng thương hiệu địa phương và phát triển du lịch.
Tuy nhiên, ngành hàng sen Việt Nam vẫn đang đứng trước không ít vấn đề. Sản xuất còn phân tán, vùng nguyên liệu chưa ổn định; giống và quy trình kỹ thuật chưa đồng bộ; công nghệ chế biến còn hạn chế; sản phẩm chưa thật sự đa dạng; mối liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường chưa bền vững. Đặc biệt, tiềm năng xây dựng các làng nghề gắn với cây sen và khai thác chiều sâu giá trị văn hóa của sen vẫn còn rất lớn.
 |
| Hạt sen được sử dụng rộng rãi trong thực phẩm và chế biến - Ảnh: https://tapchivietnamhuongsac.vn |
Chính từ yêu cầu thực tiễn đó, Hội thảo quốc gia “Hoa sen gắn với phát triển làng nghề” được tổ chức, mở ra một diễn đàn để nhìn nhận đầy đủ hơn về cây sen, không chỉ là một loài hoa biểu tượng, mà còn là một ngành hàng nông nghiệp có khả năng tạo ra nhiều giá trị kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường.
Hội thảo quốc gia - kết nối khoa học, sản xuất và làng nghề
Hội thảo do Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Viện Nghiên cứu Rau quả - Học viện Nông nghiệp Việt Nam; Hội Sinh vật cảnh Việt Nam; Đảng ủy xã Hồng Minh, tỉnh Hưng Yên phối hợp chủ trì.
Sự kiện dự kiến quy tụ khoảng 150 đại biểu đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, hội nghề nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã, làng nghề cùng các cơ quan báo chí, truyền thông.
 |
| Hội thảo sẽ tập trung đánh giá thực trạng, tiềm năng và những vấn đề đặt ra đối với ngành hàng sen Việt Nam - Ảnh: https://tapchivietnamhuongsac.vn |
Theo Ban Tổ chức, Hội thảo sẽ tập trung đánh giá thực trạng, tiềm năng và những vấn đề đặt ra đối với ngành hàng sen Việt Nam; đồng thời trao đổi các giải pháp phát triển cây sen theo hướng sinh thái, đa giá trị, tuần hoàn và bền vững.
Một trong những nội dung đáng chú ý là vấn đề bảo tồn, khai thác và phát triển các giống sen bản địa, các giống sen có giá trị kinh tế, cảnh quan và văn hóa. Cùng với đó là xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ; đa dạng hóa các sản phẩm từ hoa, hạt, ngó, củ, lá và những bộ phận khác của cây sen.
Khoa học công nghệ và chuyển đổi số cũng được đặt trong mối quan tâm chung của Hội thảo, từ quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến quảng bá, thương mại hóa sản phẩm. Đây được xem là những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm sen trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu cao về nguồn gốc và tiêu chuẩn sản xuất.
Đặc biệt, Hội thảo hướng tới việc phát triển các sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP, xây dựng thương hiệu sen của từng địa phương; đồng thời phát triển làng nghề sen gắn với bảo tồn văn hóa, xây dựng nông thôn mới, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
 |
| PGS.TS. Đặng Văn Đông - Ảnh: Phạm Hùng |
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, phát triển cây sen trong giai đoạn hiện nay cần được nhìn nhận trong mối liên kết giữa sản xuất nông nghiệp với chế biến, làng nghề, du lịch và xây dựng nông thôn mới.
“Việc nâng cao giá trị cây sen không nên chỉ dừng ở mở rộng diện tích, mà cần chú trọng giống, quy trình kỹ thuật, vùng nguyên liệu, chế biến và thị trường tiêu thụ. Khi các giá trị được kết nối thành chuỗi, cây sen sẽ có thêm dư địa để trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao và tạo sinh kế bền vững cho người dân” - PGS.TS. Đặng Văn Đông nhấn mạnh.
Từ những đầm sen đến chuỗi giá trị và làng nghề bền vững
Điểm đáng chú ý của Hội thảo là sự tham gia, chia sẻ kinh nghiệm từ nhiều vùng trồng sen tiêu biểu trên cả nước. Các tham luận sẽ đề cập đến kinh nghiệm phát triển ngành hàng sen gắn với bảo tồn và phát triển làng nghề tại Đồng Tháp; giải pháp xây dựng vùng nguyên liệu, đẩy mạnh chế biến, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị cây sen tại thành phố Huế.
Bên cạnh đó là những kinh nghiệm phát triển sản xuất sen thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường tại Hà Nội; phát triển cây sen gắn với bảo vệ môi trường, xây dựng cảnh quan tại Nghệ An; kết quả bước đầu của mô hình liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và nông dân tại vùng núi Lào Cai; cũng như ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất sen gắn với du lịch nông nghiệp và phát triển làng nghề tại Hải Phòng.
 |
| Điểm đáng chú ý của Hội thảo là sự tham gia, chia sẻ kinh nghiệm từ nhiều vùng trồng sen tiêu biểu trên cả nước - Ảnh: https://tapchivietnamhuongsac.vn |
Những câu chuyện thực tiễn này cho thấy, cây sen đang có cơ hội hình thành những chuỗi giá trị mới nếu được tổ chức sản xuất và liên kết đúng hướng. Từ một đầm sen, có thể hình thành vùng nguyên liệu; từ nguyên liệu có thể phát triển các sản phẩm thực phẩm, đồ uống, dược liệu, quà tặng; từ không gian sen có thể hình thành điểm tham quan, trải nghiệm; còn những giá trị văn hóa lâu đời có thể trở thành nền tảng để xây dựng thương hiệu cho địa phương.
Một nội dung quan trọng khác của chương trình là Lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) giữa các địa phương, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và hợp tác xã. Đây được kỳ vọng là bước khởi đầu cho các hoạt động hợp tác nghiên cứu, chuyển giao giống và quy trình kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu, phát triển sản phẩm chế biến, xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu.
Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu cũng sẽ tham quan Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài, khu trưng bày sản phẩm từ sen và các mô hình nghiên cứu, sản xuất, chế biến, thương mại sản phẩm sen, làng nghề sen tại khu vực Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên.
Đây không chỉ là hoạt động tham quan thực tế, mà còn là cơ hội để các đại biểu trực tiếp trao đổi về cách thức tổ chức sản xuất, chế biến và thương mại hóa sản phẩm sen; qua đó tìm kiếm khả năng kết nối giữa các địa phương, hợp tác xã, doanh nghiệp và nhà khoa học.
 |
| Nghề ướp trà sen Quảng An (Hà Nội) là di sản văn hoá phi vật thể quốc gia - (Ảnh: ĐĐK) |
Với chủ đề “Hoa sen gắn với phát triển làng nghề”, Hội thảo quốc gia tại Hưng Yên lần này vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài một diễn đàn chuyên môn. Đây là dịp để nhìn lại giá trị của một loài hoa đã trở thành biểu tượng văn hóa Việt Nam, đồng thời mở ra cách tiếp cận mới trong phát triển kinh tế nông nghiệp.
Khi hoa sen được đặt trong mối quan hệ với làng nghề, sản phẩm OCOP, du lịch nông nghiệp, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng nông thôn mới, những giá trị tưởng như riêng lẻ sẽ được kết nối thành một hệ sinh thái kinh tế - văn hóa.
Hướng tới tương lai, việc xây dựng ngành hàng sen Việt Nam cần sự đồng hành của Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, nghệ nhân và người trồng sen. Trong đó, khoa học công nghệ tạo nền tảng, người sản xuất tạo ra nguyên liệu, doanh nghiệp mở rộng thị trường, còn văn hóa và làng nghề tạo nên bản sắc.
Hội thảo ngày 21/8/2026 tại xã Hồng Minh, tỉnh Hưng Yên được kỳ vọng sẽ góp thêm một bước quan trọng vào quá trình kết nối ấy, để từ những đầm sen, những làng nghề và bàn tay người dân, giá trị của hoa sen Việt Nam tiếp tục được nâng tầm, lan tỏa và phát triển bền vững trong đời sống đương đại.
