Chiều ngày 22/6/2025, Hội nghị toàn quốc tổng kết chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025 đã diễn ra với sự chủ trì của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính. Hội nghị được kết nối trực tuyến đến toàn bộ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước và toàn hệ thống chính trị tới một trong những chương trình có ý nghĩa chiến lược trong phát triển quốc gia.
 |
| Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì Hội nghị toàn quốc tổng kết Chương trình mục tiêu quốc giá xây dựng nông thôn mới, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, Phong trào "Cả nước chung tay xây dựng nông thôn mới", Phong trào "Vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau" giai đoạn 2021-2025 - (Ảnh: VGP) |
Cùng dự và đồng chủ trì Hội nghị tại điểm cầu Hà Nội có Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Đỗ Văn Chiến, các Phó Thủ tướng: Trần Hồng Hà, Mai Văn Chính; Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan cùng các đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành ở Trung ương, thành viên các ban chỉ đạo chương trình mục tiêu quốc gia, ban chỉ đạo các phong trào thi đua, đại diện một số tổ chức quốc tế dự Hội nghị.
Phát biểu tại Hội nghị, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã khẳng định tầm quan trọng của nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong tiến trình phát triển bền vững đất nước. Thủ tướng nêu rõ: “Nông nghiệp là trụ đỡ của nền kinh tế, nông dân là trung tâm, nông thôn là nền tảng”. Với tinh thần đó, toàn bộ hệ thống chính trị đã và đang được huy động vào cuộc, cùng xây dựng một nền nông nghiệp sinh thái, người nông dân văn minh và một nông thôn hiện đại – ba trụ cột không thể tách rời.
 |
| Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính phát biểu khai mạc Hội nghị toàn quốc tổng kết Chương trình mục tiêu quốc giá xây dựng nông thôn mới, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, Phong trào "Cả nước chung tay xây dựng nông thôn mới", Phong trào "Vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau" giai đoạn 2021-2025 - (Ảnh: VGP) |
Thủ tướng nhấn mạnh vai trò của nền văn minh lúa nước, đóng góp, dấu ấn của khu vực nông nghiệp, nông thôn với nền văn hóa dân tộc Việt Nam.
Do đó, đây là Hội nghị quan trọng, trong bối cảnh cả nước đang tích cực thi đua chào mừng, kỷ niệm các ngày lễ lớn; khẩn trương hoàn thành các nhiệm vụ theo các nghị quyết, kết luận của Đảng, Quốc hội, nhất là cuộc cách mạng về sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, bỏ cấp huyện từ ngày 1/7/2025 (cả nước còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã).
Thời gian qua, chương trình xây dựng nông thôn mới có 79% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, 51% số đơn vị cấp huyện được công nhận đạt chuẩn hoặc hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới; đã có 12 tỉnh, thành phố được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Tuy nhiên, hiện nay còn nhiều vùng có tỉ lệ nghèo trên 50%. Bên cạnh sự tích cực của các phong trào thi đua, công tác thi đua khen thưởng cũng còn những bất cập như chưa phát hiện, khen thưởng kịp thời các điển hình, nhiều cá nhân, tổ chức có nhiều đóng góp mà chưa được khen thưởng, biểu dương...
Thủ tướng đề nghị các đại biểu đánh giá về kết quả thực hiện, chia sẻ những cách làm, mô hình hay, sáng tạo, điển hình; tôn vinh, khen thưởng các tổ chức, cá nhân có thành tích nổi bật; thảo luận định hướng Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững giai đoạn 2026-2030 (về sự cần thiết đầu tư Chương trình trong bối cảnh hiện nay; các quan điểm, mục tiêu; phạm vi và quy mô; nội dung thực hiện; giải pháp tổ chức thực hiện trong bối cảnh, yêu cầu mới; việc lồng ghép các chương trình; triển khai hiệu quả các chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP)…)
Thủ tướng cũng cho rằng, bảo đảm môi trường nông thôn, gắn với xóa bỏ các tập tục lạc hậu, như bảo đảm nước sạch, nhà vệ sinh hợp vệ sinh… là những vấn đề rất quan trọng cần bàn thêm để làm tốt hơn.
Trình bày Báo cáo tóm tắt tổng kết hai Chương trình Mục tiêu Quốc gia giai đoạn 2021–2025 và định hướng cho giai đoạn 2026–2035, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đỗ Đức Duy nhấn mạnh, việc triển khai đồng bộ các chương trình đã khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước, được người dân đồng thuận cao, tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp sinh thái, nông dân văn minh, nông thôn hiện đại.
Trong giai đoạn 2021–2025, điều kiện sống của người dân, đặc biệt tại các địa bàn khó khăn, đã được cải thiện rõ rệt. Hạ tầng nông thôn phát triển đồng bộ, các dịch vụ thiết yếu như giáo dục, y tế, văn hóa, giao thông được mở rộng; tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh; cơ cấu kinh tế và lao động chuyển dịch theo hướng tích cực, góp phần thu hẹp dần khoảng cách phát triển và chênh lệch vùng miền.
Công tác chỉ đạo điều hành được linh hoạt, chú trọng phân cấp mạnh mẽ cho địa phương, bảo đảm sự gắn kết giữa mục tiêu, nguồn lực và tổ chức thực hiện. Công tác truyền thông, giám sát và phản biện xã hội cũng được tăng cường, góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả và đồng thuận xã hội trong suốt quá trình thực hiện chương trình.
Đáng chú ý, các chương trình đã chủ động tiếp cận những xu thế phát triển mới như chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, phát triển du lịch nông thôn, cải thiện dinh dưỡng, đào tạo nghề, tạo việc làm và thúc đẩy bình đẳng giới. Những nội dung này không chỉ làm giàu thêm chương trình, mà còn trực tiếp góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên hợp quốc đến năm 2030. Bên cạnh đó, các phong trào thi đua lớn như “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới”, “Vì người nghèo – Không để ai bị bỏ lại phía sau” hay cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” đã có sức lan tỏa mạnh mẽ trong toàn hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân. Từ phong trào, hàng triệu hộ dân đã tự nguyện hiến hơn 98,2 triệu mét vuông đất, đóng góp hàng chục nghìn tỷ đồng và hàng triệu ngày công xây dựng quê hương.
 |
| Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đỗ Đức Duy trình bày Báo cáo tóm tắt tổng kết 02 Chương trình Mục tiêu Quốc gia giai đoạn 2021-2025; định hướng Chương trình MTQG Xây dựng nông thôn mới và Giảm nghèo bền vững, giai đoạn 2026-2035 - (Ảnh: VGP) |
Về định hướng giai đoạn 2026–2035, Bộ trưởng Đỗ Đức Duy cho biết, mục tiêu của chương trình là xây dựng nông thôn mới hiện đại, toàn diện, bền vững và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Đồng thời, đẩy mạnh phát triển kinh tế nông thôn dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nâng cao thu nhập, chất lượng sống và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu của người dân nông thôn, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và đô thị. Chương trình cũng hướng đến xây dựng nông thôn xanh, sạch, đẹp, an toàn, đậm đà bản sắc văn hóa; bảo đảm an sinh xã hội, giảm nghèo nhanh và bền vững; giữ vững quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội, hình thành cộng đồng nông thôn văn minh, nhân văn, gắn kết và hạnh phúc.
Cụ thể, đến năm 2030, chương trình phấn đấu nâng thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng ít nhất 2,5 lần so với năm 2020, không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022–2025, duy trì giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân từ 1 đến 1,5% mỗi năm, tỷ lệ xã nghèo giảm ít nhất 3%/năm. Tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới đạt tối thiểu 80%, trong đó ít nhất 35% đạt chuẩn nâng cao và 10% đạt chuẩn hiện đại; không còn xã dưới 15 tiêu chí nông thôn mới; có khoảng 6–8 tỉnh được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, trong đó 2–3 tỉnh đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Đến năm 2035, mục tiêu là thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn tăng ít nhất 1,6 lần so với năm 2030, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều toàn quốc giảm còn dưới 1%. Cả nước có ít nhất 90% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 50% đạt chuẩn nâng cao, 25% đạt chuẩn hiện đại; có khoảng 12–14 tỉnh hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới, trong đó một nửa đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
 |
| Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà trình bày Báo cáo tóm tắt tổng kết Phong trào thi đua "Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới" và "Vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau" - (Ảnh: VGP) |
Báo cáo tổng kết Phong trào thi đua "Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới" và "Vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau", Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, kết quả đạt được thời gian qua là minh chứng cho sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, quản lý hiệu quả của Chính phủ và chỉ đạo quyết liệt của Thủ tướng. Phong trào thi đua cần thiết thực, có trọng tâm, trọng điểm, gắn liền với công tác an sinh xã hội để củng cố niềm tin của nhân dân. Trong quá trình triển khai, vai trò của cấp ủy đảng, chính quyền địa phương, người đứng đầu các cơ quan, đơn vị có ý nghĩa quyết định, bởi nơi nào chính quyền vào cuộc mạnh mẽ, nơi đó phong trào đạt hiệu quả cao, thực chất. Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền sâu rộng, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân về chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước liên quan đến xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Việc tổ chức phong trào phải có tiêu chí cụ thể, nội dung thiết thực, lấy người dân làm trung tâm, linh hoạt theo điều kiện thực tế từng địa phương, đơn vị; liên tục đổi mới nội dung, phương thức tổ chức để tạo sức lan tỏa rộng rãi. Đặc biệt, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện phong trào, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, sơ kết, tổng kết, khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc để động viên, nhân rộng các mô hình, cách làm hiệu quả trong toàn xã hội.
 |
| Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang Hầu A Lềnh báo cáo tình hình thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia - (Ảnh: VGP) |
Phát biểu ý kiến, Bí thư Tỉnh ủy Hà Giang Hầu A Lềnh khẳng định tỉnh nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của hai Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững, coi đây là minh chứng rõ nét cho chính sách an sinh xã hội mà Đảng, Nhà nước dành cho người nghèo, nhất là đồng bào vùng sâu, vùng xa, dân tộc thiểu số. Hà Giang đã triển khai quyết liệt với sự phân công cụ thể, huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện trên toàn tỉnh, song vẫn còn đối mặt nhiều khó khăn do địa hình phức tạp, dân cư sống rải rác, nền kinh tế xuất phát điểm thấp và nguồn lực hạn chế, dẫn đến tỷ lệ xã đạt chuẩn nông thôn mới còn khiêm tốn tính đến giữa năm 2025. Tỉnh đồng tình cao với chỉ đạo của Trung ương và Thủ tướng về việc tổng kết kỹ lưỡng, tích hợp các chương trình mục tiêu thành một chương trình tổng thể, gắn với định hướng phát triển kinh tế - xã hội và Nghị quyết Đại hội Đảng các cấp. Hà Giang cũng mong muốn Ban Chỉ đạo Trung ương sớm có hướng dẫn cụ thể để các địa phương tích hợp hiệu quả nội dung này vào chương trình an sinh xã hội. Về phân bổ nguồn lực, tỉnh nhất trí với chủ trương phân cấp mạnh mẽ cho địa phương nhưng kiến nghị Trung ương tiếp tục hỗ trợ kinh phí trong một giai đoạn nhất định đối với các tỉnh còn khó khăn như Hà Giang, nhất là về hạ tầng chiến lược như giao thông, điện, mạng… nhằm bảo đảm đạt được mục tiêu chương trình. Tỉnh cũng đề xuất thiết kế sớm chương trình giai đoạn mới để kịp tích hợp vào các nghị quyết đại hội đảng bộ tỉnh ngay sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, giúp chủ động triển khai từ đầu nhiệm kỳ. Đồng thời, Hà Giang kiến nghị thành lập một Ban chỉ đạo thống nhất cho chương trình mục tiêu quốc gia ở cả cấp Trung ương và cấp tỉnh để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.
 |
| Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Xuân Cường: Giai đoạn tới, việc thiết kế chương trình nông thôn mới và xóa nghèo bền vững phải khác trước - (Ảnh: VGP) |
Đồng tình với chủ trương của Chính phủ về việc tổng kết sớm hai Chương trình mục tiêu quốc gia trước khi kết thúc giai đoạn 2021–2025, Ông Nguyễn Xuân Cường – Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn coi đây là bước chuẩn bị kịp thời và chủ động cho giai đoạn chuyển đổi mô hình hành chính, tạo điều kiện để các địa phương sớm xây dựng, tích hợp và triển khai chương trình mới ngay từ đầu nhiệm kỳ sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Theo ông, đây không chỉ là tổng kết cho một giai đoạn, mà thực chất là đánh giá toàn diện kết quả của cả ba kỳ từ 2010 đến 2025 – một chặng đường gắn với ba chủ thể lớn là nông nghiệp, nông dân và nông thôn, đúng tinh thần của Nghị quyết 26. Trong bối cảnh năm 2010, khi xuất phát điểm của Việt Nam còn thấp, kinh tế gặp nhiều khó khăn, việc ban hành Nghị quyết 26 và triển khai hai chương trình trọng điểm đã thể hiện quyết tâm chính trị rất cao, đặt nền tảng vững chắc cho phát triển tam nông. Qua 15 năm, Việt Nam đã huy động gần 10 triệu tỷ đồng đầu tư cho xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững, góp phần hoàn thiện thiết chế hạ tầng phục vụ dân sinh trên cả nước. Ông nhấn mạnh ba kết quả lớn: một là đổi mới toàn diện hạ tầng và dịch vụ nông thôn; hai là chuyển biến mạnh mẽ về sản xuất nông nghiệp, phát triển kinh tế nông thôn và đặc biệt là thành công của chương trình OCOP với 16.500 sản phẩm; ba là cải thiện rõ nét đời sống người dân với thu nhập vùng nông thôn tăng hơn 4 lần trong 15 năm, tỉ lệ hộ nghèo giảm từ 14,2% xuống chỉ còn 1,93%. Chính các chương trình mục tiêu quốc gia đã góp phần tạo nên một diện mạo phát triển toàn diện cho đất nước. Tuy nhiên, bối cảnh sắp tới sẽ rất khác biệt: quá trình đô thị hóa tăng nhanh, dân số vượt 100 triệu và chỉ còn quỹ thời gian ngắn của dân số vàng; thách thức về biến đổi khí hậu và yêu cầu vượt bẫy thu nhập trung bình là rất lớn. Do đó, ông kiến nghị việc thiết kế chương trình cho giai đoạn tới phải dựa trên nền tảng thành tựu 15 năm qua, phù hợp bối cảnh mới, tận dụng cơ hội của chuyển đổi số và công nghiệp 4.0, đồng thời khẩn trương hoàn thiện để trình Quốc hội đúng hạn, đảm bảo nguồn lực. Ông cũng đề xuất tổ chức thêm các hội thảo chuyên sâu để góp ý thiết thực cho đề án mới, đảm bảo tính khả thi, đột phá và phù hợp với mô hình hành chính mới sau khi kiện toàn.
 |
| Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan: Xây dựng nông thôn mới không còn là chương trình của nhà nước mà đã thực sự là chương trình của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân - (Ảnh: VGP) |
Phát biểu ý kiến tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan chia sẻ: Nông thôn là di sản. Từ di sản, truyền thống được bảo tồn, nuôi dưỡng trong lời kể, trong tư liệu lịch sử, đến di sản giàu sức sống của cư dân nông thôn, đang được phát huy, lan tỏa giá trị mỗi ngày.
Chúng ta đã thấy giá trị, bản sắc nông thôn tự tin hiện diện trong các tác phẩm văn hóa nghệ thuật của giới trẻ ngày nay, như cách mà bài hát Bắc Blinh hay là bài rock Hạt gạo được đón nhận rất nồng nhiệt trong thời gian gần đây, với các ca từ rất giàu cảm xúc: "Tình quê son sắc keo sơn, hương đồng gió nội cây rơm đợi chờ" hay "Gạo là tên của tôi, mời anh chị ngồi chơi cùng nghe rock về hạt gạo".
Từ lúc triển khai chương trình đến nay, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã đạt kết quả to lớn, toàn diện và mang tính lịch sử. Giờ đây, câu hỏi không phải là làm gì cho nông thôn mà là làm sao để mỗi người dân nông thôn trở thành một chủ thể của sự thay đổi. Làm sao để nông thôn mới không chỉ gắn bó với người làng hôm nay mà còn là miền quê đáng sống, luôn muốn tìm về với những người trẻ lớn lên, học tập, làm việc giữa thành thị mai sau.
Chúng ta đang bước vào một bối cảnh hoàn toàn khác. Sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính là một quyết định chiến lược nhằm tinh gọn bộ máy, tăng cường hiệu quả điều hành. Định hướng phân cấp, phân quyền sâu hơn đến cấp cơ sở, cấp thực thi, vận hành trực tiếp là cơ hội để địa phương phát huy tính lao động, sáng tạo. Sự đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là điều kiện để đưa tiến bộ về tận thôn xóm, bản làng.
Xây dựng nông thôn mới với không gian cấp tỉnh, cấp xã rộng lớn hơn, phải có tiếp cận khác hơn. Cán bộ cấp cơ sở không chỉ dựa vào các tiêu chí cứng mà cần có sự sáng tạo dựa trên đặc điểm của mỗi địa phương. Không gian phát triển cấp xã không chỉ là không gian sản xuất mà là không gian tích hợp văn hóa, xã hội, cộng đồng, trong đó năng lực, tri thức của cư dân nông thôn là yếu tố quyết định.
Quan trọng nhất là niềm tin, là sự chủ động, sự sẵn lòng thích ứng với sự thay đổi của người dân đã trở thành nguồn lực mạnh mẽ nhất. Xây dựng nông thôn mới không còn là chương trình của nhà nước mà đã thực sự là chương trình của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
Giai đoạn mới cần tư duy mới, định hướng tiếp cận mới. Tôi xin phép gợi mở một số hướng tiếp cận như sau.
Thứ nhất, cộng đồng chính sách, cộng hưởng chính sách, hợp nhất chương trình. Chúng ta thực hiện cùng lúc chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Hai chương trình này có nhiều điểm giao thoa, mục tiêu tương đồng. Do vậy, tôi đề xuất hướng tích hợp, hướng tới hợp nhất, tích hợp hai chương trình để giảm phân mảnh, tăng hiệu quả sử dụng linh hoạt nguồn lực, cùng hướng đến mục tiêu chung, không chỉ cải thiện thu nhập mà còn nâng cao đời sống vật chất và tinh thần. Xây dựng nông thôn không chỉ giàu có mà còn hạnh phúc. Giảm nghèo bền vững không chỉ dừng lại ở việc trao cần câu thay vì trao con cá mà còn phải hướng dẫn cách thức câu cá, kiên trì đồng hành để khơi gợi tinh thần câu cá, thái độ sống, làm việc đúng đắn, tự lực, tự chủ, không bỏ cuộc. Cách tiếp cận mới đặt người khó khăn vào vị trí chủ thể, khơi dậy động lực của chính bản thân thay vì chỉ trông chờ vào sự trợ giúp ở bên ngoài.
Thứ hai, từ tiêu chí cứng sang năng lực mềm. Giai đoạn đầu chúng ta đã dành nguồn lực cho hạ tầng nông thôn thì giai đoạn tới cần tập trung cho hạ tầng con người. Nâng cao năng lực cộng đồng để mỗi thôn, mỗi xã có thể tự mình có những sáng kiến, sáng tạo, chủ động tham gia, góp phần quản lý dự án, giám sát công trình, tự chủ trong mỗi hành động hằng ngày. Tri thức hóa nông dân, cư dân nông thôn không chỉ học kỹ thuật sản xuất mà học quản trị, tham gia các lớp bình dân học vụ số, học truyền thông, học liên kết, học cách thương mại hóa, học cách kể chuyện sản phẩm của mình làm ra. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo từ dưới lên. Mỗi mô hình kinh tế tập thể, làng nghề, tổ hợp tác, hội quán nông dân là một hạt giống cải cách và đổi mới.
Thứ ba, kinh tế nông thôn không chỉ là nông nghiệp. Khi sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu nhiều rủi ro về thời tiết, giá cả, dịch bệnh thì việc đa dạng hóa sinh kế là một yêu cầu sống còn. Kinh tế nông thôn cần phát triển cả dịch vụ, du lịch, làng nghề, sản phẩm OCOP, logistics. Hộ gia đình không chỉ là hộ nông dân trồng trọt, chăn nuôi mà là nhà sản xuất, nhà kinh doanh và nhà quảng bá sản phẩm của mình. Tổ chức kinh tế cộng đồng như hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, doanh nghiệp vừa và nhỏ tại địa phương là điểm tựa để gia tăng giá trị, hài hòa lợi ích, san sẻ rủi ro.
Thứ tư, kết nối thị trường, đưa khoa học công nghệ, tri thức về làng. Lợi thế nông nghiệp của đất nước khó có thể được phát huy hết nếu không thể kết nối trí tuệ của các nhà khoa học từ các viện, trường đến ruộng đồng. Cần có một hệ thống khuyến nông cộng đồng, nơi người dân nông thôn không chỉ học kỹ thuật mà được trao đổi trực tiếp với các nhà khoa học, chuyên gia, sinh viên tình nguyện. Mỗi làng quê đều có thể trở thành một phòng thí nghiệm sống động để thử nghiệm những giải pháp nông nghiệp tuần hoàn, phục hồi môi trường, tạo thêm nhiều sinh cảnh dọc theo những con sông, con đường, khu trung tâm. Mỗi hộ gia đình biết tiết kiệm nước, sử dụng năng lượng tái tạo, đổi mới giống cây, giống con, phát huy giá trị thực vật bản địa, kết hợp với những nghề mới như trồng dược liệu, cây gia vị,…
Thứ năm, thay đổi tư duy lập quy hoạch nông thôn. Sau khi hợp nhất không gian hành chính cấp xã, chắc chắn phải điều chỉnh lập quy hoạch mới. Quy hoạch xã không chỉ là quy hoạch sản xuất nông nghiệp, trồng cây gì hay nuôi con gì, là quy hoạch kết cấu hạ tầng. Quy hoạch xã quan trọng hơn là định hình khu vực kinh tế nông thôn. Trong không gian đó, làng nghề truyền thống được phục hồi, tạo ra các ngành nghề mới cho nông thôn, khu vực chế biến nông sản, phát triển du lịch cộng đồng. Quy hoạch nông thôn cần được xem là bản marketing để giới thiệu, thu hút đầu tư bên ngoài, khuyến khích người ở làng tham gia phát triển kinh tế hộ, kinh tế hợp tác xã, xúc tiến đầu tư, khởi nghiệp nông nghiệp với các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp thông minh, nông nghiệp số.
Thứ sáu, từ làng quê nông thôn đến làng thông minh, làng hạnh phúc. Tôi mong chương trình nông thôn mới giai đoạn tới sẽ không dừng lại ở đạt chuẩn mà bước tới những mô hình mới. Làng thông minh có kết nối internet, có dữ liệu sản xuất, có mô hình sản xuất thông minh. Làng hạnh phúc nơi không chỉ có thu nhập mà có niềm vui, sự sẻ chia, văn hóa cộng đồng được bảo tồn, người già được quan tâm, trẻ em được học hành, bình đẳng giới được bước vào từng ngôi nhà, từng cộng đồng. Bởi mục tiêu cuối cùng của phát triển không phải những con số mà là nâng cao chất lượng sống cho từng người dân.
Hành trình nông thôn mới, giảm nghèo bền vững vẫn còn nhiều việc phải làm. Tôi tin rằng nếu chúng ta tiếp tục đồng lòng, tiếp tục lắng nghe tiếng nói của cộng đồng, tiếp tục tạo không gian cho những sáng kiến ở địa phương thì nông thôn Việt Nam sẽ không chỉ mới về hìn h thức mà mới cả trong tư duy, trong cách sống, cách làm ăn và cách gắn kết. "Người nghèo nghèo cái túi, người giàu giàu ở cái đầu"- Tựa tiêu đề một tựa sách gợi lên nhiều suy ngẫm về tinh thần học tập suốt đời, những mô hình sách hóa nông thôn đang diễn ra gần đây. Với tinh thần không để ai bị bỏ lại phía sau như thông điệp của Thủ tướng Chính phủ nhiều lần nhấn mạnh, sự kiên trì đồng hành từ mỗi chúng ta, sự thấu hiểu từng hoàn cảnh khó khăn để chọn lọc, hỗ trợ sinh kế phù hợp, khuyến khích tinh thần vượt khó, vươn lên, sẽ góp phần giúp chất lượng sống của những người có điều kiện khó khăn ngày càng được cải thiện.
Xin gửi đến quý lãnh đạo, quý đại biểu tham dự hội nghị, lời văn mộc mạc nhắc nhở mỗi người chúng ta về việc mình cần làm, về trách nhiệm và bổn phận, về tình cảm gắn kết chan hòa với nông thôn, nông dân. Đó là: "Tôi sinh ra ở nông thôn. Ba mẹ tôi là nông dân".
Phát biểu kết luận hội nghị, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đánh giá cao những kết quả đã đạt được, đồng thời nêu bật những tồn tại cần được khắc phục. Trong đó, Thủ tướng đặc biệt lưu ý việc xây dựng phong trào thi đua cần thực chất, tránh hình thức; khen thưởng kịp thời những tập thể, cá nhân có thành tích tiêu biểu; tăng cường giám sát, phòng chống tiêu cực, lãng phí, lợi ích nhóm. Mỗi người dân phải là chủ thể, đồng thời cũng là đối tượng thụ hưởng của chương trình, cảm nhận được sự thay đổi tích cực và hiệu quả thực sự.
Hướng tới giai đoạn 2026–2030, Thủ tướng nêu rõ định hướng lồng ghép hai chương trình mục tiêu quốc gia thành một thể thống nhất, có nội hàm rõ ràng, cơ chế thực hiện đồng bộ, linh hoạt và hiệu quả. Mục tiêu là tạo ra một hệ sinh thái nông nghiệp hiện đại, xanh và thông minh; một xã hội nông thôn nhân văn, văn minh; người nông dân được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và phẩm chất để chủ động hội nhập, khởi nghiệp và phát triển.
Thủ tướng đề xuất chiến lược "4 đẩy mạnh" dành cho hệ thống chính trị, gồm: hoàn thiện thể chế phục vụ phát triển; đầu tư hạ tầng chiến lược cho nông nghiệp, nông dân và nông thôn; phát triển nguồn nhân lực phù hợp với giai đoạn mới; và đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp gắn với nhu cầu thị trường và nâng cao hưởng thụ cho người dân. Cùng lúc, Thủ tướng nhấn mạnh vai trò "3 tiên phong" của người nông dân: tiên phong thoát nghèo và làm giàu chính đáng, tiên phong xây dựng lối sống văn minh, và tiên phong ứng dụng chuyển đổi số, phát triển nông nghiệp xanh – tuần hoàn – hữu cơ.
Từ hội nghị này, một lần nữa tinh thần “cả hệ thống chính trị vào cuộc” được nhấn mạnh, như một nguyên tắc xuyên suốt. Thủ tướng nhấn mạnh thực hiện nghiêm túc sự lãnh đạo trực tiếp của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Tổng Bí thư, huy động sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc, cộng đồng doanh nghiệp và bạn bè quốc tế. Đặc biệt, trong bối cảnh bộ máy hành chính sắp xếp lại từ 1/7/2025, đòi hỏi các địa phương phải chủ động thích ứng, tổ chức thực hiện linh hoạt, sáng tạo, có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải, manh mún.
Để phát triển toàn diện nông thôn, cần tiếp tục đầu tư mạnh cho giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, nâng cao thể chất, trí tuệ và tinh thần người dân. Hệ thống báo chí, truyền thông được giao nhiệm vụ lan tỏa những tấm gương sáng, những mô hình hay, cách làm tốt để tạo động lực tinh thần mạnh mẽ, thúc đẩy phong trào sâu rộng. Tinh thần “đã nói – đã làm – đã làm là phải có sản phẩm đo lường được” phải trở thành nguyên tắc hành động. Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh: “Không hy sinh môi trường và công bằng xã hội để chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần”.
Hội nghị toàn quốc lần này không chỉ là điểm tổng kết mà còn là mốc khởi đầu cho một giai đoạn phát triển mới, sâu sắc và thực chất hơn. Những kết quả nổi bật trong suốt 4 năm qua là minh chứng cho sự đúng đắn trong chỉ đạo, quyết sách của Đảng, Nhà nước; là thành quả của tinh thần đoàn kết, đồng thuận và đổi mới. Nhưng phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm, nhiều vùng nghèo cần tiếp sức, nhiều thách thức cần vượt qua. Chính vì vậy, lời hiệu triệu từ người đứng đầu Chính phủ về việc cả hệ thống chính trị đồng lòng, người dân chung tay, doanh nghiệp sát cánh – chính là thông điệp mạnh mẽ, truyền cảm hứng cho một tương lai nông thôn mới bền vững, người nông dân hạnh phúc, đất nước phát triển thịnh vượng.
