Ube – loại khoai lang tím truyền thống của Philippines – đang trở thành nguyên liệu được ưa chuộng tại các quán cà phê, tiệm bánh và nhà hàng trên thế giới. Trước nhu cầu tăng mạnh, Philippines đã cấm xuất khẩu ube tươi vô thời hạn nhằm bảo vệ nguồn cung và nguồn giống trong nước.
 |
| Khoai lang tím Ube của Philippines. |
Từ nguyên liệu truyền thống đến “matcha mới”
Ube vốn quen thuộc trong ẩm thực Philippines, thường được dùng để làm mứt, bánh ngọt và kem. Loại củ này có vị ngọt nhẹ, béo và hương vani thoang thoảng. Tuy nhiên, màu tím đặc trưng mới là yếu tố giúp ube thu hút sự chú ý trên mạng xã hội.
Những năm gần đây, ube nhanh chóng lan rộng từ các cộng đồng người Philippines sang thị trường quốc tế. Nguyên liệu này xuất hiện trong latte, bánh ngọt và nhiều món tráng miệng tại Mỹ, Anh, thậm chí cả các nhà hàng Michelin. Ube còn được ví như “matcha mới” nhờ sức hút ngày càng lớn.
 |
Starbucks và Costa Coffee cũng đã đưa các sản phẩm hương vị ube vào thực đơn trong năm nay. Theo Datassential, mức độ xuất hiện của ube trong thực đơn nhà hàng Mỹ tăng hơn 3 lần trong giai đoạn 2021-2025. Mỹ hiện được xem là thị trường tiêu thụ ube lớn nhất thế giới.
Philippines ưu tiên nguồn giống trong nước
Philippines, quốc gia sản xuất ube lớn nhất thế giới, quyết định cấm xuất khẩu khoai lang tím tươi vô thời hạn. Chính phủ cho biết động thái này nhằm kiểm soát nguồn cung và bảo đảm nguồn giống phục vụ sản xuất trong nước.
Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco P. Tiu Laurel Jr. cho biết Philippines không muốn xuất khẩu nguồn giống sang các quốc gia có khả năng sử dụng chúng để tự trồng ube và trở thành đối thủ cạnh tranh.
 |
Ube chủ yếu được nhân giống từ những mảnh củ hiện có. Theo cơ quan thống kê quốc gia Philippines, sản lượng ube trong nửa đầu năm nay tăng 17%, lên 5.660 tấn. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tiu Laurel nhận định ngành ube đang phát triển nhanh hơn khả năng sản xuất.
Giá ube tại Philippines đã tăng hơn gấp đôi trong những năm gần đây. Nông dân hiện nhận khoảng 100-150 peso (1,59-2,38 USD) cho mỗi kg. Trong khi đó, sản lượng hằng năm của nước này giảm từ khoảng 13.400 tấn vào năm 2024 xuống dưới 12.500 tấn vào năm ngoái.
Ube thường được trồng trên những thửa ruộng nhỏ. Việc một số nông dân dành phần lớn sản lượng để đáp ứng nhu cầu xuất khẩu khiến lượng củ làm giống cho vụ tiếp theo bị hạn chế. Bộ Nông nghiệp Philippines cho biết nguồn vật tư trồng trọt chất lượng còn thiếu, gây khó khăn cho việc mở rộng sản xuất.
Doanh nghiệp lo chi phí tăng
Lệnh cấm xuất khẩu không áp dụng với ube đã qua chế biến hoặc đông lạnh – những nguyên liệu được nhiều nhà hàng tại Mỹ và châu Âu sử dụng. Dù vậy, các doanh nghiệp đã bắt đầu chuẩn bị cho khả năng nguồn cung bị thắt chặt.
Nigel Motley, đồng sáng lập quán cà phê Philippines Kapihan tại London, cho biết doanh nghiệp có thể phải chấp nhận mức giá cao hơn nếu nguồn cung khan hiếm. Trong khi đó, Florence Mae Maglanoc, chủ tiệm bánh Panadera và nhà hàng Donia tại Anh, đang phụ thuộc nhiều hơn vào ube đông lạnh và các sản phẩm chế biến để duy trì nguồn nguyên liệu.
 |
Theo nhà phân tích Damien Yeo thuộc BMI, lệnh cấm có thể gây thiếu hụt ube trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các quốc gia nhiệt đới khác cũng có khả năng trồng loại củ này, trong khi doanh nghiệp có thể tìm đến những nguyên liệu màu tím khác để thay thế.
Việt Nam và Trung Quốc hiện cũng đẩy mạnh trồng các loại khoai màu tím nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng trên thị trường quốc tế.
