 |
| Sen Đồng Tháp đang từng bước được nâng tầm thành một ngành hàng với hệ sinh thái đa dạng - Ảnh: https://dulich.dongthap.gov.vn |
Từ cây sen đến một ngành hàng đa giá trị
ThS. Ngô Chí Công, Chủ tịch Hội ngành hàng Sen Đồng Tháp, cho rằng sen hôm nay không còn chỉ là câu chuyện của người trồng sen. Từ cây trồng quen thuộc, sen đã bước vào nhiều lĩnh vực của đời sống, trở thành sản phẩm của chế biến thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, quà tặng, thủ công, nghệ thuật, du lịch và khởi nghiệp.
 |
| ThS. Ngô Chí Công, Chủ tịch Hội ngành hàng Sen Đồng Tháp (áo hồng) chia sẻ các sản phẩm từ sen với khách tham quan - Ảnh: Đức Thiện |
Việt Nam có nhiều vùng sen, mỗi địa phương sở hữu những lợi thế riêng. Huế có sen gắn với di sản và văn hóa; Hà Nội nổi tiếng với trà sen; các tỉnh, thành phía Bắc có thế mạnh về cảnh quan, làng nghề và sản phẩm truyền thống. Trong khi đó, Đồng Tháp nổi lên với lợi thế về vùng nguyên liệu, sản xuất hàng hóa, chế biến, OCOP và du lịch sen.
Từ định hướng “Đồng Tháp - Đất Sen hồng”, cây sen ngày càng tạo ra nhiều giá trị hơn cho địa phương. Tại Lễ hội Sen Đồng Tháp lần thứ II năm 2024, hơn 120 sản phẩm từ sen được giới thiệu; trong đó hơn 100 sản phẩm thực phẩm, mỹ phẩm từ sen, với 56 sản phẩm đạt OCOP 3-4 sao. Đặc biệt, hạt sen sấy của Công ty TNHH MTV Nam Huy Đồng Tháp được công nhận OCOP 5 sao quốc gia năm 2023.
 |
| Rất nhiều khách tham quan trải nghiệm đồng sen tại Khu di tích Xẻo Quít (Đồng Tháp) - Ảnh: https://dulich.dongthap.gov.vn |
Đến Lễ hội Sen Đồng Tháp lần thứ III năm 2026 với chủ đề “Về nghe Sen kể chuyện”, khoảng 500.000 lượt khách đã đến tham quan, trải nghiệm và mua sắm. Những con số cho thấy sức lan tỏa của thương hiệu Sen Đồng Tháp, đồng thời phản ánh sự chuyển biến từ một sản phẩm nông nghiệp sang một hệ sinh thái kinh tế - văn hóa - du lịch.
Theo ThS. Ngô Chí Công, khi đã xác định sen là một ngành hàng, tư duy phát triển cũng phải thay đổi. Không thể chỉ quan tâm đến diện tích, mà phải quan tâm đến giá trị gia tăng, đầu ra, thị trường và lợi ích của người sản xuất.
 |
| Sen Đồng Tháp đang được khai thác theo hướng đa giá trị - Ảnh: https://dulich.dongthap.gov.vn |
“Điều quan trọng không phải là trồng bao nhiêu hecta sen, mà là một hecta sen tạo ra bao nhiêu giá trị và người trồng sen được hưởng bao nhiêu trong giá trị đó” - ThS. Ngô Chí Công nhấn mạnh.
Sen cần được khai thác theo hướng đa giá trị. Hạt làm thực phẩm; tim làm trà; lá có thể sử dụng trong thực phẩm, bao bì và thủ công; hoa phục vụ trà, mỹ phẩm, trang trí và du lịch; ngó, củ làm thực phẩm; tơ sen mở ra hướng phát triển những sản phẩm thủ công độc đáo.
PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho rằng khoa học công nghệ có vai trò quan trọng trong quá trình nâng cao giá trị cây sen. Từ giống, quy trình canh tác, kiểm soát chất lượng nguyên liệu đến công nghệ chế biến, bảo quản và phát triển sản phẩm đều cần được nghiên cứu theo nhu cầu thực tế của thị trường.
 |
| PGS.TS. Đặng Văn Đông (ở giữa) cùng các đại biểu thưởng lãm các sản phẩm từ sen Đồng Tháp - Ảnh: Đức Thiện |
Theo ông, một ngành hàng muốn phát triển bền vững phải tạo được sự liên kết giữa nghiên cứu và sản xuất, để những tiến bộ khoa học không chỉ nằm trong phòng thí nghiệm hay báo cáo, mà thực sự đi vào ruộng sen, nhà máy và thị trường.
“Khoa học phải đi cùng sản xuất và thị trường; giá trị của nghiên cứu cuối cùng phải được thể hiện bằng chất lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế cho người dân” - PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả khẳng định.
Từ “Đất Sen hồng” đến hạt nhân kết nối Sen Việt Nam
Theo ThS. Ngô Chí Công, Việt Nam không thiếu sen nhưng đang cần một cách tổ chức ngành hàng có sự phân công, liên kết và cùng nâng nhau phát triển. Ông cho rằng Đồng Tháp không cần và cũng không thể làm tất cả. Mỗi địa phương nên phát huy lợi thế riêng, cùng tạo nên một bức tranh thống nhất về Sen Việt Nam. Trong đó, Đồng Tháp có thể đảm nhận vai trò hạt nhân về vùng nguyên liệu, sản xuất hàng hóa, chế biến, thương mại và đổi mới sản phẩm.
 |
| Đồng Tháp có thể đảm nhận vai trò hạt nhân về vùng nguyên liệu và sản xuất các sản phẩm từ sen - Ảnh: https://dulich.dongthap.gov.vn |
Định hướng này mở ra mục tiêu xây dựng Đồng Tháp trở thành trung tâm vùng nguyên liệu sen; trung tâm giống sen chuyên dụng; nghiên cứu và phát triển sản phẩm; chế biến sâu và thương mại sản phẩm sen; đồng thời là một điểm đến về trải nghiệm, văn hóa và du lịch sen ở khu vực phía Nam.
Để làm được điều đó, Hội ngành hàng Sen Đồng Tháp xác định phải trở thành tổ chức kết nối thực chất giữa người trồng sen, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học và thị trường.
Doanh nghiệp cần tham gia từ đầu vào câu chuyện giống, quy trình sản xuất và tiêu chuẩn nguyên liệu, thay vì chỉ đến khi thu hoạch mới tìm nguồn hàng. Hợp tác xã phải trở thành đầu mối tổ chức sản xuất. Người nông dân cần biết mình sản xuất cho ai, sản phẩm phải đáp ứng tiêu chuẩn nào và mình được hưởng bao nhiêu trong chuỗi giá trị.
 |
| TS. Nguyễn Hữu Vạn - Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Tổng Kiểm toán Nhà nước, Chủ tịch Hội SVC Việt Nam (ở giữa) cùng các đại biểu thưởng lãm các sản phẩm từ sen Đồng Tháp - Ảnh: Đức Thiện |
PGS.TS. Đặng Văn Đông cho rằng, việc hình thành chuỗi liên kết là điều kiện quan trọng để ngành sen phát triển ổn định. Khi vùng nguyên liệu được tổ chức tốt, sản phẩm có tiêu chuẩn và doanh nghiệp có thị trường, người sản xuất sẽ giảm được rủi ro, đồng thời có cơ sở để đầu tư lâu dài.
Một hướng đi được đặt ra là hình thành Mạng lưới ngành hàng Sen Việt Nam. Mạng lưới này không nhất thiết phải trở thành một tổ chức hành chính mới, mà quan trọng là tạo ra cơ chế phối hợp giữa các địa phương, viện trường, doanh nghiệp, hợp tác xã và nghệ nhân.
Các thành viên có thể cùng chia sẻ dữ liệu, bảo tồn nguồn gen, nghiên cứu giống, xây dựng tiêu chuẩn, xúc tiến thương mại và quảng bá hình ảnh Sen Việt Nam.
 |
| Để mạng lưới ngành hàng Sen Việt Nam phát triển, cần có cơ chế phối hợp giữa các địa phương, viện trường, doanh nghiệp, hợp tác xã và nghệ nhân - Ảnh: https://dulich.dongthap.gov.vn |
“Mỗi địa phương một thế mạnh - cả nước một ngành hàng - cùng nhau đưa Sen Việt Nam ra thế giới” - PGS.TS. Đặng Văn Đông chia sẻ.
Đó cũng là cách Đồng Tháp hướng tới vai trò dẫn dắt bằng sự liên kết, chia sẻ và đóng góp thực chất, thay vì cạnh tranh hoặc làm thay các địa phương khác.
Bảo tồn để phát triển, làng nghề phải sống được bằng nghề
Gắn hoa sen với phát triển làng nghề cũng đặt ra một yêu cầu mới: Bảo tồn không thể tách rời sinh kế. Theo ThS. Ngô Chí Công, nếu người trẻ không muốn theo nghề, nghệ nhân không sống được bằng nghề, doanh nghiệp không có động lực đầu tư và cộng đồng không được hưởng lợi, thì việc bảo tồn sẽ khó tạo ra sức sống lâu dài.
 |
| Đồng Tháp tiến tới nghiên cứu xây dựng những “Làng nghề Sen thế hệ mới” - Ảnh: https://dulich.dongthap.gov.vn |
Vì vậy, Đồng Tháp có thể nghiên cứu xây dựng những “Làng nghề Sen thế hệ mới”, trong đó bảo tồn các giá trị truyền thống nhưng đồng thời phát triển du lịch trải nghiệm, sản phẩm mới và những mô hình sinh kế phù hợp.
Du khách không chỉ đến ngắm sen, mà có thể trải nghiệm làm sản phẩm, thưởng thức ẩm thực sen, nghe nghệ nhân kể chuyện, tìm hiểu quy trình chế biến và mua những sản phẩm mang bản sắc địa phương.
PGS.TS. Đặng Văn Đông cho rằng, để làng nghề tồn tại và phát triển trong bối cảnh mới, cần kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống với khoa học, công nghệ, thiết kế và thị trường. Sản phẩm phải vừa giữ được câu chuyện văn hóa, vừa đáp ứng yêu cầu về chất lượng, mẫu mã, tính tiện dụng và khả năng cạnh tranh.
 |
| Đa dạng các sản phẩm từ sen Đồng Tháp - Ảnh: Đức Thiện |
Một nền tảng quan trọng để nâng tầm thương hiệu Sen Đồng Tháp là chỉ dẫn địa lý “Đồng Tháp” cho sản phẩm sen. Theo ThS. Ngô Chí Công, chỉ dẫn địa lý không đơn thuần là một văn bằng bảo hộ, mà phải được nhìn nhận như tài sản chung của ngành hàng.
Đó là cam kết về nguồn gốc, chất lượng và uy tín. Vì vậy, việc quản trị, sử dụng và bảo vệ chỉ dẫn địa lý cần được thực hiện chặt chẽ, gắn với truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và quảng bá thương hiệu.
Hội ngành hàng Sen Đồng Tháp xác định sẽ phối hợp với các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất để đưa chỉ dẫn địa lý vào thực tiễn; đồng thời nghiên cứu khả năng bảo hộ tại những thị trường xuất khẩu phù hợp.
 |
| Lễ ký kết Biên bản hợp tác giữa Hội ngành hàng Sen Đồng Tháp với đối tác tại Hội thảo quốc gia “Hoa sen gắn với phát triển làng nghề” diễn ra vào cuối tháng 8 vừa qua - Ảnh: Đức Thiện |
Từ nền tảng đó, Hội đặt ra 05 nhiệm vụ trọng tâm, đó là: Quản trị và khai thác giá trị chỉ dẫn địa lý; xây dựng chuỗi liên kết “Giống - Vùng nguyên liệu - Doanh nghiệp - Thị trường”; xây dựng bộ sản phẩm chủ lực; đưa Sen Đồng Tháp vào các kênh thị trường thay vì chỉ dừng ở lễ hội; và chủ động kết nối hình thành Mạng lưới ngành hàng Sen Việt Nam.
Hành trình của sen Đồng Tháp vì thế không chỉ là câu chuyện nâng giá trị một cây trồng. Đó còn là câu chuyện về bảo tồn văn hóa, phát triển làng nghề, tạo sinh kế, xây dựng thương hiệu và tổ chức lại một ngành hàng theo hướng hiện đại.
Từ những cánh đồng sen, Đồng Tháp đang hướng đến một hệ sinh thái mà ở đó người nông dân, nghệ nhân, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học và người làm du lịch cùng tham gia và cùng hưởng lợi.
 |
| Sen Đồng Tháp đang hướng tới đa giá trị, nhiều cộng đồng cùng hưởng lợi - Ảnh: https://dulich.dongthap.gov.vn |
“Khát vọng của Hội ngành hàng Sen Đồng Tháp có thể được cô đọng trong thông điệp: “Một cây sen - nhiều giá trị - một ngành hàng - nhiều cộng đồng cùng hưởng lợi” - ThS. Ngô Chí Công chia sẻ thêm.
Đó cũng là con đường để từ “Đất Sen hồng” vươn tới một câu chuyện rộng lớn hơn: Từ Sen Đồng Tháp đến Sen Việt Nam; từ một cây sen đến một ngành hàng; từ giá trị địa phương đến giá trị quốc gia và quốc tế.
