Sen Hải Phòng: Đánh thức giá trị đa ngành từ chuyển đổi số

Thời điểm sáng sớm, nhiều người ưa thích đến chụp hình khi cánh sen Hải Phòng còn e ấp những hạt sương mai - Ảnh: https://lifestyle.zingnews.vn

Từ vùng sen truyền thống đến chuỗi giá trị đa dạng

Hội tụ những giá trị kinh tế, văn hóa, sinh thái và cảnh quan, cây sen từ lâu đã gắn bó với đời sống người Việt. Trong bối cảnh nông nghiệp chuyển từ tư duy sản xuất sang kinh tế nông nghiệp, việc phát triển sen theo hướng đa giá trị đang trở thành hướng đi giàu triển vọng, nhất là tại những địa phương có lợi thế về vùng nguyên liệu, chế biến và du lịch như Hải Phòng.

Việc phát triển sen theo hướng đa giá trị đang trở thành hướng đi giàu triển vọng tại Hải Phòng - Ảnh: https://danviet.vn

Sau khi mở rộng không gian phát triển từ ngày 1/7/2025, Hải Phòng có thêm điều kiện kết nối các vùng sản xuất nông nghiệp với hệ thống đô thị, công nghiệp, logistics, di tích, làng nghề và các điểm du lịch. Năm 2025, giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản của thành phố ước đạt 39.840 tỷ đồng. Cùng với hơn 900 sản phẩm OCOP đã được đánh giá, phân hạng, những vùng trồng đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và hệ thống mã số vùng trồng là nền tảng thuận lợi để tổ chức lại sản xuất, nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường cho ngành hàng sen.

Theo bà Lương Thị Kiểm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hải Phòng, cây sen có nhiều điều kiện để phát triển thành ngành hàng đặc trưng, gắn vùng nguyên liệu với chế biến, sản phẩm OCOP, du lịch nông nghiệp và bảo tồn nghề truyền thống. Điều quan trọng là phải chuyển từ khai thác từng sản phẩm riêng lẻ sang tổ chức một chuỗi giá trị thống nhất, trong đó mỗi khâu đều góp phần nâng cao giá trị kinh tế và hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Bà Lương Thị Kiểm - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hải Phòng - Ảnh: Đức Thiện

Thực tế tại xã Kiến Thụy cho thấy tiềm năng ấy đang dần được hiện thực hóa. Theo thông tin được Báo Hải Phòng phản ánh vào tháng 5/2026, địa phương có khoảng 110 ha sen. Mô hình sen - cá tận dụng vùng đất trũng, cho lợi nhuận ước khoảng 100 - 150 triệu đồng/ha/năm. Một số hợp tác xã đã phát triển các sản phẩm như tinh bột củ sen, trà củ sen, trà tâm sen, mứt sen, ngó sen và củ sen tươi, khô; trong đó có sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao.

Không dừng ở việc bán hoa và các sản phẩm thô, những mô hình này từng bước mở rộng sang sơ chế, chế biến, xây dựng vùng nguyên liệu theo tiêu chuẩn VietGAP và tiếp cận siêu thị, sàn thương mại điện tử. Đây là hướng đi giúp người trồng giảm phụ thuộc vào mùa vụ, đa dạng nguồn thu và gia tăng giá trị trên cùng một diện tích canh tác.

Đầm sen nằm bên bờ sông Rế (phường An Dương, Hải Phòng) vào mùa hoa - Ảnh: https://lifestyle.zingnews.vn

Tại khu vực Đảo Cò - Thanh Miện, việc tuyển chọn các giống sen lấy hoa, lấy hạt, lấy ngó, lấy củ gắn với du lịch sinh thái cũng mở ra triển vọng mới. Những đầm sen không chỉ tạo cảnh quan mà còn có thể trở thành không gian trải nghiệm, giới thiệu đặc sản và kết nối du khách với văn hóa nông thôn xứ Đông.

Chuyển đổi số mở đường nâng cao giá trị cây sen

Dù có nhiều lợi thế, sản xuất sen tại Hải Phòng vẫn còn những hạn chế như vùng trồng phân tán, giống chưa đồng nhất theo mục tiêu sử dụng, cơ giới hóa thu hoạch và chế biến còn hạn chế. Dữ liệu về diện tích, sản lượng, mùa vụ và thị trường chưa được cập nhật tập trung; hoạt động quảng bá, truy xuất nguồn gốc và thương mại số cũng chưa tương xứng với tiềm năng.

Giống sen trồng ở Hữu Bằng (Kiến Thụy, Tp Hải Phòng) cho củ to, giòn, ngọt đậm đà - Ảnh: https://danviet.vn

“Chuyển đổi số cần được nhìn nhận như một công cụ tổ chức lại toàn bộ ngành hàng, chứ không chỉ dừng ở việc tạo mã QR hay đưa sản phẩm lên mạng xã hội. Thành phố cần xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ quản lý vùng trồng, sản xuất, chế biến, tiêu thụ và du lịch, giúp các chủ thể ra quyết định dựa trên thông tin đầy đủ, có khả năng kết nối và kiểm chứng” - Bà Lương Thị Kiểm nhấn mạnh.

Trước mắt, Hải Phòng cần số hóa bản đồ vùng trồng sen, xác định rõ diện tích, điều kiện đất và nước, giống, mục tiêu sản xuất, chủ thể quản lý cũng như khả năng kết nối thị trường. Mỗi vùng nguyên liệu cần có mã định danh; từng lô sản xuất được quản lý bằng nhật ký điện tử, liên kết thông tin từ giống, vật tư, chăm sóc, thu hoạch đến sơ chế, kiểm nghiệm và tiêu thụ.

Nông dân Hữu Bằng thu hoạch củ sen tới đâu thương lái mua hết tới đó - Ảnh: https://danviet.vn

Ở những vùng có điều kiện, các hợp tác xã có thể từng bước ứng dụng cảm biến theo dõi mực nước, chất lượng nước, dự báo thời tiết và cảnh báo sâu bệnh. Tuy nhiên, công nghệ phải phù hợp với quy mô sản xuất và năng lực vận hành. Với nhiều hộ nông dân, nhật ký điện tử, bản đồ lô sản xuất và hệ thống truy xuất nguồn gốc đơn giản đã là những bước chuyển đổi thiết thực.

Ở góc độ khoa học và công nghệ, PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, là một trong những chuyên gia có thể góp tiếng nói quan trọng về định hướng phát triển ngành hàng sen. Theo định hướng chuyên môn cần được trao đổi, việc phát triển sen bền vững cần bắt đầu từ lựa chọn giống phù hợp với từng mục tiêu sản xuất, hoàn thiện quy trình canh tác và nâng cao chất lượng sản phẩm. Giống sen lấy hoa cần đáp ứng yêu cầu về hình thái, màu sắc và thời gian nở; sen lấy hạt, lấy củ hoặc lấy ngó cần được đánh giá về năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế. Đồng thời, cần chú trọng bảo tồn nguồn gen, nhân giống đạt yêu cầu và nghiên cứu quy trình canh tác thích ứng với điều kiện sinh thái từng vùng.

PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, Học viện Nông nghiệp Việt Nam - Ảnh: Đức Thiện

“Khi khoa học công nghệ được kết hợp với dữ liệu số, người sản xuất có cơ sở lựa chọn giống, bố trí mùa vụ và kiểm soát chất lượng tốt hơn. Đây cũng là tiền đề để hình thành những vùng nguyên liệu đồng nhất, đáp ứng yêu cầu của các cơ sở chế biến và thị trường tiêu dùng hiện đại” - PGS.TS. Đặng Văn Đông khẳng định.

Thương mại số là một hướng mở rộng đầu ra đáng chú ý. Kinh nghiệm từ chương trình “Chợ phiên OCOP Hải Phòng”, với một phiên livestream từng đạt hơn 20,6 triệu lượt tiếp cận, gần 578.000 lượt xem trực tiếp và doanh số trên 750 triệu đồng, cho thấy khả năng lan tỏa của các kênh bán hàng trực tuyến. Để tận dụng cơ hội này, sản phẩm sen cần có chất lượng ổn định, bao bì chuyên nghiệp, thông tin truy xuất rõ ràng và câu chuyện riêng về vùng đất, người trồng, phương thức chế biến.

Gắn sen với du lịch nông nghiệp và bảo tồn làng nghề

Cây sen có lợi thế đặc biệt khi vừa tạo ra sản phẩm hàng hóa, vừa mang giá trị cảnh quan và văn hóa. Đây là cơ sở để Hải Phòng phát triển những mô hình du lịch nông nghiệp gắn với trải nghiệm đồng sen, thu hái, chế biến, thưởng trà, thưởng thức ẩm thực và mua sắm đặc sản địa phương.

Nhiều loại trang phục khác nhau được phụ nữ Hải Phòng mặc để lưu lại khoảnh khắc với mùa sen - Ảnh: https://lifestyle.zingnews.vn

Tại Kiến Thụy, mô hình “Vùng sen - cá và chế biến số” có thể được ưu tiên triển khai theo hướng chuẩn hóa vùng nguyên liệu, phát triển các sản phẩm từ củ và ngó sen, ứng dụng nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử. Một số điểm tham quan theo mùa có thể được tổ chức gắn với hoạt động trải nghiệm và giới thiệu sản phẩm, nhưng phải bảo đảm an toàn, vệ sinh môi trường và không ảnh hưởng đến sản xuất.

Trong khi đó, khu vực Đảo Cò có thể phát triển thành không gian sen sinh thái, kết hợp bảo tồn cảnh quan, lựa chọn giống phù hợp, xây dựng lịch mùa hoa và thiết kế tuyến trải nghiệm gắn với ẩm thực, quà tặng từ sen. Các điểm đến cần được số hóa trên bản đồ du lịch thành phố, công khai thông tin về mùa hoa, dịch vụ, giá vé, sức chứa và khả năng đặt lịch trực tuyến.

Niềm vui của chủ đầm sen tại Hải Phòng - Ảnh: https://lifestyle.zingnews.vn

Đối với làng nghề, chuyển đổi số không chỉ giúp mở rộng thị trường, mà còn góp phần lưu giữ và lan tỏa tri thức truyền thống. Kinh nghiệm của nghệ nhân trong chế biến, sử dụng nguyên liệu và tạo ra sản phẩm đặc trưng cần được ghi nhận, số hóa và giới thiệu bằng những hình thức gần gũi với công chúng. Khi kết hợp với tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, thiết kế bao bì, thương mại điện tử và trải nghiệm du lịch, giá trị truyền thống có thể trở thành nguồn lực phát triển sinh kế bền vững.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hải Phòng cần tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, hợp tác xã, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Trong đó, hợp tác xã và doanh nghiệp giữ vai trò hạt nhân tổ chức chuỗi giá trị; nhà khoa học hỗ trợ về giống, quy trình và công nghệ chế biến; người dân trực tiếp sản xuất, gìn giữ cảnh quan và văn hóa bản địa. Nhà nước tập trung hoàn thiện hạ tầng, dữ liệu, cơ chế hỗ trợ và môi trường liên kết.

Bà Lương Thị Kiểm - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hải Phòng (thứ 3 từ trái sang) chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu tại Hội thảo quốc gia "Hoa sen gắn với phát triển làng nghề" - Ảnh: Đức Thiện

Phát triển sen cũng cần được thực hiện có chọn lọc, ưu tiên những vùng trũng, ao hồ hoặc diện tích canh tác hiệu quả thấp, phù hợp quy hoạch và điều kiện thủy lợi, môi trường. Không nên mở rộng diện tích tự phát khi chưa xác định được giống chủ lực, sản phẩm chủ lực và thị trường tiêu thụ.

Với lợi thế về vùng sản xuất, sản phẩm OCOP, cảnh quan sinh thái, thị trường đô thị và hệ thống logistics, Hải Phòng có cơ hội đưa cây sen trở thành ngành hàng nông nghiệp đặc trưng, đóng góp vào phát triển kinh tế nông thôn và bảo tồn bản sắc văn hóa. Khi dữ liệu số kết nối đồng ruộng với cơ sở chế biến, điểm du lịch và người tiêu dùng, giá trị của sen sẽ không chỉ nằm ở mỗi mùa hoa, mà còn được tiếp nối qua sản phẩm, nghề truyền thống và những trải nghiệm văn hóa đặc sắc của thành phố Cảng.