 |
| Cây sen đang được xã Hồng Minh định hướng trở thành một sản phẩm nông nghiệp đa giá trị - Ảnh: Hoasenvandai.vn |
Từ niềm tự hào quê hương đến khát vọng phát triển
Việc một hội thảo cấp quốc gia về hoa sen và làng nghề được tổ chức ngay tại Hồng Minh là niềm vinh dự lớn đối với Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân địa phương. Quan trọng hơn, đây còn là sự động viên thiết thực đối với một vùng quê đang đứng trước yêu cầu tìm kiếm những hướng đi mới cho nông nghiệp, nông thôn và sinh kế của người dân.
 |
| Toàn cảnh Hội thảo quốc gia về hoa sen và làng nghề được tổ chức tại Hồng Minh cuối tháng 8/2026 - Ảnh: Đức Thiện |
Theo ông Trần Minh Tuấn, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Hồng Minh, sau sắp xếp đơn vị hành chính, Hồng Minh bước vào một không gian phát triển mới với diện tích tự nhiên trên 23 km², dân số hơn 24 nghìn người, gồm 22 thôn. Quy mô lớn hơn đồng nghĩa với nguồn lực phong phú hơn, song cũng đặt ra những yêu cầu cao hơn trong tổ chức sản xuất, bảo vệ môi trường, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao đời sống Nhân dân.
Đảng bộ xã xác định xây dựng Hồng Minh theo hướng nông thôn mới kiểu mẫu, sinh thái, thông minh và giàu bản sắc, trong đó người dân là trung tâm, nông nghiệp đa giá trị là nền tảng, văn hóa là sức mạnh nội sinh và khoa học - công nghệ là động lực.
Không chỉ có lợi thế về sản xuất nông nghiệp, Hồng Minh còn sở hữu những giá trị văn hóa giàu bản sắc. Trên địa bàn có hệ thống di tích, tín ngưỡng, lễ hội và phong tục cộng đồng đặc sắc. Đặc biệt, tại thôn Vân Đài, khu vực miếu thờ Công chúa Diệu Dung cùng tục giao chạ truyền thống tạo nên một không gian văn hóa riêng có.
 |
| Ông Trần Minh Tuấn - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Hồng Minh (Hưng Yên) - Ảnh: Đức Thiện |
“Hồng Minh sẽ gìn giữ và kết nối hài hòa những giá trị văn hóa ấy với cảnh quan đồng sen, sản phẩm làng quê và các hoạt động trải nghiệm, đây sẽ là nguồn lực quan trọng để địa phương phát triển du lịch cộng đồng, đồng thời tạo dựng bản sắc riêng trong giai đoạn mới” - Ông Trần Minh Tuấn cho biết thêm.
Cây sen vì thế không chỉ được nhìn nhận như một cây trồng cho hoa hay lấy hạt. Địa phương đang từng bước tiếp cận sen dưới góc nhìn rộng hơn: Một sản phẩm nông nghiệp gắn với kinh tế, cảnh quan, văn hóa, môi trường và du lịch.
Từ ruộng trũng đến vùng sen đa giá trị
Một trong những minh chứng rõ nét cho hướng đi này là mô hình của Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài. Từ những chân ruộng trũng, hiệu quả sản xuất lúa chưa cao, hợp tác xã đã mạnh dạn chuyển đổi sang trồng sen kết hợp hoa và cây cảnh; tiếp nhận giống mới, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và từng bước tổ chức sản xuất theo hướng chuyên biệt.
 |
| Mô hình luân canh sen trong mùa hè với hoa lay ơn tại Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài - Ảnh: Hoasenvandai.vn |
Trên diện tích khoảng 5 - 6 ha, các nhóm sen được bố trí theo mục đích sử dụng như sen lấy hoa, lấy hạt, lấy ngó, lấy củ và sen cảnh. Cùng với sản xuất, hợp tác xã từng bước phát triển chế biến, xây dựng sản phẩm OCOP, ứng dụng thương mại điện tử và đón khách tham quan.
Hai sản phẩm hạt sen khô và trà ướp sen đã được công nhận OCOP 3 sao. Từ một vùng sản xuất nông nghiệp, Vân Đài đang từng bước hình thành một không gian trải nghiệm gắn với cây sen, góp phần tạo việc làm, cải thiện thu nhập, làm đẹp cảnh quan và quảng bá hình ảnh quê hương.
Đáng chú ý, mô hình luân canh sen trong mùa hè với hoa lay ơn và một số cây hoa vụ Đông Xuân cũng mở ra hướng sử dụng đất hiệu quả hơn. Không gian cảnh quan được duy trì qua nhiều mùa, đồng thời có thể kéo dài thời gian khai thác du lịch nông nghiệp thay vì chỉ tập trung vào mùa sen nở.
 |
| PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, Học viện Nông nghiệp Việt Nam (áo vest đen bên phải) cùng các đại biểu chụp ảnh lưu niệm bên các sản phẩm từ sen - Ảnh: Đức Thiện |
Đánh giá về hướng phát triển này, PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng, giá trị của cây sen cần được nhìn nhận theo chuỗi, từ giống, quy trình sản xuất, thu hoạch đến sơ chế, chế biến, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm.
“Để vùng sen phát triển bền vững, địa phương không nên chỉ tập trung vào việc mở rộng diện tích, mà cần lựa chọn giống phù hợp với từng mục tiêu sản xuất; đồng thời xây dựng quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và tổ chức liên kết giữa người trồng với hợp tác xã, doanh nghiệp và thị trường.Đây cũng là cơ sở để cây sen có thể chuyển từ sản phẩm nông nghiệp truyền thống sang sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường” - PGS.TS. Đặng Văn Đông nhấn mạnh.
Tuy nhiên, Hồng Minh cũng nhìn nhận thẳng thắn những khó khăn đang đặt ra. Sản xuất sen hiện còn quy mô nhỏ; hạ tầng vùng trồng, giao thông nội đồng, thủy lợi, điểm sơ chế và không gian đón khách còn hạn chế. Sản phẩm chế biến chưa phong phú, kỹ năng tổ chức dịch vụ và quảng bá còn cần được nâng cao.
 |
| Nhiều cây sen đang được nhân giống tại Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài - Ảnh: Hoasenvandai.vn |
Đặc biệt, mối liên kết giữa người sản xuất với nhà khoa học, doanh nghiệp và thị trường chưa thật sự bền vững. Nếu chỉ dựa vào mùa hoa hoặc hoạt động tham quan, chụp ảnh, mô hình sẽ khó tạo ra giá trị ổn định trong dài hạn.
Kết nối sen với làng nghề, văn hóa và du lịch cộng đồng
Từ thực tế đó, Hồng Minh xác định phát triển cây sen phải đi cùng tổ chức lại sản xuất và xây dựng vùng nguyên liệu ổn định. Việc mở rộng diện tích cần phù hợp với điều kiện đất, nước, thị trường và quy hoạch; đồng thời có giống phù hợp với từng mục tiêu, quy trình kỹ thuật, mã vùng, truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ.
 |
| Ông Trần Minh Tuấn - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Hồng Minh (ngoài cùng bên phải) và các đại biểu thưởng lãm các sản phẩm từ sen - Ảnh: Đức Thiện |
“Hồng Minh không chủ trương phát triển theo phong trào, mà lựa chọn những khu vực có lợi thế, lấy hiệu quả của người dân và tính bền vững của chuỗi giá trị làm thước đo” - ông Trần Minh Tuấn khẳng định.
Cùng với sản xuất, địa phương đặt mục tiêu khai thác sâu hơn giá trị của cây sen. Không chỉ dừng ở hoa và hạt tươi, các bộ phận như tâm, ngó, củ, lá, hoa và phụ phẩm có thể trở thành nguyên liệu cho nhiều nhóm sản phẩm khác nhau.
PGS.TS. Đặng Văn Đông cho rằng, đây chính là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển nông nghiệp hiện nay: Không chỉ tăng năng suất, mà phải gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích. Muốn vậy, cần có sự tham gia đồng bộ của khoa học công nghệ, chế biến, xây dựng thương hiệu và thị trường.
 |
| Nhiều du khách thưởng lãm cánh đồng sen của Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài - Ảnh: Hoasenvandai.vn |
Từ vùng sen Vân Đài, Hồng Minh hướng tới xây dựng không gian “làng sen du lịch cộng đồng”, trong đó đồng sen là cảnh quan trung tâm; di tích Công chúa Diệu Dung và tục giao chạ tạo chiều sâu văn hóa; người dân trở thành chủ thể cung cấp dịch vụ; sản phẩm OCOP, ẩm thực và nghề truyền thống trở thành những giá trị để du khách trải nghiệm.
Định hướng này cũng phù hợp với yêu cầu phát triển du lịch nông nghiệp theo hướng văn minh, an toàn và có trách nhiệm. Du khách đến với Hồng Minh không chỉ để ngắm sen, mà còn có thể tìm hiểu câu chuyện của vùng đất, thưởng thức sản phẩm địa phương, trải nghiệm đời sống làng quê và mang theo những sản phẩm đặc trưng của vùng sen Vân Đài.
Khoa học -Công nghệ mở đường cho chuỗi giá trị mới
Để những định hướng trên trở thành hiện thực, Hồng Minh xác định khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và liên kết là những động lực quan trọng. Địa phương mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của các cơ quan quản lý, các viện, trường, hiệp hội, trong đó có Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Viện Nghiên cứu Rau quả, Hội Sinh vật cảnh Việt Nam cùng các doanh nghiệp trong nghiên cứu giống, hoàn thiện quy trình kỹ thuật, cơ giới hóa, chế biến, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và tổ chức du lịch.
 |
| Để hình thành một vùng sen hàng hóa có sức cạnh tranh, cần xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp - hợp tác xã và người dân - Ảnh: Hoasenvandai.vn |
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, để hình thành một vùng sen hàng hóa có sức cạnh tranh, cần xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp - hợp tác xã và người dân. Trong đó, người dân và hợp tác xã là chủ thể của sản xuất; doanh nghiệp đóng vai trò kết nối thị trường, chế biến và tiêu thụ; các nhà khoa học hỗ trợ về giống, kỹ thuật và công nghệ; còn chính quyền tạo môi trường, cơ chế và hạ tầng phù hợp.
Về phía địa phương, ông Trần Minh Tuấn khẳng định Hồng Minh sẽ chủ động rà soát quỹ đất, hạ tầng; tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân liên kết đầu tư; đồng thời lồng ghép các chương trình xây dựng nông thôn mới, OCOP, bảo vệ môi trường, chuyển đổi số và phát triển du lịch để từng bước hiện thực hóa những đề xuất phù hợp.
 |
| Khách du lịch nước ngoài với bó hoa lay ơn tại Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài - Ảnh: Hoasenvandai.vn |
Đảng ủy xã sẽ chỉ đạo chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể tăng cường tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia; phát huy vai trò của nông dân, phụ nữ, thanh niên, người cao tuổi và các nghệ nhân trong gìn giữ văn hóa, xây dựng cảnh quan, phát triển sản phẩm và dịch vụ.
Điều Hồng Minh đặc biệt coi trọng là lợi ích chính đáng của người dân. Bởi khi người dân có thêm thu nhập, thêm niềm tự hào về quê hương và chủ động tham gia vào quá trình phát triển, vùng sen, làng nghề và du lịch cộng đồng mới có nền tảng để đi đường dài.
 |
| Diện mạo mới của xã Hồng Minh hôm nay - Ảnh: baohungyen.vn |
Từ những chân ruộng trũng đến vùng sen đang từng bước định hình thương hiệu, câu chuyện Hồng Minh cho thấy giá trị của một cây trồng không chỉ nằm ở sản phẩm thu hoạch được, mà còn ở khả năng kết nối với văn hóa, cảnh quan, sinh kế và cộng đồng. Nếu những liên kết về khoa học, công nghệ, chế biến và thị trường được hình thành bền vững, sen Vân Đài có thêm cơ hội trở thành một sản phẩm đặc trưng, góp phần tạo dựng diện mạo mới cho nông nghiệp Hồng Minh, nơi những giá trị truyền thống được tiếp nối bằng tư duy phát triển hiện đại.
