Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế, việc lựa chọn những địa phương có tiềm năng đặc thù để định hình mô hình phát triển mới mang ý nghĩa quan trọng.
 |
| Quang cảnh Hội nghị “Phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh” |
Lai Châu, vùng đất biên cương với hệ sinh thái rừng phong phú, khí hậu đặc trưng và bản sắc văn hóa đa dạng đang dần trở thành một trong những điểm sáng được kỳ vọng trong tiến trình ấy. Hội nghị “Phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Lai Châu tổ chức chính là bước đi cụ thể nhằm xác lập một hướng phát triển mới, bền vững và có chiều sâu cho địa phương.
Tham dự hội nghị có ông Nguyễn Quốc Trị - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường; cùng đại diện lãnh đạo Văn phòng, các vụ, cục, trung tâm, ban quản lý trực thuộc Bộ.
Về phía tỉnh Lai Châu, tham dự hội nghị có ông Hà Quang Trung - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; ông Nguyễn Ngọc Vinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh; cùng các Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy; đại diện Thường trực HĐND tỉnh, UBND tỉnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, lãnh đạo các sở, ban, ngành, đoàn thể và chính quyền các địa phương.
 |
| Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị (ngoài cùng bên trái) cùng đại diện lãnh đạo Văn phòng, các vụ, cục, trung tâm, ban quản lý trực thuộc Bộ. - (Ảnh: Tùng Đinh) |
Ngoài ra, hội nghị còn có sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và các cơ quan báo chí.
Không chỉ là diễn đàn trao đổi, đây còn là nơi hội tụ các ý tưởng, sáng kiến và tầm nhìn chiến lược nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng nông nghiệp, đặc biệt là lĩnh vực dược liệu, một lợi thế nổi trội của Lai Châu. Mục tiêu xuyên suốt của hội nghị là định hình hướng phát triển nông nghiệp bền vững gắn với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm chủ lực thông qua xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ.
Ba nhóm nội dung trọng tâm được đưa ra thảo luận tại hội nghị đã phác họa khá rõ bức tranh tổng thể về hướng đi của nông nghiệp Lai Châu trong giai đoạn tới. Thứ nhất là phát triển nông nghiệp hàng hóa và dược liệu theo hướng kinh tế xanh, nghĩa là không chỉ gia tăng sản lượng mà còn phải đảm bảo yếu tố môi trường, sinh thái và tính bền vững lâu dài. Thứ hai là nâng cao chuỗi giá trị sản phẩm thông qua việc hình thành vùng nguyên liệu tập trung, đầu tư chế biến sâu, phát triển logistics, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Thứ ba là tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân nhằm tạo ra một hệ sinh thái sản xuất tiêu thụ đồng bộ, hiệu quả.
Điểm đáng chú ý là trong khuôn khổ hội nghị, nhiều biên bản ghi nhớ hợp tác đã được ký kết giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đối tác, mở ra kỳ vọng về việc hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại và xây dựng chuỗi liên kết bền vững. Song song đó, khu trưng bày sản phẩm OCOP, nông sản chủ lực và sản phẩm xanh của Lai Châu đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của đại biểu và nhà đầu tư, góp phần quảng bá tiềm năng và hình ảnh nông nghiệp địa phương một cách trực quan, sinh động.
 |
| Ông Hà Quang Trung, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu phát biểu khai mạc Hội nghị. - (Ảnh: Tùng Đinh) |
Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Hà Quang Trung, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu nhấn mạnh: “Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp cùng nhiều tổ chức trong và ngoài nước đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Lai Châu nói chung, cũng như định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh nói riêng.” Lời khẳng định này không chỉ mang tính nghi thức mà còn phản ánh rõ sự kỳ vọng của địa phương trong việc tạo ra một bước chuyển mang tính đột phá cho ngành nông nghiệp.
Theo ông Hà Quang Trung, Lai Châu sở hữu nhiều lợi thế đặc biệt mà không phải địa phương nào cũng có được. “Với điều kiện tự nhiên ưu đãi, cảnh quan đặc sắc và bản sắc văn hóa đa dạng, nông nghiệp Lai Châu có tiềm năng lớn. Nếu được đầu tư, khai thác hiệu quả, địa phương sẽ phát triển thêm nhiều sản phẩm nông nghiệp, dược liệu xanh có giá trị cao, đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế - xã hội.” Thực tế những năm gần đây cho thấy, tỉnh đã từng bước khôi phục và phát triển một số sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao như gạo Séng Cù, gạo Tẻ Râu; đồng thời mở rộng diện tích các loại cây trồng có giá trị kinh tế như cao su, chè, mắc ca, quế và đặc biệt là sâm Lai Châu. Không chỉ dừng lại ở trồng trọt, Lai Châu còn khai thác tiềm năng nuôi trồng thủy sản trên lòng hồ các công trình thủy điện lớn, tạo thêm sinh kế cho người dân và đa dạng hóa cơ cấu nông nghiệp.
“Thực hiện chủ trương của Trung ương, Lai Châu xác định phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh là một trong những khâu đột phá để triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách đã ban hành. Theo đó, tỉnh tập trung khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế, thu hút nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước cho lĩnh vực nông nghiệp”, ông Hà Quang Trung cho biết. Từ góc độ chiến lược, đây là một định hướng phù hợp trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt của thị trường nông sản, khi yếu tố “xanh” và “bền vững” đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc.
Ở khía cạnh chính sách, ông Hà Trọng Hải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu cho biết, địa phương đã chủ động xây dựng nhiều cơ chế riêng nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp. Bên cạnh các chính sách chung của Trung ương về thuế, tín dụng và đất đai, tỉnh đã ban hành các nghị quyết quan trọng như Nghị quyết 12 khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, Nghị quyết 13 hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, Nghị quyết 46 hỗ trợ phát triển lâm nghiệp. Đồng thời, tỉnh đang tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các chính sách mới theo hướng sử dụng ngân sách địa phương để hỗ trợ doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu giống, phát triển vùng nguyên liệu đến chế biến sâu.
 |
| Ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình bày tham luận với chủ đề: “Phát triển kinh tế rừng Lai Châu theo hướng tích hợp đa giá trị”.- (Ảnh: Tùng Đinh) |
Một vấn đề được nhiều doanh nghiệp quan tâm là tính bền vững của các liên kết vùng nguyên liệu sau đầu tư. Trước lo ngại này, lãnh đạo tỉnh khẳng định sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp bằng việc xây dựng các quy chế quản lý vùng nguyên liệu, tăng cường giám sát và ràng buộc trách nhiệm giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Đây là yếu tố then chốt để tránh tình trạng “đứt gãy” chuỗi liên kết, một điểm yếu phổ biến trong sản xuất nông nghiệp hiện nay.
Nếu chính sách được xem là “đòn bẩy” thì khoa học công nghệ và chuyển đổi số chính là “chìa khóa” để nâng cao năng suất và giá trị gia tăng. Ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh: phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với chuyển đổi số là trụ cột quan trọng trong tái cơ cấu ngành. Tuy nhiên, thực tế cho thấy quá trình này vẫn còn nhiều hạn chế như triển khai chưa đồng đều, quy mô nhỏ, hạ tầng số thiếu đồng bộ, liên kết chuỗi yếu, trong khi nông hộ và hợp tác xã còn gặp khó khăn trong tiếp cận công nghệ do hạn chế về vốn và nhân lực.
Theo ông Tin, để khắc phục những điểm nghẽn này, Lai Châu cần xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số là nền tảng xuyên suốt, từ đó xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp số, phát triển cơ sở dữ liệu lớn và ứng dụng các công nghệ tiên tiến như IoT, trí tuệ nhân tạo trong sản xuất và quản lý. Đồng thời, việc đẩy mạnh nghiên cứu giống, công nghệ sinh học, chế biến sâu, cùng với hoàn thiện cơ chế chính sách và đào tạo nguồn nhân lực sẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của hội nghị là câu chuyện về dược liệu – lĩnh vực được đánh giá có thể trở thành “động lực tăng trưởng mới” của Lai Châu. Theo ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Lai Châu có điều kiện khí hậu đặc trưng vùng núi cao Tây Bắc, rất thuận lợi để phát triển các loại cây dược liệu quý. Hiện toàn tỉnh có khoảng 23.070 ha dược liệu với nhiều loài giá trị như sâm Lai Châu, bảy lá một hoa, đảng sâm, đương quy, quế, thảo quả, sa nhân… Tuy nhiên, diện tích trồng còn nhỏ, sản lượng thấp, chưa đáp ứng nhu cầu thị trường, gây khó khăn cho việc chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.
Đáng chú ý, sâm Lai Châu được đánh giá là dược liệu quý, có tiềm năng trở thành ngành hàng chiến lược của địa phương. “Với tiềm năng hiện có, Lai Châu hoàn toàn có thể xây dựng ngành hàng dược liệu mạnh, trong đó sâm Lai Châu giữ vai trò hạt nhân, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển kinh tế địa phương”, ông Nguyễn Văn Diện nhấn mạnh. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh cần quy hoạch vùng trồng tập trung, bảo tồn nguồn gen, mở rộng diện tích trồng và đặc biệt là đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, kết hợp phát triển du lịch sinh thái gắn với dược liệu.
 |
| Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị phát biểu kết luận Hội nghị. - (Ảnh: Tùng Đinh). |
Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị đã đưa ra những định hướng mang tính chiến lược cho Lai Châu trong giai đoạn tới. Ông đánh giá việc tổ chức hội nghị vào thời điểm này là “rất đúng, rất trúng và rất cần thiết”, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Theo đó, thị trường không chỉ yêu cầu sản lượng mà còn đòi hỏi nông sản phải “xanh hơn, sạch hơn, có truy xuất nguồn gốc và đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng”.
“Cần xác định rất rõ ‘không phát triển theo chiều rộng, không chạy theo số lượng, không làm dàn trải, mà phải tập trung vào những sản phẩm có lợi thế nổi trội, có thị trường và có khả năng tổ chức thành chuỗi giá trị bền vững” Thứ trưởng nhấn mạnh. Đây không chỉ là thông điệp dành riêng cho Lai Châu mà còn là định hướng chung cho toàn ngành nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Từ góc nhìn tổng thể, nông nghiệp hàng hóa và dược liệu dưới tán rừng được xác định là hai lĩnh vực có dư địa lớn để tạo động lực tăng trưởng mới. Nếu được tổ chức tốt, xây dựng được các vùng sản xuất tập trung, chuỗi liên kết chặt chẽ và mở rộng thị trường tiêu thụ, nông nghiệp Lai Châu sẽ không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản lượng mà còn tạo ra giá trị gia tăng cao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Hội nghị khép lại nhưng những vấn đề được đặt ra vẫn tiếp tục mở ra nhiều hướng đi mới. Từ chính sách đến công nghệ, từ tiềm năng đến thị trường, từ liên kết đến thương hiệu tất cả đều đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Với quyết tâm chính trị cao, cùng những lợi thế sẵn có, Lai Châu đang đứng trước cơ hội lớn để tái định vị nền nông nghiệp của mình theo hướng xanh, hiện đại và bền vững, một hành trình không dễ dàng, nhưng đầy triển vọng.
