Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Huống, tỉnh Nghệ An, là một trong ba vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới phía Tây Nghệ An được UNESCO công nhận năm 2007. Với diện tích gần 46.500 ha, trải rộng trên địa bàn các huyện Quế Phong, Quỳ Hợp, Quỳ Châu, Con Cuông và Tương Dương, nơi đây được ví như “kho gene sống” với hệ sinh thái rừng nguyên sinh giàu tính đặc hữu, nhiều loài động, thực vật quý hiếm.
Pù Huống tạo thành hành lang sinh thái quan trọng, kết nối với Vườn quốc gia Pù Mát và Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, hình thành hệ sinh cảnh liên tục, góp phần duy trì tính ổn định của rừng ở phía Tây của tỉnh Nghệ An.
 |
| Giữa đại ngàn Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống, tỉnh Nghệ An có nhiều loài thực vật có hình dáng lạ kỳ, bắt mắt. Một loài cây lạ mọc trồi lên khỏi mặt đất thả tha la chuỗi quả xanh như ngàn, vạn chuỗi ngọc bích. Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN. |
Cuối tháng 11/2025, đoàn phóng viên TTXVN theo chân lực lượng kiểm lâm Trạm Quản lý, bảo vệ rừng Bình Chuẩn vượt hàng chục km rừng núi để vào sâu vùng lõi đại ngàn Pù Huống đặt bẫy ảnh phục vụ công tác điều tra động vật hoang dã.
Đoàn gần 10 người, ngoài trang thiết bị chuyên môn còn mang theo võng, chăn, thuốc men, lương thực, xoong nồi, sạc dự phòng. Sau khoảng 20 phút băng qua vùng đệm, đoàn chính thức “chạm” vào rừng đặc dụng.
Địa hình rừng Pù Huống dốc và hiểm trở. Nhiều đoạn phải lội suối, đi dưới lòng suối cạn lổn nhổn đá. Có nơi nước sâu gần đến ngực, đoàn phải đội ba lô lên đầu để tránh ướt. Những đoạn vách đá cheo leo buộc mọi người phải bám đá để di chuyển.
Đường rừng được xác định qua thiết bị định vị cài trên điện thoại của lực lượng kiểm lâm. Trên hành trình, Trạm trưởng Trạm Bình Chuẩn Nguyễn Tống Phi dùng dao khắc dấu trên thân cây, vách đá hoặc chặt cây nhỏ cắm làm mốc đánh dấu đường để tiện quay lại thu hồi bẫy ảnh.
Cứ 20–30 phút, đoàn dừng lại xác định tọa độ, điều chỉnh hướng đi. Tranh thủ nghỉ ngơi, các thành viên gỡ vắt, tiếp nước, chỉnh lại trang phục.
Sau gần 10 giờ xuyên rừng, đoàn vượt qua các tiểu khu 726, 727, 730 để đến tiểu khu 240 – nơi giáp ranh ba xã Bình Chuẩn, Xiêng My và Diên Lãm. Khu vực này có độ cao khoảng 969 m so với mực nước biển, thường phải bò sát mặt đất để luồn qua tầng tre, nứa, vầu dày đặc.
 |
| Trong Tiểu khu 240 giữa rừng Pù Huống có diện tích 46.500ha ở tỉnh Nghệ An rất dễ bắt gặp các loài cây đặc trưng, gỗ quý hiếm mang tính chỉ thị như cây gỗ trai lý, cây gỗ nghiến, cây gỗ đinh, ruối ô rô... Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN. |
Trên những bãi bồi dọc thượng nguồn khe Cố, đoàn dễ dàng nhận thấy dấu chân đàn lợn rừng đi kiếm ăn. Nhiều hang trú ngụ của lợn rừng được phát hiện sâu trong rừng. Đó là những hố khoét sâu rộng từ 1,2–1,5 m, bên trên phủ kín bằng cành cây và lá khô, rất khó phát hiện nếu không có kinh nghiệm.
Dọc đường đi, nhiều loài lan rừng bám trên thân cây cổ thụ có chu vi hai đến ba người ôm. Dương xỉ cao ngang đầu người xuất hiện khắp nơi. Một số loài lan kim tuyến – loài có tên trong Sách Đỏ – mọc thành từng vạt rộng dưới thảm thực bì.
Ở độ cao trên 650 m, đoàn thường xuyên bắt gặp các loài cây đặc hữu của rừng á nhiệt đới núi thấp như táu xanh, sến mật, lim xanh, bách xanh, trai lý, nghiến, đinh, ruối ô rô, mạy tèo… Nhiều cây cao hàng chục mét, thân lớn vài người ôm không xuể. Một số loài thực vật và quả rừng có hình dáng lạ mắt xuất hiện rải rác trong rừng.
Tại các đoạn suối trong vắt, cá Mát – loài cá quý hiếm – bơi ngược dòng dưới tầng đáy để ăn rêu. Ban đêm giữa rừng đặc quánh sương, ánh đèn pin chỉ chiếu được khoảng ngắn. Tiếng thác nước Canh Lình và Canh Mò đổ trắng xóa từ vách đá cao hàng chục mét vọng lại không ngừng.
 |
| Đoàn điều tra đa dạng sinh học, sưu tầm mẫu và đặt bẫy ảnh động vật hoang dã, động vật rừng bắt đầu vào vùng lõi Tiểu khu 729, Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống, tỉnh Nghệ An. Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN. |
Pù Huống là một trong hơn 160 khu rừng đặc dụng của Việt Nam. Độ cao trong khu bảo tồn dao động từ 200 đến gần 1.500 m so với mực nước biển. Nhiều đỉnh núi cao trên 1.000 m như Pa Hồng (1.022 m), Pù Huống (1.200 m), Pù Pâng (1.302 m) và cao nhất là Pù Lòn (1.447 m).
Hàng trăm khe, suối từ các dãy núi chảy xuống tạo nên hệ thống thủy sinh phong phú. Hiện độ che phủ rừng đạt hơn 98%, trữ lượng gỗ gần 390 triệu m³ (chưa tính tre, nứa, trúc, vầu).
Hệ sinh thái thảm thực vật đặc trưng với hai kiểu rừng chính là rừng á nhiệt đới núi thấp và rừng kín thường xanh mưa mùa nhiệt đới. Rừng có nhiều loài cây quý như lim xanh, pơ mu, sa mu dầu, chò chỉ, mun, gõ đỏ, trầm hương, kim giao, gụ, sa mộc, sến mật, táu mật, giổi…
 |
| Một loại lan rừng hiếm thấy mọc ký sinh trên thân cây cổ thụ trong đại ngàn Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống. Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN. |
Về động vật, Pù Huống ghi nhận sự hiện diện của nhiều loài quý hiếm như khỉ mặt đỏ, rùa núi viền, gà lôi trắng, cu li, vượn đen tuyền, vượn đen bạc má, voọc xám, trĩ sao. Đến nay, qua điều tra đã xác định hơn 1.800 loài thực vật thuộc 770 chi, 194 họ; trong đó 130 loài có nguy cơ tuyệt chủng. Hệ động vật có gần 570 loài, 69 loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam.
 |
| Lực lượng kiểm lâm các Trạm quản lý, bảo vệ rừng của Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống và người dân Tổ bảo vệ rừng của bản lội khe Cố (xã Bình Chuẩn, tỉnh Nghệ An) vào vùng lõi của khu dự trữ sinh quyển Pù Huống. Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN. |
Hiện khu bảo tồn có 7 trạm quản lý, bảo vệ rừng với gần 30 kiểm lâm. Riêng Trạm Bình Chuẩn có 4 người quản lý hơn 6.880 ha rừng đặc dụng với 5 tiểu khu. Mỗi tháng, lực lượng kiểm lâm phối hợp với các tổ bảo vệ rừng bản địa tổ chức từ 3–5 chuyến tuần tra kéo dài nhiều ngày.
Do địa hình hiểm trở, mưa lớn, sạt lở và suối dâng cao, nhiều chuyến tuần tra phải kéo dài hơn dự kiến. Trong vùng lõi không có sóng điện thoại, việc liên lạc với gia đình rất hạn chế.
Theo ông Võ Minh Sơn – Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống, thời gian tới, khu bảo tồn tập trung đẩy mạnh tuyên truyền pháp luật về bảo vệ rừng, triển khai các chính sách sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm, tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát tài nguyên rừng và điều tra đa dạng sinh học nhằm bảo vệ hiệu quả hệ sinh thái đặc hữu của Pù Huống.
